Bác sĩ của bản

Từ khi có Quốc lộ 18C, phóng xe máy từ cửa khẩu Hoành Mô tới xã Đồng Văn (Bình Liêu) chỉ mất chừng 15 phút. Từ Trạm Y tế xã Đồng Văn, tôi lại cùng Trạm trưởng, bác sĩ người dân tộc Tày Vi Văn Nồng rong ruổi tới các bản Sông Moóc, Phai Lầu, Khe Tiền, Phạt Chỉ. Tới đâu, bác sĩ Nồng cũng được chào đón như khách quý.

Ở nơi có 4 mùa mưa

Mặc dù thời tiết ở trung tâm xã Đồng Văn đang tạnh ráo nhưng bác sĩ Vi Văn Nồng vẫn dúi vào tay tôi chiếc áo mưa, dặn dò: “Cứ cầm lấy, lên bản thể nào cũng mưa. Bởi ở vùng cao này, quanh năm đều có mưa”. Qua cột mốc biên giới 1326, tôi nhận ra bác sĩ Nồng nói đúng. Càng đi, sương mù càng dày đặc. Mưa lắc rắc bay nhưng đủ để xuyên qua lớp áo mưa mỏng, thấm cả ngực áo. Đường rừng ướt nhoét.

Bác sĩ Nồng nói như hét sau tay lái: “Ở mấy bản Khe Tiền, Phạt Chỉ quanh năm đều có sương mù. Mùa hè còn phải đắp chăn bông, mưa thì hầu như ngày nào cũng thấy”.

Căn nhà đầu tiên chúng tôi đến là nhà cụ Dường Dì Tắc (86 tuổi, ở bản Khe Tiền, xã Đồng Văn). Căn nhà trình tường được dựng từ năm bao nhiêu, cụ Tắc cũng không nhớ, chỉ biết rằng từ lâu lắm, gia đình vẫn ở trong căn nhà này rồi. Qua mấy lần sửa chữa, giờ vẫn là nơi trú ngụ của cụ Tắc cùng vợ và con trai, con dâu.

Bản Khe Tiền có 60 hộ thì có tới 58 hộ là hộ nghèo, nhà cụ Tắc nằm trong số đó. Ở tuổi 86, cụ vẫn lên rừng lấy lá về băm nuôi lợn, rượu uống hàng ngày và đặc biệt rất ít khi cụ Tắc ốm. Chỉ có duy nhất 1 lần cụ phải nhờ tới bác sĩ, thế mà nhớ và ơn bác sĩ Vi Văn Nồng từ đó đến giờ. Đó là dạo tháng 5-2014, cụ Tắc thấy trong người mỏi mệt, rét run, rồi sốt kéo dài, tiêu hoá rối loạn. Sau 5 ngày uống nước lá không thấy giảm, mà thấy mắt cụ dại đi, người vẫn sốt hầm hập, con cháu hoảng quá phóng xe tới Trạm Y tế xã đón bác sĩ Nồng về tận Khe Tiền thăm khám cho cụ. Những biểu hiện của cụ Tắc khiến bác sĩ Nồng nghi là triệu chứng của bệnh sốt rét, ngay lập tức bác sĩ đã test nhanh tìm kháng nguyên sốt rét, kết quả đúng như dự đoán. Sau 2 ngày uống thuốc, cụ Tắc dứt cơn sốt và dần phục hồi sức khoẻ. Tưởng như đã bị “con ma” bắt đi, thế mà 2 tuần sau khi được bác sĩ Nồng bắt bệnh, đã lại thấy cụ lên rừng hái lá.

Hết lòng vì người bệnh

Mốc biên giới 1327 cũng là chỉ giới thôn Phạt Chỉ nhưng đi thêm cả cây số nữa cũng chẳng thấy một nóc nhà, chỉ thấy ngút ngàn rừng xanh và gió.

