Những năm qua, việc kiểm tra của các cơ quan chức năng đối với công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ trên địa bàn tỉnh chủ yếu dừng lại ở việc xem có giấy phép xây dựng, hồ sơ thiết kế không? Còn an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) gần như bị bỏ ngỏ. Điều này làm gia tăng nguy cơ xảy ra tai nạn lao động trên địa bàn.
Nhìn đâu cũng thấy vi phạm
Thời gian này, TP Hạ Long có khá nhiều công trình nhà ở riêng lẻ đang xây dựng. Các tốp thợ chủ yếu quê ở Nam Định, Thái Bình. Anh Nguyễn Văn Chiêm, chủ một nhóm thợ quê ở Nam Định, chuyên xây dựng các công trình nhà ở riêng lẻ trên địa bàn các phường Hồng Hà, Hồng Hải (TP Hạ Long), cho biết: “Đội thợ xây của tôi có 8 người, chủ yếu là họ hàng hoặc hàng xóm, nên mọi người cũng không đòi hỏi nhiều. Tôi là người nhận công trình, nhưng vẫn làm việc như thợ chính, vợ thì nấu ăn cho cả đội”. Cũng theo anh Chiêm, đội xây của anh có mặt ở TP Hạ Long gần 20 năm nay. Điều kiện duy nhất để đội được phép hoạt động là phải đăng ký tạm trú. Dù đã xây dựng hàng trăm công trình nhà ở, nhưng chưa thấy đoàn nào đến kiểm tra về ATVSLĐ. Các đoàn của phường, thành phố có đến cũng chỉ làm việc với chủ nhà về việc có hay không thiết kế kỹ thuật, giấy phép xây dựng...
Tìm hiểu ở một số công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ khác, tất cả đều cho biết không có kiểm tra về công tác ATVSLĐ. Trong khi đó, theo quan sát của chúng tôi, nếu xét theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong xây dựng (QCVN 18: 2014/BXD) ban hành kèm Thông tư số 14/2014/TT-BXD của Bộ Xây dựng, thì hầu hết các công trình nhà ở riêng lẻ trên địa bàn tỉnh hiện nay không đảm bảo về ATVSLĐ. Thợ xây ở các công trình này không có quần áo, mũ bảo hộ lao động, phương tiện bảo hộ... Nhiều nhà đã lên đến tầng 3, tầng 4, nhưng tốp thợ vẫn làm việc khi xung quanh không có lan can an toàn; dựng lắp cốp pha ở độ cao hơn 6m nhưng không có giá đỡ để thợ đứng thao tác. Xung quanh khu vực xây dựng không được rào ngăn. Không có giải pháp vận chuyển an toàn vật liệu thừa, vật liệu thải từ trên cao (trên 3m) xuống. Thậm chí có những công trình, thợ tiện tay xúc hất vật liệu thừa từ tầng cao xuống mặt đất gây bụi ô nhiễm, ảnh hưởng đến các hộ xung quanh. Hầu hết các tốp thợ không được đóng BHXH, BHYT. Nhận thức của người lao động ở những công trình này còn hạn chế nên không đòi hỏi quyền lợi chính đáng cho bản thân...
Vì sao vẫn bỏ ngỏ?
Theo thống kê của Sở Xây dựng, năm 2015 toàn tỉnh đã cấp giấy phép xây dựng cho 4.117 công trình nhà ở riêng lẻ; bên cạnh đó còn có hơn 800 công trình xây dựng không có giấy phép xây dựng. Việc kiểm tra ở các công trình nhà ở riêng lẻ này chủ yếu giao cho các địa phương. Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh về tăng cường công tác quản lý trật tự đô thị, đầu năm 2016, Sở Xây dựng đã lựa chọn ngẫu nhiên 72 công trình, trong đó có 40 công trình nhà ở riêng lẻ để đi kiểm tra hiện trường. Tuy nhiên, việc kiểm tra các công trình nhà ở riêng lẻ này cũng chỉ xem có giấy phép xây dựng không, xây dựng sai so với giấy phép được cấp không, xây dựng có đúng mục đích sử dụng đất không... chứ không kiểm tra về ATVSLĐ.
