Thời gian qua Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhà ở, nhất là chính sách khuyến khích phát triển nhà ở cho người lao động (NLĐ). Tuy nhiên, đến nay nguồn cung nhà ở công nhân vẫn còn rất hạn chế so với nhu cầu.
Cung chưa đáp ứng được cầu
Hiện trên địa bàn tỉnh có khoảng 350.000 CNVC-LĐ, trong đó có hàng nghìn NLĐ ngoại tỉnh đang công tác và có nhu cầu về nhà ở. Theo khảo sát mới đây của LĐLĐ tỉnh về tình hình nhà ở của CNLĐ tại 4 địa điểm bức thiết về nhu cầu nhà ở cho công nhân tại: KCN Cái Lân (Hạ Long), Công ty TNHH Everbest Việt Nam (Cẩm Phả), KCN Kim Sơn (Đông Triều) và Chi nhánh Công ty TNHH Sao Vàng (Uông Bí) thì tại 4 địa điểm trên đang có gần 12.000 lao động trực tiếp làm việc. Trong đó có 6.000 lao động đã có nhà riêng, còn lại 6.000 lao động chưa có nhà ở, đang phải ở nhờ người quen hoặc thuê trọ nhà dân với giá bình quân từ 300.000 - 500.000 đồng/phòng. Hầu hết lao động ngoại tỉnh phải thuê nhà trọ của tư nhân, điều kiện tối thiểu về vệ sinh, điện, nước, ăn ở không đảm bảo; diện tích chật hẹp, bình quân từ 3 - 4m2/người.
Bên cạnh đó, vấn đề nhà ở cho CNLĐ ngành Than tại Quảng Ninh hiện đang rất khó khăn, bức xúc. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) có khoảng 13,8 vạn CBCN, thì ở Quảng Ninh là khoảng 11,3 vạn người. Từ những năm 1960-1970, nhà ở cho CBCN mỏ than được xây dựng theo mô hình nhà ở tập thể, nay các khu nhà đã xuống cấp. Những năm gần đây các đơn vị trong ngành Than đầu tư xây dựng một số khu nhà ở cho CNLĐ mỏ bằng nguồn vốn tự có để cải thiện nơi ở. Tuy nhiên, do nhiều hạn chế về vốn đầu tư nên mới chỉ giải quyết chỗ ở cho khoảng 10% số CNLĐ có nhu cầu.
Theo đại diện LĐLĐ tỉnh, việc triển khai thực hiện chính sách nhà ở cho công nhân, đặc biệt ở các KCN còn gặp nhiều khó khăn và vướng mắc là do thiếu quỹ đất vì trong quá trình phát triển xây dựng KCN, chủ đầu tư và cơ quan thẩm định không tính đến quy hoạch đất để làm nhà ở. Nhà nước cũng không đầu tư vốn xây dựng hay bắt buộc các doanh nghiệp phải xây dựng nhà ở cho CNLĐ ở các KCN mà chỉ khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư xây dựng và cho công nhân thuê theo phương thức xã hội hoá. Cùng với những khó khăn của doanh nghiệp về quỹ đất và vốn thì việc vay vốn với lãi suất ưu đãi cũng còn vướng nhiều về cơ chế, thủ tục. Thêm nữa đầu tư nhà cho công nhân không phải là hình thức kinh doanh lợi nhuận, lại chậm thu hồi vốn khiến doanh nghiệp “ngại” đầu tư. Các chính sách khuyến khích đối với đầu tư xây dựng nhà ở công nhân như miễn, giảm tiền thuê đất, tiền thuế thu nhập doanh nghiệp… vẫn chưa hấp dẫn.
Hơn nữa, một trong những bất cập trong việc quy hoạch nhà ở cho NLĐ là xây nhà không đồng bộ với việc xây dựng hạ tầng xã hội như: nhà trẻ, trường học, trạm y tế, nhà văn hoá... Tình trạng này dẫn đến hiện tượng ở một số khu nhà ở đã được xây dựng hoàn chỉnh nhưng công nhân không muốn vào ở.
Cần quy hoạch rõ ràng và có chính sách ưu đãi
Từ thực tiễn về nhà ở của CNVC-LĐ toàn tỉnh, đề án “Chương trình phát triển nhà ở tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, định hướng đến năm 2030” đã được xây dựng. Đến năm 2015, tỉnh dự kiến xây được 6.581 căn nhà cho CNLĐ với diện tích 306.936m2 với số vốn đầu tư dự kiến 2.211,54 tỷ đồng; đến năm 2020 sẽ xây dựng 9.874 căn nhà cho CNLĐ, diện tích 473.904m2 với số vốn đầu tư dự kiến 3.317,35 tỷ đồng. Trước mắt, tỉnh đã có dự kiến cuối năm nay sẽ khởi công xây dựng nhà ở cho CNLĐ ở khu vực TP Hạ Long.
Tuy nhiên, để đạt mục tiêu xây dựng nhà ở cho công nhân có hiệu quả, Nhà nước cần có cơ chế chính sách cụ thể như: miễn giảm thuế đất, tạo điều kiện vay vốn ưu đãi, đơn giản các thủ tục cấp phép xây dựng cho doanh nghiệp xây dựng nhà ở CNLĐ... Các doanh nghiệp và địa phương hằng năm cần đưa vào nghị quyết chỉ tiêu phấn đấu việc thực hiện xây nhà ở cho công nhân; thường xuyên chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện trong từng thời điểm. Cùng với đó, các địa phương cần quy hoạch quỹ đất dành cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư xây nhà ở cho công nhân trong các KCN. Khi quy hoạch các khu nhà ở công nhân phải đồng bộ với quy hoạch các thiết chế văn hoá và các công trình phụ trợ cho khu nhà ở như sân chơi, bãi tập, nhà văn hoá, nhà trẻ, nhà mẫu giáo, trường học, trạm y tế, chợ... để đảm bảo sinh hoạt cho công nhân.
Hy vọng tỉnh sớm có cơ chế quy hoạch, chính sách ưu đãi đối với các đơn vị, doanh nghiệp đầu tư xây nhà cho CNLĐ để việc xây nhà cho CNLĐ sớm được triển khai, góp phần bảo đảm nhu cầu nhà ở, phục hồi sức khoẻ, tái sản xuất sức lao động cho công nhân.
Thanh Hằng
