Là huyện trọng điểm nông nghiệp của tỉnh với nhiều thế mạnh về trồng trọt, chăn nuôi, Đông Triều hiện đang định hướng phát triển tập trung với những vùng chuyên canh rau, lúa chất lượng cao; chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ sản theo hướng công nghiệp và bán công nghiệp với quy mô lớn... Nhiều trang trại, gia trại đã hình thành với những vùng chuyên canh tập trung cho năng suất, hiệu quả khá cao là tiền đề quan trọng để phát triển lên sản xuất lớn; tuy nhiên thực tế với lối sản xuất còn mang nặng tính tự phát hiện nay vẫn bộc lộ nhiều khó khăn cần tích cực tháo gỡ...
Cơ sở bước đầu
Phát huy thế mạnh tự nhiên, hiện nay Đông Triều đã bắt đầu hình thành những vùng sản xuất, chăn nuôi cũng như nuôi trồng thuỷ sản tập trung có quy mô tương đối lớn, cho năng suất và chất lượng sản phẩm khá cao. Đầu tiên phải kể đến những vùng sản xuất lúa tập trung chất lượng cao, như: Cánh đồng 22ha bằng giống TBR45 tại xã Bình Dương; cánh đồng mẫu lớn 60ha tại xã Hưng Đạo cấy giống lúa ĐT37 và khảo nghiệm đánh giá nhiều giống lúa chất lượng cao mới như QR1, thơm RVT, DH11, TBR255, TBR 277, TBR288, TBR45, NP01… Riêng giống lúa nếp cái hoa vàng nổi tiếng thơm ngon đến nay đã được gieo trồng trên diện tích hơn 400ha, tới đây sẽ mở rộng và duy trì diện tích ổn định đạt khoảng 500ha. Vùng rau xanh tập trung cũng có quy mô khá lớn, như 13ha rau của HTX Hoa Phong tại xã Xuân Sơn bắt đầu canh tác vào cuối năm vừa qua.
Đông Triều còn được biết đến khá sớm với các vùng trồng cây ăn quả tập trung ở khu vực đồi núi phía Bắc của huyện. Cách đây hàng chục năm, những vườn vải trải dài đã phủ xanh đất các xã như Bình Khê, Tràng An, An Sinh... với diện tích hiện nay đạt trên 2.000ha. Thời gian gần đây, nhiều hộ nản lòng vì vải “được mùa rớt giá” nên một số diện tích vải già cỗi, kém chất lượng đã và đang được chuyển sang trồng những loại cây ăn quả mới, có giá trị cao trên thị trường như cây cam Canh, cam V2, bưởi Diễn, thanh long ruột đỏ, nhãn chín muộn... Hiện trên địa bàn, cây cam V2 và cam Đường Canh được trồng tập trung lên tới 32,9ha, cây thanh long ruột đỏ 42ha. Bên cạnh đó, có hiệu quả bền vững hơn là cây na dai Đông Triều, hiện được trồng tập trung vào khoảng trên 800ha tại các xã Việt Dân, Tân Việt, An Sinh, đã và đang mở rộng diện tích tại một số xã lân cận như Bình Khê, Tràng An, phấn đấu đến 2015 giữ ổn định tối đa vào khoảng 1.200ha. Ngoài ra là nhiều mô hình khác như: Mô hình trồng củ đậu 60ha, thu 140 đến 160 triệu đồng/ha tại Bình Khê, Tân Việt, mô hình trồng hoa 30ha tại xã Bình Khê thu 0,8 đến 1 tỷ đồng/ha…
Đông Triều cũng là mảnh đất tốt để các doanh nghiệp tìm kiếm thị trường đầu tư. Vụ đông năm 2012, dự án trồng thử nghiệm 7 loại rau của Hàn Quốc trên 1ha và 20ha khoai tây tại xã Nguyễn Huệ, Bình Dương cho thấy hiệu quả rất cao. Tháng 9 tới đây, các loại rau trên cùng với rau xà lách xoăn sẽ lại được trồng thử nghiệm trên diện tích 1ha của HTX Hoa Phong tại Xuân Sơn... Đây là cơ sở để đánh giá sự thích nghi của các loại rau quả này trên đồng đất Đông Triều cũng như năng suất, chất lượng để quy hoạch mở rộng vùng sản xuất nông sản hàng hoá khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ theo hướng 4 nhà…
Tận dụng diện tích mặt nước tự nhiên cộng với cải tạo những vùng cấy lúa kém hiệu quả, Đông Triều hiện cũng đã hình thành một vùng trên 1.320ha (nuôi đầu tư thâm canh bán công nghiệp và công nghiệp là trên 800ha), với khoảng trên 4.500 hộ nuôi trồng thuỷ sản. Diện tích nuôi tập trung nhiều ở các xã như: Hồng Thái Đông, Hồng Thái Tây, Yên Đức, Hoàng Quế, Kim Sơn, Hồng Phong, Tân Việt; chủ yếu nuôi cá rô phi đơn tính, tôm thẻ chân trắng, cá diêu hồng, cá rô đồng, cá lăng chấm, cá trắm... Cùng với đó, các hộ chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô gia đình phát triển rất nhiều; trong đó, nhiều vùng bà con tập trung chăn nuôi quy mô lớn, như thôn 1 (xã Nguyễn Huệ), chi 8, thôn Lâm Nghiệp (xã Hồng Thái Đông) bà con chuyên nuôi gà thịt; thôn Ninh Bình, Bến Vuông (xã Bình Khê) chủ yếu nuôi lợn thịt; phát triển đàn bò sữa ở An Sinh, Bình Khê… Tính cả trồng trọt và chăn nuôi, hiện trên địa bàn huyện có tới 61 trang trại được cấp giấy chứng nhận trang trại và 212 gia trại với quy mô nhỏ và vừa. Đây là con số đáng nể, là cơ sở để huyện vươn lên sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hoá với quy mô lớn trong một tương lai không xa.
