Với địa thế giáp biển, lẽ ra Quảng Ninh phải là khu vực dễ dàng thoát nước mưa nhanh chóng sau mọi cơn mưa. Thế nhưng hiện Quảng Ninh đang phải đối mặt với thực trạng cứ mưa là ngập. Vậy đâu là “thủ phạm” gây ra tình trạng ngập lụt này?
[links()]
BẤT CẬP HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC
Một trong những nguyên nhân cơ bản gây ngập lụt ở TP Hạ Long và TP Cẩm Phả thời gian qua được giới chuyên môn trong ngành xây dựng, quy hoạch đô thị chỉ ra là do hệ thống thoát nước không đáp ứng được nhiệm vụ tiêu thoát nước. Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thừa nhận: Hệ thống thoát nước của TP Hạ Long còn nhiều bất cập. Hệ thống thoát nước mưa được phân thành nhiều lưu vực, nước mưa tự chảy từ các sườn đồi qua các khu dân cư cũ ven chân đồi, thu gom vào các tuyến cống, tuyến mương tại các khu dân cư mới ven biển, sau đó thoát trực tiếp ra biển. Tuy nhiên, các mương, cống thoát nước mưa được xây dựng chắp vá, qua nhiều giai đoạn, nhiều chủ đầu tư không được tính toán thiết kế đầy đủ, bài bản… nên thiếu đồng bộ, tiết diện và độ dốc thoát nước không đảm bảo, khớp nối kém; cốt đáy cống thấp hơn cốt mực nước biển khi thủy triều dâng cao…; chủ yếu là cống hộp xây đá hộc (khả năng tự làm sạch thấp), nắp đan bê tông cốt thép, không có các hố ga lớn (để nạo vét cặn lắng thường xuyên), nhiều cửa thu nước bị lấp hoặc bị đất rác chắn… chất lượng nhiều công trình xuống cấp, nhiều tuyến cống bị lấp đầy đất đá, bùn nên không còn tác dụng… khi mưa lớn nước chảy tràn trên mặt đường… Bên cạnh đó, hiện nhiều khu dân cư cũ hình thành tự phát bám các địa hình tự nhiên có cốt nền thấp từ +2,5m đến +3,5m theo hệ lục địa nên chiều cao đáy cống thoát nước các khu vực này thường thấp hơn mực nước biển lúc triều cường; dẫn đến khi thủy triều dâng cao, nước biển tràn ngược vào các cống thoát nước, làm giảm khả năng tiêu thoát nước khi mưa lớn…
Có thể thấy, tại khu vực Bến Đoan, khu vực Bãi Cháy theo thiết kế trước đây, đường thoát nước được tính toán rất cụ thể, như đánh giá tiết diện cống, miệng xả, độ dốc thoát nước, tiết diện thu nước qua lưu lượng mưa…, nên việc thoát nước rất đảm bảo. Hơn nữa, Hạ Long là thành phố ven biển nước thoát rất nhanh. Tuy nhiên, hiện nay chỉ một trận mưa lớn ngập lụt đã xảy ra trên diện rộng, đây là hiện tượng không bình thường. Thực tế ở một số điểm ở TP Hạ Long, không khó để nhận thấy rất nhiều bất cập. Ví như nghịch lý ở hồ điều hòa Yết Kiêu, đây là dự án được xây dựng nhằm điều tiết hệ thống thoát nước của khu vực, nhưng cứ mưa thì hồ biến thành biển. Nguyên nhân do việc quản lý, vận hành trạm bơm nước chưa hiệu quả, chưa đúng quy trình, hệ thống cánh phai của trạm quá cũ kỹ, lạc hậu. Các hộ dân bị ngập do cốt nền nhà thấp, nếu gặp trời mưa to kết hợp với triều cường thì nước từ biển trào ngược qua hệ thống thoát nước vào trong biến hồ điều hòa và khu dân cư thành nơi chứa nước. Hay ở Khu đô thị Ao Cá, Bãi Muối, phường Cao Thắng; một số khu dân cư ở phường Cao Xanh…, do địa hình trũng nên cứ mưa thì biến thành nơi thu nước. Tình trạng ngập lụt ở khu vực KCN Cái Lân vừa qua cũng cho thấy việc đầu tư các hệ thống thoát nước trong các KCN còn quá kém. Tại khu vực đường Nguyễn Văn Cừ, nước ngập do hai nguyên nhân. Đó là hệ thống dải phân cách cứng trên đường vô tình đã ngăn chặn nước mưa, cũng như dòng nước đổ từ các sườn núi, đồi xuống không thể tràn qua đường để tiêu thoát ở miệng cống (hàm ếch) chảy ra biển. Hệ thống thu gom nước ở hai bên đường nhiều điểm không hợp lý, nhất là độ rộng hàm ếch hoặc quá nhỏ hoặc quá ít ở những điểm trũng, khiến nước không tiêu kịp mỗi khi có lượng mưa lớn, dồn dập trong khoảng thời gian ngắn…
Tương tự ở TP Cẩm Phả, do quá trình phát triển đô thị nhanh đã tạo nên những áp lực lớn với hệ thống hạ tầng đô thị, đặc biệt là hệ thống thoát nước. Mặc dù các dự án đã có tính toán, nhưng chưa xét tới tổng thể lưu vực, dẫn đến một số khu vực tiết diện cống thoát nước không đảm bảo đủ yêu cầu. Đơn cử như một số tuyến cống dọc đường Thanh Niên, đường Tô Hiệu, bãi tắm Bến Do, tuy mới xây dựng nhưng kích thước nhỏ, không có giếng thu, không có nắp đan, nên không phát huy được hiệu quả, gây tình trạng ngập úng cục bộ.