Trước khi đến nhà Dường Cắm Voỏng ở ngay đầu bản Phạt Chỉ, bác sĩ Nồng kể tôi nghe câu chuyện về đứa con trai 5 tuổi của nhà này. Mùa đông năm 2012, vợ Voỏng chuyển dạ chuẩn bị sinh đứa thứ 4. Phong tục của người Dao ở Đồng Văn là phụ nữ không được sinh nở trong nhà, mà phải dựng lán trong rừng, đến khi cắt rốn xong mới được mang con về nhà. Do nhà xa trạm y tế, 3 đứa con trước vợ Voỏng cũng đều đẻ trong rừng nên lần này cũng vậy, Voỏng dựng lán rồi đưa vợ vào rừng từ khi vợ đau bụng chuyển dạ. Nhưng đã 4 hôm ở trong lán, vợ Voỏng cứ đau bụng mãi, rồi đến ngày thứ 5 thì bỗng dưng thấy máu chảy khá nhiều. Voỏng tá hoả chạy về nói với người nhà. Thế rồi người thì chạy đi tìm bà đỡ có kinh nghiệm, người đi tìm bác sĩ, người lại tìm thầy cúng vì từ trước đến nay, người nào khó đẻ, hay có những trường hợp bất thường đều do... con ma cả. May sao, bác sĩ Nồng kịp thời có mặt. Sau khi khám, bác sĩ Nồng kết luận là nút nhầy ở cổ tử cung đã bong, chỉ khoảng mấy giờ sau đó nước ối bị vỡ và ca sinh nở bắt đầu. Bác sĩ Nồng làm các thủ thuật để đón đứa trẻ chào đời. “Hôm ấy nếu tôi chỉ đến chậm 1 giờ, rất có thể đứa bé không còn nữa. Với những trường hợp như thế, nếu không có sự can thiệp kịp thời của bác sĩ thì nguy cơ đứa trẻ sơ sinh bị chết ngạt là rất cao, thậm chí còn nguy hiểm tới tính mạng của người mẹ” - Bác sĩ Nồng kể lại.

Khi chúng tôi đến, nhà Voỏng đi vắng cả. “Thằng cu ấy khoẻ mạnh lắm, thỉnh thoảng vẫn theo mẹ đến Trạm Y tế tiêm phòng. Giờ này chắc cả nhà nó đi làm rừng rồi” - Bác sĩ Nồng nói.

Từ bên hiên nhà Voỏng, nhìn dãy núi Cao Ba Lanh phía trước mặt vốn nhiều bí sử, nay càng huyền ảo hơn dưới lớp sương mờ. Bác sĩ Nồng ngồi kể cho tôi nghe thêm nhiều câu chuyện lạ lùng, buồn vui với nghề thầy thuốc mà anh đã gắn bó 21 năm qua ở Đồng Văn.

Câu chuyện đau lòng mà anh nhớ nhất, đó là một ngày mùa thu năm 2009. “Khi đó Đồng Văn chưa có y tá thôn, khe, bản như bây giờ, nên vừa trực Trạm, tôi vừa phải xuống tận nhà bệnh nhân mỗi khi có tin báo. Khi hay tin nhà M ở bản Sông Moóc B có ca khó đẻ, tôi liền giao người trực Trạm rồi xuống bản. Tới nơi, đã thấy đứa trẻ oa oa trong căn lều ở bìa rừng. Đó là đứa con thứ 8 của vợ chồng M. Khi tôi đến cũng là lúc M định mang vứt đứa con đó đi, chỉ vì nhà đã đẻ đông con lắm rồi, đứa trẻ lại có vẻ yếu. Tôi hoảng hồn, vội xin đứa trẻ đó về nuôi, mục đích đầu tiên là cứu lấy đứa bé. Không nói nhiều, M liền đồng ý và giao đứa bé đó cho tôi” - khuôn mặt thoáng buồn, bác sĩ Nồng kể rành rọt như câu chuyện vừa xảy ra hôm qua. Tôi vội hỏi: “Thế đứa bé giờ ra sao?”. “Nó lớn lắm rồi. Sau này được một người khác nhận làm con nuôi. Giờ vẫn ở Đồng Văn cùng gia đình ấy”.