Thách thức không nhỏ
Dù vậy, qua tìm hiểu cụ thể ở từng lĩnh vực cũng cho thấy, các hộ sản xuất nông nghiệp của Đông Triều hiện vẫn tự phát là chính, vì vậy việc vươn lên sản xuất lớn đã và đang đặt ra những bài toán nan giải cần sớm tìm ra đáp án. Đầu ra dường như vẫn là bài toán hóc búa với nhiều sản phẩm nông nghiệp. Chị Lê Thị Liên, cán bộ Phòng NN&PTNT huyện cho biết: “Chưa có tổ chức, doanh nghiệp nào làm cầu nối bên bán, bên mua sản phẩm chăn nuôi cả, đầu ra hiện vẫn do người dân tự tìm. Khi mùa vụ đến, thương lái tới thu mua nhưng bà con dễ bị ép giá vì bán ra dồn dập ở một thời điểm nhất định. Hơn nữa, vì người nuôi tự phát nên xuất chuồng kích cỡ không đồng đều, lại xuất nhỏ lẻ nên chỉ có thể bán cho tư thương. Ngay ở các trang trại cũng chỉ hợp đồng với tư thương lớn vì không đủ điều kiện vào siêu thị...”.
Bên cạnh đó, lĩnh vực nuôi trồng thuỷ sản lại có khó khăn riêng. “Đầu tư nuôi theo hình thức thâm canh cần vốn lớn, như nuôi cá rô phi phải đầu tư trên 200 triệu đồng/ha, với một hộ là khó, trong khi việc tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi khó khăn. Thêm nữa, sau một thời gian nuôi dài, các vùng chuyển đổi sang nuôi trồng thuỷ sản bắt đầu xuất hiện mầm bệnh, độc tố, nguy cơ gây hại cho vật nuôi bùng phát; cộng với thời tiết bất lợi, có vụ thiệt hại lên đến gần 100% diện tích ao nuôi. Ý thức người dân chưa cao, chỉ thả xuống rồi thôi. Vì vậy, về lâu dài cần những giải pháp tổng thể để cải tạo môi trường nuôi...” - một cán bộ phụ trách nuôi trồng thuỷ sản của Phòng NN&PTNT huyện cho hay. Cùng với đó, vấn đề con giống là thực trạng khó chung của các hộ nuôi. Trên địa bàn hiện chỉ có 2 cơ sở cung cấp cá giống (rô phi là chính) chưa đáp ứng hết nhu cầu, chưa có cơ sở nào cung cấp gà giống, mới có 2 đơn vị cung cấp lợn giống, không có những công ty lớn để cung cấp giống lợn, gà sạch bệnh. Các hộ chăn nuôi nhỏ và vừa (là đa số ở Đông Triều) phần lớn phải nhập giống từ thương lái, nguồn gốc trôi nổi, nguy cơ nhiễm bệnh hay bị ép giá là bình thường.
Hiện tại, người dân đang chăn nuôi theo hướng tự phát, chưa có quy hoạch của nhà nước, điều này dẫn tới hàng loạt bất cập. Do chăn nuôi chủ yếu theo hướng gia trại, xen trong khu dân cư, cộng với ý thức phòng chống dịch bệnh của người dân chưa cao dẫn đến việc phòng chống dịch bệnh rất khó, dễ xảy ra dịch bệnh. Còn ô nhiễm môi trường là điều dễ thấy. Chị Liên phân tích: “Đại đa số các gia đình chăn nuôi tới vài chục con lợn thì đã có bể bioga rồi, nhưng nước thải thì vẫn khó kiểm soát. Trong chăn nuôi lớn phải có nhiều bể để xử lý nước, đảm bảo rồi mới thải ra môi trường nhưng thông thường giờ chỉ có một bể lắng thôi là xả luôn ra ngoài. Ô nhiễm mùi cũng khá nặng nề, vì hộ chăn nuôi lớn thì quá ít còn hộ chăn nuôi vừa và nhỏ thì nhiều hơn, nhưng vì vậy cũng khó xử lý hơn”.
Đáng nói nữa là, nhận thức của người dân vẫn chưa có sự chuyển đổi mạnh phù hợp với sản xuất lớn. Anh Bùi Văn Hanh, Phó Phòng NN&PTNT huyện cho biết: “Yêu cầu dồn điền, đổi thửa để chuyên canh, cơ giới hoá sản xuất là tất yếu khi sản xuất tập trung. Nhưng tâm lý bà con còn e ngại nhiều điều, các cánh đồng tập trung hiện mới chỉ dồn điền mà chưa đổi thửa. Rồi khi trồng các giống lúa chất lượng cao đòi hỏi chế độ chăm bón cao hơn nhưng tâm lý bà con lại chỉ muốn làm theo quy trình bình thường...”. Đó chỉ là một khía cạnh cho thấy tư duy của người nông dân vẫn quen với nếp cũ, chưa mạnh dạn tiếp cận cái mới, là rào cản không nhỏ khi vươn lên sản xuất nông nghiệp tập trung ở Đông Triều.
Phan Hằng
