Bệnh thành tích vẫn chưa được khắc phục triệt để

Năm 2008 là năm thứ 3 ngành GD-ĐT tỉnh tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT. Năm nay ngành còn thực hiện một số thay đổi như: Tổ chức thi tuyển cho tất cả các thí sinh tốt nghiệp THCS có nguyện vọng học tiếp bậc THPT ở tất cả các trường THPT (công lập và ngoài công lập) theo vùng tuyển và theo đăng ký của thí sinh (những năm trước chỉ tổ chức thi tuyển vào các trường công lập đối với những thí sinh ở vùng thuận lợi, kinh tế phát triển). Mục đích của Sở GD-ĐT khi thực hiện những thay đổi này là muốn khảo sát, đánh giá lại chất lượng giáo dục ở bậc THCS (từ năm học 2005-2006, Bộ GD-ĐT quyết định bỏ thi tốt nghiệp THCS. Việc đánh giá chất lượng giáo dục của bậc học này được thực hiện thông qua các kỳ kiểm tra và được giao cho giáo viên, hiệu trưởng các trường tự đánh giá, xếp loại). Bằng cách tổ chức nghiêm túc kỳ thi, ra đề thi phù hợp với học lực, nhưng vẫn đánh giá, phân loại được học sinh theo từng vùng, miền... kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm nay đã đạt được mục đích đề ra, như đánh giá của một đồng chí lãnh đạo Sở GD-ĐT: “Kết quả kỳ thi đã phản ánh tương đối sát chất lượng thực của bậc THCS”.

Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm 2008, toàn tỉnh có 16.702 thí sinh dự thi/20.292 thí sinh tốt nghiệp THCS. Trong tổng số thí sinh dự thi có 1.008 bài thi bị điểm liệt, chiếm 6,04% (trong đó môn Văn 13 bài, chiếm 0,08%; môn Toán 995 bài, chiếm 5,96%). Đông Triều là địa phương có số bài thi bị điểm liệt nhiều nhất (218 bài), tiếp đến là Yên Hưng (117 bài), Bình Liêu (111 bài), Cẩm Phả (106 bài), Tiên Yên (101 bài); địa phương có số bài thi bị điểm liệt thấp nhất là Hoành Bồ (18 bài), Uông Bí, Ba Chẽ (25 bài). Nếu như kết quả kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT vừa qua phần nào phản ánh được chất lượng giáo dục thực của bậc THCS ở các địa phương trong tỉnh, thì kết quả tự đánh giá của các trường, các địa phương lại hoàn toàn ngược lại. Theo thống kê của Sở GD-ĐT, năm học 2007-2008 toàn tỉnh có 20.292/20.853 thí sinh tốt nghiệp THCS, chiếm 97,31%. Trong đó tốt nghiệp loại giỏi 2.129 thí sinh, chiếm 10,5%; tốt nghiệp loại khá 7.768 thí sinh, chiếm 38,2%; tốt nghiệp loại trung bình 10.395 thí sinh, chiếm 51,2%. Theo kết quả tự đánh giá của các địa phương, Tiên Yên có tỷ lệ tốt nghiệp THCS thấp nhất: 93,47% (trong đó loại giỏi 2,2%, loại khá 31%, loại trung bình 57%); Đông Triều có tỷ lệ tốt nghiệp cao nhất: 99,59% (trong đó loại giỏi 12%, loại khá 46,6%, loại trung bình 41%), tiếp đến là Hạ Long: 99,04% (trong đó loại giỏi 23,5%, loại khá 43%, loại trung bình 33,5%); Cẩm Phả, Uông Bí, Yên Hưng cũng là những địa phương có tỷ lệ tốt nghiệp cao (từ 95%-98%), trong đó tỷ lệ thí sinh tốt nghiệp loại giỏi, loại khá chiếm tương đối cao...

So sánh kết quả tự đánh giá của các địa phương với kết quả kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT vừa qua cho thấy sự cách biệt khá lớn. Địa phương có tỷ lệ tốt nghiệp THCS cao nhất cũng là địa phương có số bài thi bị điểm liệt nhiều nhất. Số thí sinh bị điểm liệt trong kỳ thi tuyển sinh không chỉ rơi vào những huyện miền núi, nơi ít có điều kiện thuận lợi phát triển giáo dục mà có ở cả những vùng đô thị lớn như: Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều... Điều đó cho thấy căn bệnh thành tích mà ngành GD-ĐT đang cố gắng cắt bỏ vẫn còn khá nặng nề.

