Được triển khai từ đầu năm 2009, đến nay, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã góp phần không nhỏ trong việc giúp người lao động (NLĐ) tạm ổn định cuộc sống khi chẳng may bị mất việc làm. Từ đó, họ an tâm hơn, chủ động hơn để tìm công việc mới phù hợp với khả năng của mình. Mặc dù vậy, việc huy động các doanh nghiệp tham gia BHTN cho NLĐ cũng không dễ dàng.
Khi lao động được đóng BHTN
Anh Trần Mạnh Quân, 32 tuổi ở phố Minh Khai, phường Cẩm Tây, TP Cẩm Phả vẫn nhớ khoảng thời gian cách đây 1 năm, lúc bấy giờ doanh nghiệp nơi anh làm việc giải thể khiến 15 lao động bị thất nghiệp. Thật may mắn, trước đó, doanh nghiệp đã đóng BHTN cho NLĐ nên anh được hưởng trợ cấp thất nghiệp trong 6 tháng. Dù mỗi tháng chỉ được 3 triệu đồng, nhưng cũng giúp anh trang trải được một phần sinh hoạt phí của gia đình. Anh bảo: “Nếu không có số tiền đó, chắc việc gì tôi cũng phải lao vào làm ngay để có tiền phụ giúp gia đình. Nhờ có tiền trợ cấp thất nghiệp nên tôi đã tìm được công việc phù hợp với khả năng và cho thu nhập tạm ổn”. Anh Quân chỉ là một trong hàng nghìn trường hợp được hưởng trợ cấp thất nghiệp do trước đó, doanh nghiệp nơi họ làm việc đã chấp hành tốt việc tham gia BHTN cho NLĐ.
Chương trình BHTN chính thức được thực hiện từ đầu năm 2009. Tuy nhiên, trước đó, khi Luật BHXH (năm 2006) và các nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện BHTN cho NLĐ ban hành, BHXH tỉnh đã phối hợp với các cơ quan chức năng, các phương tiện thông tin đại chúng như: Sở LĐ-TB&XH, LĐLĐ tỉnh, Báo Quảng Ninh, Đài Phát thanh- Truyền hình Quảng Ninh... để tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật đến người sử dụng lao động (NSDLĐ) và NLĐ. Bên cạnh đó, BHXH tỉnh cũng chỉ đạo BHXH các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn rà soát đơn vị sử dụng lao động thuộc diện phải tham gia BHTN, từ đó hướng dẫn các đơn vị về thủ tục hồ sơ, quy trình đóng BHTN cho NLĐ. Việc hỗ trợ cho NLĐ tham gia BHTN cũng được thực hiện nhanh chóng, kịp thời. Năm 2014 và 6 tháng đầu năm 2015, toàn tỉnh có 5.825 lao động được chi trả BHTN với 51,705 tỷ đồng.
Còn nhiều vướng mắc
Mặc dù vậy, việc triển khai BHTN không phải đã suôn sẻ, nhất là khi Luật Việc làm chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2015. Trước đây, đối tượng tham gia BHTN là những lao động có hợp đồng lao động (HĐLĐ), hợp đồng làm việc xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng hoặc hợp đồng không xác định thời hạn. Còn đơn vị tham gia BHTN cho NLĐ là đơn vị phải sử dụng từ 10 lao động trở lên. Nhưng nay, theo Luật Việc làm, đối tượng tham gia BHTN được mở rộng. Đó là NLĐ làm việc theo HĐLĐ mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 3 tháng đến dưới 12 tháng. Còn NSDLĐ thuộc đối tượng bắt buộc tham gia BHTN là cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị vũ trang nhân dân; tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình, hộ kinh doanh, tổ hợp tác, cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng làm việc hoặc HĐLĐ... Như vậy, số doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên địa bàn tỉnh phải tham gia BHTN chiếm số lượng không hề nhỏ.
Tuy nhiên, nhận thức của NSDLĐ về thực hiện trách nhiệm, nghĩa vụ của mình đối với NLĐ trong vấn đề BHTN còn hạn chế nên nhiều doanh nghiệp trốn đóng BHXH nói chung, BHTN nói riêng. Theo số liệu thống kê của UBND tỉnh, đến nay, trên địa bàn tỉnh có gần 7.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Thế nhưng theo thống kê của BHXH tỉnh, đến hết tháng 6-2015, toàn tỉnh mới có 3.331 đơn vị, với 208.518 lao động tham gia BHTN.
Theo quy định của Luật Việc làm, trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp, hàng tháng NLĐ phải trực tiếp thông báo với trung tâm dịch vụ việc làm (TTDVVL) nơi đang hưởng trợ cấp thất nghiệp về việc tìm kiếm việc làm; nếu không sẽ bị cắt trợ cấp thất nghiệp. Điều này gây khó khăn cho NLĐ trong việc đi lại, bởi hiện nay TTDVVL tỉnh (Sở LĐ-TB&XH) mới chỉ có sàn giao dịch chính tại TP Hạ Long và 2 sàn giao dịch vệ tinh tại TP Móng Cái, TP Uông Bí chứ chưa phủ khắp toàn tỉnh. Luật Việc làm cũng quy định: Nếu 2 lần từ chối nhận việc làm do TTDVVL nơi NLĐ hưởng trợ cấp thất nghiệp giới thiệu mà không có lý do chính đáng, NLĐ cũng bị cắt trợ cấp thất nghiệp. Điều này khiến NLĐ thiệt thòi vì không phải việc làm nào do TT giới thiệu cũng phù hợp với khả năng của họ...
Ngoài trợ cấp thất nghiệp, quỹ BHTN còn được sử dụng để hỗ trợ tư vấn giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề, hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề để NLĐ duy trì việc làm. Tuy nhiên, việc hỗ trợ này cũng chưa được nhiều. 6 tháng đầu năm 2015, Quỹ BHXH mới chỉ hỗ trợ học cho 3 lao động với số tiền 9 triệu đồng.
Để NSDLĐ tích cực tham gia BHTN, trước hết, cần có sự quan tâm vào cuộc của chính quyền địa phương ngay từ cấp xã trong công tác rà soát, vận động, đôn đốc đơn vị, doanh nghiệp, hộ kinh doanh... Bởi, hơn ai hết, các địa phương mới nắm chắc được địa bàn mình có những đơn vị, hộ gia đình nào có sử dụng lao động. Bên cạnh đó, BHXH tỉnh và các địa phương cần phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc tuyên truyền vận động để NLĐ thấy rõ lợi ích của bản thân khi tham gia BHTN, từ đó họ mới vào cuộc cùng giám sát, đôn đốc đơn vị nơi họ làm việc chấp hành đúng quy định của pháp luật về Luật Việc làm, trong đó có việc tham gia BHTN.
Thu Nguyệt
