20 tỷ USD là số tiền chênh lệch về thống kê nhập khẩu của Việt Nam so với số liệu xuất khẩu của Trung Quốc sang nước ta năm 2014. Vì sao lại có sự chênh lệch này? Đại diện Tổng cục Thống kê đã đưa ra nhiều nguyên nhân, nhưng lý do lớn là vì buôn lậu và gian lận thương mại.
Thử bóc tách 20 tỷ đô chênh lệch thống kê
Bà Lê Thị Minh Thủy - Vụ trưởng Vụ Thống kê thương mại và dịch vụ (Tổng cục Thống kê) giải thích, sự chênh lệch số liệu thứ nhất là do phương pháp thống kê của Việt Nam và Trung Quốc có sự khác biệt. Thứ hai là do buôn lậu và gian lận thương mại. Việt Nam và Trung Quốc có đường biên giới dài nên hoạt động tạm nhập tái xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam diễn ra phổ biến. Phía Trung Quốc thường xuất tiểu ngạch và họ ghi chép vào số liệu xuất khẩu, nhưng phía Việt Nam lại không thống kê. Bên cạnh đó, hàng hóa bị ghi giá trị thấp khi nhập khẩu để giảm thuế, trốn thuế… nên việc thống kê phía Việt Nam vô cùng khó khăn.
“Chúng tôi cũng muốn bóc tách 20 tỷ USD xem bao nhiêu trong số này là hàng nhập lậu, gian lận thương mại nhưng chỉ làm được khi có phía Trung Quốc phối hợp. Tính được hàng lậu rất khó, chính vì không thống kê được nên mới gọi là lậu”- bà Lê Thị Minh Thủy nói.
Giả sử chỉ có một nửa số liệu thống kê chênh lệch nêu trên do buôn lậu, thì mỗi năm, giá trị hàng hóa buôn lậu và gian lận thương mại của Việt Nam với Trung Quốc cũng đã bằng khoảng 15% kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Chưa kể, ngoài Trung Quốc, tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại còn diễn ra với các nước khác như Lào, Campuchia… rất khó kiểm soát.
Buôn lậu diễn biến khó lường
Theo Cục Quản lý Thị trường (Bộ Công Thương), 6 tháng đầu năm 2015, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã phát hiện, xử lý 55.234 vụ vi phạm với tổng số tiền thu nộp ngân sách là 233,52 tỷ đồng; Trị giá hàng tịch thu chưa bán 62,02 tỷ đồng; trị giá hàng tiêu hủy 52,24 tỷ đồng. Như vậy, số vụ phát hiện và tổng giá trị hàng lậu, gian lận thương mại bị phát hiện, thu giữ chỉ chiếm một phần nhỏ so với giá trị hàng hóa thất thoát do buôn lậu với Trung Quốc. Chống buôn lậu và gian lận thương mại vẫn là cuộc chiến dai dẳng, phức tạp và khó khăn.
Tại Hà Nội, đầu năm 2015, lực lượng chức năng đã phát hiện vụ vận chuyển lô hàng trị giá 3,5 tỷ đồng gồm 3.593 kg sữa bột, tinh bột và 3.363 sản phẩm mỹ phẩm do nước ngoài sản xuất không có hóa đơn, chứng từ, không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Trên thị trường, hàng nhập lậu có ở các hầu hết ngành hàng: thuốc lá, thực phẩm, thực phẩm chức năng, hóa mỹ phẩm, sữa bột, quần áo, giày dép… Núp dưới dạng “hàng xách tay”, các loại hóa mỹ phẩm, sữa bột, thực phẩm bổ sung được mua bán khá dễ dàng.
Hễ ùn tắc, chủ hàng Trung Quốc nâng ngay giá mang vác thuê
Ông Nguyễn Trọng Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn cho biết, địa phương có biên giới đường bộ kéo dài với Trung Quốc nên các đối tượng buôn lậu thường lợi dụng đêm tối, giờ giao ca của các lực lượng chức năng, thuê cư dân biên giới mang vác hàng hóa qua đường mòn rồi vận chuyển bằng xe máy về thành phố Lạng Sơn.
Từ đây, hàng lậu được chở bằng nhiều phương tiện khác tỏa đi các tỉnh. Bên cạnh đó, các đối tượng còn lợi dụng quy định chưa chặt chẽ về hóa đơn, chứng từ để viết hóa đơn, hợp thức hóa lô hàng lậu. Thủ đoạn này của các đối tượng buôn lậu không mới, nhưng trong khi chưa có giải pháp căn cơ để ngăn chặn thì thủ đoạn tiếp tay mới cho buôn lậu lại phát sinh. Theo ông Đỗ Thanh Lam - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thị trường, phía Trung Quốc đang có tình trạng ùn tắc hàng hóa. Chủ hàng ở thị trường này đã lập tức nâng mức chi phí cho người mang vác thuê nên hoạt động buôn lậu có thể có diễn biến mới khó lường.
Một chuyên gia kinh tế đánh giá, buôn lậu không chỉ làm thất thu thuế, ảnh hưởng đến nền sản xuất trong nước mà còn tác động trực tiếp đến hàng chục triệu người dân, vì hàng hóa nhập lậu không được kiểm soát về chất lượng. Không riêng gì Việt Nam, các nước đều xảy ra tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và cần phải tìm mọi cách ngăn chặn tình trạng này.
Theo An Ninh Thủ Đô