Như vậy, có thể thấy hệ thống thoát nước của hai đô thị Hạ Long, Cẩm Phả còn quá nhiều bất cập. Đó là hệ thống thoát nước cũ không theo kịp sự phát triển của đô thị, trong khi hệ thống thoát nước mới lại không đồng bộ, chưa được kết nối với nhau, do vậy vẫn xảy ra tình trạng ngập lụt.
HỆ LỤY TỪ CÁC DỰ ÁN HẠ TẦNG
Đô thị Hạ Long và Cẩm Phả có địa hình đồi cao, rất đông người dân sinh sống ở phía dưới. Ngoài ngập lụt, thời gian qua hiện tượng sạt lở cũng đã gây nhiều hậu quả nặng nề cho người dân. Có thể khẳng định, ngoài tác động chính là sự khắc nghiệt của thiên nhiên thì cấu trúc đất đồi bền vững bị phá vỡ do quá trình san đồi để thực hiện dự án là nguyên nhân gây ra sạt lở ở nhiều nơi trên địa bàn Hạ Long và Cẩm Phả. Đây là hai địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh, chỉ trong vài năm trở lại đây đã phát triển với tốc độ chóng mặt, trở thành một “đại công trường” với sự góp mặt của các dự án lớn, như: Dự án quần thể sân Golf của Tập đoàn FLC, dự án cải tạo nâng cấp QL18 đoạn Hạ Long - Mông Dương... Tuy nhiên, hai địa phương này lại là nơi xảy ra úng ngập nghiêm trọng khi mưa lớn, đã chứng tỏ những bất cập trong công tác quy hoạch, quản lý xây dựng hạ tầng đô thị. Chính vì công tác quản lý, giám sát thiếu chặt chẽ, nên một số chủ đầu tư dự án chưa thực hiện đúng quy định về đảm bảo môi trường; thiếu các biện pháp giảm thiểu tác động đến môi trường. Theo quy định, để thực hiện được các dự án trên đồi, các đơn vị thi công phải tiến hành đồng thời việc san nền, tạo mái ta luy, kè chắn, xây dựng các tuyến cống, tuyến mương chắn đón nước, có các giải pháp quản lý hạn chế các tác động tiêu cực về môi trường, tuy nhiên nhiều chủ đầu tư đã không thực hiện quy định này. Đơn cử như dự án sân Golf của Tập đoàn FLC đi qua 3 phường Hồng Hải, Hà Lầm, Hà Trung, trong quá trình triển khai đã để lượng lớn đất đá trôi xuống chân đồi, khi gặp mưa đã trôi lấp đầy hệ thống cống thoát nước khiến nhà ở, công trình của người dân các tổ 29, 30, 31 phường Hà Trung ngập trong bùn đất. Nhiều người dân ở khu vực này, cho biết: “Trước đây khu đồi triển khai dự án là rừng keo bạt ngàn, làm “lá chắn” nước cho các hộ dân bên dưới, dù mưa to đến mấy cũng không bị ngập. Từ khi dự án san gạt đồi núi để làm sân golf và quần thể du lịch nghỉ dưỡng, cây cối bị chặt hết, thiếu “lá chắn”, nước mưa chảy như thác từ đồi xuống cuốn theo bùn đất, bịt hết cống, rãnh gây ngập lụt nặng nề”.
Tại TP Cẩm Phả, quá trình khai thác than đã tạo ra những bãi xỉ khổng lồ, khi mưa lớn đã làm trôi bùn đất từ bãi thải xuống khu dân cư, gây cản trở dòng thoát nước, khiến lũ thoát chậm hơn. Khoảng chục năm gần đây, tình trạng đào núi san đồi làm nhà, làm trang trại của dân phát triển nhanh. Nhưng ý thức của nhiều người dân thì hạn chế, nhiều hộ xây nhà đã làm tắc, vỡ đường cống thoát nước. Việc khai thác than trái phép… đã khiến đất đá khi gặp mưa sẽ trôi sạt xuống các khu vực dân cư…
Những nguyên nhân trên chính là “thủ phạm” gây ra tình trạng ngập lụt ở các đô thị như Hạ Long, Cẩm Phả. Vấn đề cấp thiết đặt ra là cần thực hiện những giải pháp nào để khắc phục triệt để tình trạng ngập lụt hiện nay ?
Thu Trang - Thanh Hằng
Bài 3: Cần một giải pháp đồng bộ, bền vững