Theo Chánh thanh tra Sở LĐ-TB&XH Lê Văn Sử: Những năm qua, Sở LĐ-TB&XH đã phối hợp với Sở Xây dựng tăng cường kiểm tra công tác ATVSLĐ, nhưng chỉ kiểm tra công trình do các công ty có tư cách pháp nhân thực hiện. Năm 2015, hai sở đã phối hợp tiến hành 3 đợt thanh, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về ATVSLĐ tại 15 hạng mục công trình do 22 nhà thầu thi công xây dựng, như: Công trình Nhà máy nhiệt điện Thăng Long, công trình dự án Chung cư Newlife Tower, công trình nhà ga cáp treo, nhà đu quay Dragon Wheel (Dự án Công viên Đại Dương Hạ Long)... Còn việc kiểm tra các công trình nhà ở riêng lẻ chủ yếu do các địa phương thực hiện.
Tại TP Hạ Long, mỗi năm có gần 1.000 công trình nhà ở riêng lẻ xây dựng. Trưởng Phòng LĐ-TB&XH thành phố Nguyễn Thị Loan, cho biết: “Từ trước đến nay, đoàn kiểm tra ATVSLĐ của thành phố mới chỉ tập trung kiểm tra công trình của các doanh nghiệp có mối quan hệ với người lao động (hợp đồng lao động - PV) chứ chưa kiểm tra ATVSLĐ tại các công trình nhà ở riêng lẻ. Thời gian tới, thực hiện chỉ đạo của tỉnh, thành phố sẽ tổ chức chiến dịch thanh tra lao động trong lĩnh vực xây dựng, trong đó có kiểm tra ATVSLĐ ở một số công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ”.
Còn đối với cấp phường, dẫu nắm bắt khá chắc các công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ trên địa bàn, nhưng vấn đề ATVSLĐ vẫn bị bỏ ngỏ. Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Hà (TP Hạ Long) Phạm Hồng Thái cho biết: Từ trước đến nay chưa có văn bản nào quy định, hướng dẫn cụ thể về phân cấp kiểm tra ATVSLĐ đối với công trình nhà ở riêng lẻ cho cấp phường. Bởi vậy, dù biết có những công trình nhà ở riêng lẻ xây dựng trên địa bàn, nhưng các bộ phận chức năng của phường cũng chỉ đến kiểm tra xem có giấy phép xây dựng hay không, có bản thiết kế kỹ thuật không, xây dựng theo đúng giấy phép hay không... Thực tế nếu đến kiểm tra ATVSLĐ ở các công trình nhà ở riêng lẻ cũng rất khó, bởi nhóm thợ xây chủ yếu từ tỉnh khác đến, họ chỉ ở khoảng 3-4 tháng lại di dời đi. Các nhóm thợ này đều không có hợp đồng lao động; thậm chí giữa nhóm thợ với chủ nhà cũng không có hợp đồng xây dựng, nên khó dựa trên các quy định để xử lý vi phạm về ATVSLĐ. Nếu chẳng may xảy ra thương tích trong lao động, nhiều trường hợp họ tự thoả thuận với nhau, chứ không báo cho chính quyền địa phương.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ LĐ-TB&XH và UBND tỉnh về việc tổ chức thực hiện chiến dịch thanh tra lao động trong lĩnh vực xây dựng năm 2016, Sở LĐ-TB&XH đã có công văn hướng dẫn gửi UBND các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh. Theo đó, UBND các địa phương thành lập đoàn thanh tra, kiểm tra đến hết tháng 8-2016 tại các công trình xây dựng trên địa bàn. Đối tượng thanh tra, kiểm tra có cả công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ (công trình cấp III < 6 tầng).
Tuy nhiên, không biết sau chiến dịch này, việc quản lý ATVSLĐ ở các công trình nhà ở riêng lẻ có được thực hiện thường xuyên, liên tục. Việc nâng cao nhận thức cho chủ thầu và người lao động ở các công trình này như thế nào?... Điều đó trước hết phụ thuộc vào việc phân cấp, phân quyền, hướng dẫn cụ thể về công tác kiểm tra, xử lý vi phạm ATVSLĐ ở những công trình xây dựng.
Thu Nguyệt
