Một mình một “ngựa” tới Bằng Cả - một xã miền núi của huyện Hoành Bồ vào dịp đầu xuân mới, con đường lần đầu đi qua, khiến tôi không khỏi có nhiều cảm xúc.
Cầu Sông Đồn nhỏ bé hiện ra trước mắt, cùng với băng rôn rực rỡ “Mừng Đảng - Mừng Xuân”. Đây hẳn là cây cầu mà trước khi vào đây tôi đã được nghe nhà nghiên cứu văn hoá Cao Đức Bình giới thiệu. Cây cầu nhỏ bé, chứng nhân lịch sử của cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ của nhân dân các dân tộc xã Bằng Cả, ngắm những nếp nhà nhỏ bé san sát nhau nằm dưới chân núi. Một màn sương khói dày đặc bao phủ những bản làng, tạo cảm giác của một Sa Pa thu nhỏ. Đón tôi ở trụ sở xã, đồng chí Lý Văn Ba, Phó Chủ tịch UBND xã, niềm nở: “Chào nhà báo xông đất xã...”. Rồi anh đưa tôi đi thăm đường làng, ngõ xóm, thăm không khí đón xuân ở bản Dao Thanh Y. Qua lời giới thiệu của anh, tôi được biết, xã Bằng Cả có 3 thôn, 350 hộ dân với 1.633 nhân khẩu và 5 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong đó dân tộc Dao Thanh Y chiếm trên 97%, còn lại là dân tộc Kinh, Hoa, Tày và Sán Dìu. Bằng Cả có truyền thống cách mạng, nơi đây đã diễn ra những trận đánh ác liệt nhằm bảo vệ Đặc khu uỷ Hòn Gai và huyện Hoành Bồ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Cũng vì lẽ đó mà cách đây 4 năm, xã đã được UBND tỉnh công nhận là “Di tích khu căn cứ kháng chiến chống Pháp Bằng Cả”; và cách đây 2 năm, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho xã.
Khi chúng tôi đi qua Trường Tiểu học và THCS xã Bằng Cả, anh Ba hồ hởi: “Năm nay bà con nơi đây đón Tết với nhiều cái mới, nhà báo cứ mục sở thị khắc biết”. Cái mới đầu tiên anh Ba chia sẻ là một ngôi trường khang trang, đầy đủ tiện nghi mới được xây dựng ngay trên con đường chính vào làng. Trường được xây dựng là động lực giúp bà con tích cực đưa con đi học đông đủ hơn. Đoạn anh cười sảng khoái: “Cái bụng đã no cơm thì cái đầu cũng phải đầy chữ”. Bây giờ hầu hết các gia đình dân tộc ở đây đều tự nguyện cho con cái đi học, cán bộ xã, thôn, khu không phải đi vận động từng gia đình như trước nữa. Trên đường đi anh Ba còn khoe với tôi, năm 2011, bà con xã đã chính thức được giao khoán đất rừng tới từng hộ gia đình và năm 2012 sẽ được nhận đất. Sau bao nhiêu năm sống giữa đất rừng mà không được “kinh doanh” từ rừng (do xã có địa thế bảo vệ rừng phòng hộ hồ Yên Lập) thì đến nay bà con đã có cơ hội “mở mặt” từ rừng. Anh bảo, “Đón nhận tin mừng này, người dân phấn khởi lắm, đó cũng là lý do mà năm nay bà con đón Tết “xôm” hơn hẳn mọi năm”.
Trong hai năm qua, cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, Đảng bộ và nhân dân xã Bằng Cả từ một xã yếu kém đã phấn đấu trở thành xã tiên tiến cấp tỉnh, 2 năm liền được công nhận Đảng bộ trong sạch vững mạnh, các hệ thống cơ sở hạ tầng, kênh mương, điện đường, trường trạm, nhà văn hoá thôn bản đều được đầu tư. Hai con đường bê tông từ xã đến các thôn với cây cầu được xây dựng ở thôn 3 (Khe Liêu) mới hoàn thành đã tạo điều kiện cho người dân giao lưu làm ăn buôn bán thuận lợi, đời sống ngày một khá lên, nhiều người đã xây được nhà cao tầng không khác gì ở phố thị.
Chúng tôi đến nhà bà Trương Thị Út, 72 tuổi, ở thôn 2. Năm nay nhà bà cúng hạ bàn (hoá vàng) sớm để con cháu còn đi làm ăn xa. Bà cho biết, người Dao Thanh Y có tục lệ từ 20 tới hết 30 tháng Chạp là ăn Tết cuối năm; từ mùng 1 tới 15 tháng Giêng là ăn Tết đầu năm. Đến Bằng Cả những ngày này, không khí thật vui vẻ, cảnh nhà nhà đi ăn Tết, người người đi ăn Tết tạo một không khí đầm ấm, thân mật đã có từ lâu đời ở bản Dao. Có người trong suốt gần tháng Tết, ngày nào cũng ngà say trong men rượu nhẹ có vị chua ngọt mà nồng ấm của thứ rượu bâu đặc sản nơi núi rừng bản Dao. Đối với họ, rượu bâu không thể thiếu trong dịp Tết cổ truyền, nên trước Tết thường nhà nào cũng ủ khoảng dăm, bảy đến 10 bình rượu chua.
Xưa, người dân trong xã thường làm lễ hạ bàn sớm nhất phải từ mùng 10-14 tháng Giêng, nhưng nay vì điều kiện con cháu đi học, làm ăn xa nhiều, nên việc cúng đầu năm cũng được linh động hơn, có thể cúng từ mùng 2 Tết. Trong lễ cúng đầu năm của nhà bà Út, tôi may mắn được xem nghi lễ cúng hạ bàn của người Dao, thưởng thức bữa cỗ với đặc sản rượu bâu, gà nấu gừng... Một cái Tết mới với nhiều đổi thay trên bản Dao, với sự đồng lòng giữa người dân và chính quyền đã đặt niềm tin rằng, không chỉ năm nay, mà cả những năm sau nữa, Tết ở bản Dao luôn nồng ấm, mới mẻ và no đủ.
Thanh Hằng