Cùng với cuộc vận động “Hai không” (Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục), Bộ GD-ĐT đã thực hiện nhiều bước đổi mới: Bỏ thi tốt nghiệp tiểu học (từ năm học 2004-2005); bỏ thi tốt nghiệp THCS (từ năm học 2005-2006); đổi mới hình thức thi một số môn từ tự luận sang thi trắc nghiệm; thắt chặt khâu kiểm tra, thi, đánh giá chất lượng giáo dục... Ngành GD-ĐT tỉnh từng bước thực hiện việc phân cấp quản lý các bậc học mầm non, tiểu học, THCS cho phòng GD-ĐT các địa phương, giao trách nhiệm trực tiếp cho Phòng GD-ĐT, hiệu trưởng các trường học tự tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục của đơn vị; đổi mới kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT; thắt chặt khâu kiểm tra, thi, đánh giá chất lượng học sinh; đổi mới công tác thi đua khen thưởng... Toàn ngành còn phát động giáo viên, học sinh, phụ huynh tham gia ký cam kết thực hiện nghiêm túc cuộc vận động “Hai không”. Đầu năm học, phòng GD-ĐT các huyện, thị xã, thành phố còn chỉ đạo các trường tiến hành khảo sát, rà soát chất lượng học sinh. Trên cơ sở đó, các trường có biện pháp giúp đỡ học sinh học lực yếu, kém. Đến giữa năm học, các trường lại tiếp tục tổ chức đợt khảo sát đánh giá lại chất lượng giáo dục. Kết quả của đợt khảo sát này sẽ là căn cứ để trường, phòng GD-ĐT đánh giá năng lực, hiệu quả công tác và bình xét thi đua năm học cho mỗi giáo viên. Cách làm này được nhiều đơn vị trường học, phòng GD-ĐT gọi là “khoán chất lượng giáo dục”.

Bài bản và quy củ là vậy, nhưng qua 3 năm thực hiện cuộc vận động “Hai không”, ngành GD các địa phương không tạo được bước đột phá, nhất là với bậc tiểu học, THCS, căn bệnh thành tích vẫn âm ỉ tồn tại. Có nhiều ý kiến cho rằng: Việc triển khai  thực hiện cuộc vận động “Hai không” ở bậc tiểu học, THCS đối với các địa phương thời gian qua chỉ là hình thức, không thiết thực và hiệu quả. Khi tự xét hoàn thành chương trình tiểu học, xét tốt nghiệp THCS cho học sinh của đơn vị mình, không ít trường học, địa phương vẫn chạy theo thành tích, dẫn đến kết quả quá cao so với thực tế. Năm học 2006 -2007, tỷ lệ hoàn thành chương trình tiểu học toàn tỉnh đạt 98%; tỷ lệ tốt nghiệp THCS đạt 97,38%. Trong khi đó, theo kết quả khảo sát của Sở GD-ĐT, tỷ lệ học sinh yếu, kém bậc tiểu học là 4,7%; bậc THCS là 8,97%; kết quả thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm 2007 có trên 1.000 bài thi bị điểm liệt (chỉ những học sinh ở vùng thuận lợi mới phải dự thi tuyển).

Sự chênh lệch, thiếu chính xác trong kết quả tự đánh giá của các địa phương đã từng được cảnh báo từ sau năm học 2006-2007. Tuy nhiên, căn bệnh thành tích vẫn không được khắc phục triệt để. Đồng chí Hoàng Đức Minh, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT thừa nhận: “Trong cách đánh giá của các địa phương, có không ít nơi vẫn còn nặng về bệnh thành tích. Điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục ở bậc THPT. Trong thời gian tới, ngành sẽ tiến hành một số biện pháp mạnh, cụ thể hơn nữa yêu cầu các phòng GD-ĐT kiểm điểm rà soát chất lượng đến từng trường. Từ đó, rà soát chất lượng giảng dạy đến từng giáo viên... Hy vọng, năm học 2008-2009 sẽ không lặp lại kết quả của 2 năm trước”.

Việc phân cấp quản lý hiện nay của ngành GD-ĐT có thể giúp ngành có thời gian thực hiện nhiều công việc chuyên môn, tập trung quản lý, nâng cao chất lượng giáo dục bậc THPT, đồng thời gắn được trách nhiệm trực tiếp của các phòng GD-ĐT các địa phương. Song cái khó của ngành là không thể xử lý kỷ luật khi phát hiện bệnh thành tích ở các trường, các địa phương. Có lẽ vì vậy, đến thời điểm này “căn bệnh thành tích” vẫn còn khá nặng nề. Hiện ngành GD-ĐT tỉnh đang nỗ lực thực hiện cuộc vận động “Hai không” mà một trong những mục tiêu đề ra là trong 3 năm tới không còn tình trạng học sinh ngồi nhầm lớp. Với cách các địa phương đã làm thì  rất khó ngành GD-ĐT tỉnh thực hiện được mục tiêu đó.