Chúng tôi xuôi xuống Phai Lầu, ghé nhà Phùn Tắc Hềnh. Vừa thấy bác sĩ, Hềnh vồn vã ra đón bằng một tràng tiếng Dao, nghe như suối chảy. Lấy làm lạ, tôi hỏi: “Anh là người Tày mà cũng hiểu được tiếng Dao à?”. Bác sĩ Nồng cười giải thích: “Làm bác sĩ ở đây bắt buộc phải học thêm “ngoại ngữ”, nếu không làm sao thăm khám được cho bệnh nhân”. Hềnh lục tục vào nhà cầm ra chai rượu, rồi nói câu gì đó có vẻ rất vui, bác sĩ Nồng dịch ra là: “Khách quý lắm đến chơi mới được mời rượu đó!”.

Qua câu chuyện của Hềnh, tôi thấy được tình cảm của anh dành cho bác sĩ nhiều như thế nào. Với bà con ở nơi quanh năm heo hút sương mờ, cây giăng phủ kín này, bác sĩ là những người tận tuỵ, hết lòng với người bệnh, dù còn bao gian truân, thiếu thốn so với nhân viên y tế nơi thị thành. Điều đó được minh chứng cụ thể hơn khi tôi cùng bác sĩ Nồng đến gia đình ông Dường Chống Dồng ở bản Khe Tiền, xã Đồng Văn. Bác sĩ Nồng kể, gia đình ông Dồng thuộc diện nghèo nhất của xã Đồng Văn này. Gia cảnh ông khốn khó như vậy là do ông bị liệt nửa người không đi lại được từ 20 năm nay.

Căn hộ ông Dồng sinh sống thấp lè tè nằm chon von bên mom đồi, trong nhà không có gì đáng giá vài chục ngàn đồng. Nghe tiếng bác sĩ Nồng, một giọng nói tuy yếu ớt nhưng có vẻ phấn chấn lắm cất lên “Bác sĩ đến rồi à. Từ sáng đến giờ mong bác sĩ lắm!”. Nhìn kỹ, tôi mới thấy một người nhỏ thó nằm lọt thỏm trên chiếc chõng che trong góc nhà. Ông Dồng cho biết, năm nay ông 62 tuổi. Thời trai trẻ, ông cũng khoẻ mạnh lắm. Khi đứa con gái thứ 2 vừa tròn 5 tuổi thì ông lâm nạn. Hôm ấy, ông đi rừng lấy thuốc. Vừa vượt qua ngọn núi Cao Ba Lanh thì bỗng gặp luồng gió lạnh làm chân tay bủn rủn rồi quỵ xuống. Lết được về đến nhà thì cũng là lúc đôi chân ông không còn cảm giác gì nữa. Kể từ đó, ông bị liệt. Người vợ bao nhiêu năm gắn bó thấy chồng như vậy đã bỏ đi để lại cho ông 2 đứa con thơ dại. Được cái, 2 đứa rất thương bố. Ngày ngày dìu bố ra bìa rừng lấy lá thuốc rồi mang đi bán. Bây giờ thằng con lớn cũng đã có gia đình, nhưng cũng thuộc diện nghèo khó nhất nhì bản. “Còn đứa con gái thì cứ nay đây mai đó, chẳng biết bây giờ nó ra sao nữa” - ông Dồng lấy tay quệt nước mắt giọng méo mó khi thốt ra những điều như vậy.

Cảm thương người đàn ông khốn khó, 20 năm nay, cứ vài ngày bác sĩ Nồng lại đến thăm khám miễn phí. Mỗi bận đến, lần thì anh mang cho ông Dồng vài bò gạo, lần mang cho mấy lạng cá khô. Những hôm thời tiết trở trời, lo cho ông Dồng có mệnh hệ gì, bác sĩ Nồng lại lên thăm. Trước khi chia tay chúng tôi, ông Dồng nắm chặt tay bác sĩ Nồng: “Bằng ấy năm, không có bác sĩ tận tình giúp đỡ, không biết cuộc sống của mình như thế nào rồi. Đến chết mình cũng không quên ơn này đâu!”. Nhìn 2 người nắm chặt tay nhau như những người thân yêu lâu ngày gặp lại, bất chợt trong tôi dâng lên một sự cảm phục.

Quang Minh