Những cuộc điện thoại lạ, tin nhắn giả danh người quen kèm đường link, hay cuộc gọi mạo danh nhân viên giao hàng… thủ đoạn không mới, nhưng cách tiếp cận và đối tượng mà kẻ lừa đảo nhắm tới luôn thay đổi. Ở vùng cao, nơi người dân, nhất là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế kỹ năng tiếp cận và sử dụng điện thoại thông minh, việc chủ động nhận diện, phòng ngừa đang trở thành “lá chắn” cần thiết trước những chiêu trò ngày càng tinh vi.
Những thủ đoạn như giả danh người thân, nhân viên giao hàng, cán bộ cơ quan Nhà nước hay gửi đường link chứa mã độc không còn xa lạ. Tuy nhiên, phương thức tiếp cận liên tục thay đổi, được các đối tượng điều chỉnh theo thói quen, nhu cầu và đặc điểm của người dân ở từng khu vực khác nhau. Điều này khiến công tác phòng ngừa không thể chỉ dừng ở việc cảnh báo một số thủ đoạn cụ thể mà cần giúp người dân hình thành kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin.
Đại úy Bùi Quang Long, Phó Trưởng Công an xã Lương Minh, cho biết: Mặc dù trên địa bàn xã Lương Minh chưa ghi nhận trường hợp nào bị lừa đảo qua mạng, nhưng qua nắm tình hình, nhiều người dân đã nhận được các tin nhắn có dấu hiệu lừa đảo. Các hình thức lừa đảo ngày càng đa dạng, vì vậy Công an xã thường xuyên tuyên truyền, cảnh báo người dân thông qua các cuộc họp thôn, bản và trực tiếp đến từng hộ gia đình.
Ở các địa bàn vùng cao, miền núi, việc phổ cập điện thoại thông minh và các dịch vụ số tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin, mở rộng giao dịch, mua bán hàng hóa. Không ít hoạt động trước đây phải thực hiện trực tiếp, nay chỉ cần thao tác lướt điện thoại. Sự thay đổi này mang lại nhiều thuận lợi, song cũng đồng nghĩa với việc người dân phải đối mặt thường xuyên hơn với những rủi ro trên môi trường mạng.
Đáng chú ý, khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ của người dân ở các khu vực, lứa tuổi khác nhau còn có sự khác biệt. Người cao tuổi, người ít sử dụng thiết bị thông minh hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm với các giao dịch trực tuyến dễ trở thành đối tượng mà các thủ đoạn lừa đảo hướng tới. Trong khi đó, những thông tin tưởng như đơn giản như số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, địa chỉ nhận hàng hay lịch trình sinh hoạt nếu bị khai thác cũng có thể được sử dụng để tạo dựng các kịch bản lừa đảo có tính thuyết phục cao.
Từ thực tế đó, công an các xã vùng cao đã chú trọng đưa công tác tuyên truyền về cơ sở. Những cảnh báo về thủ đoạn lừa đảo được phổ biến tại các cuộc họp thôn, đồng thời chuyển tới các nhóm liên lạc cộng đồng để người dân có thể tiếp cận thường xuyên. Với những trường hợp còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ, việc tuyên truyền trực tiếp tại hộ gia đình giúp thông tin dễ hiểu, sát với những tình huống có thể phát sinh trong thực tế.
Anh Lý Văn Trường, thôn Phủ Liễn, xã Lương Minh, chia sẻ: Công an xã tuyên truyền về nhiều thủ đoạn lừa đảo, trong đó có việc các đối tượng giả danh shipper để lừa tiền. Những thông tin này rất hữu ích, giúp người dân nâng cao cảnh giác và chủ động phòng tránh.
Cùng với tuyên truyền trực tiếp, việc phát huy vai trò của cán bộ thôn cũng tạo thêm một kênh đưa thông tin cảnh báo đến cộng đồng. Đây là những người gần dân, nắm địa bàn và có điều kiện thường xuyên trao đổi với các hộ gia đình. Khi thông tin được chuyển tải qua những kênh quen thuộc, người dân, nhất là người cao tuổi, sẽ thuận lợi hơn trong tiếp nhận và ghi nhớ các nguyên tắc phòng tránh.
Ông Triệu Tiến Hùng, thôn Tân Dân 1, xã Quảng La, cho biết: Công an xã xuống trực tiếp tuyên truyền, đồng thời gửi các thông tin về lừa đảo trên không gian mạng để cán bộ thôn chuyển vào nhóm, thông tin đến toàn thể người dân. Qua đó giúp mọi người cùng nắm được, nâng cao tinh thần cảnh giác. Người dân mong muốn công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên hơn.
Phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng, vì vậy, trước hết phải bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của người sử dụng. Không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã xác thực cho người lạ; không truy cập đường link không rõ nguồn gốc; không thực hiện chuyển tiền khi chưa xác minh rõ người nhận và mục đích giao dịch là những nguyên tắc cần được hình thành thói quen.
Quan trọng hơn, trước những cuộc gọi, tin nhắn có dấu hiệu bất thường, người dân cần giữ bình tĩnh, chủ động kiểm chứng thay vì làm theo yêu cầu ngay lập tức. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, việc thông tin kịp thời cho người thân, cán bộ thôn hoặc cơ quan Công an sẽ giúp hạn chế nguy cơ thiệt hại và hỗ trợ lực lượng chức năng có thêm thông tin để phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm.
Không gian mạng đã trở thành một phần của đời sống nhân dân. Vì vậy, bảo đảm an toàn trên môi trường số cũng cần được thực hiện ngay từ cơ sở, bằng những cách làm cụ thể và phù hợp với từng nhóm dân cư. Khi mỗi người dân biết nhận diện nguy cơ, biết kiểm chứng trước khi tin và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết, đó sẽ là một lớp phòng ngừa quan trọng, để mỗi người dân không trở thành nạn nhân của tội phạm lừa đảo công nghệ cao.
