Di dời các hộ dân trong vùng nguy hiểm là việc làm cấp thiết nhưng quá trình thực hiện lại đang bị cầm chừng do phụ thuộc vào nguồn vốn và quỹ đất tái định cư. Thực tế trên đang xảy ra tại một số xã vùng cao thuộc huyện Bình Liêu.
Năm 2012, huyện Bình Liêu đã rà soát các vùng có nguy cơ sạt lở đất đá và lũ quét cao. Theo đó, có 34 hộ nằm trong diện phải di dời ra nơi an toàn tại các xã Đồng Tâm, Hoành Mô và Vô Ngại. Trong tổng số 34 hộ đã có 31 hộ xây xong nhà và di dời ra nơi ở mới, còn lại các hộ chưa làm đơn thì xã cùng thôn, bản tiếp tục tuyên truyền vận động.
Để ứng phó với diễn biến thời tiết mùa mưa bão năm 2013, UBND huyện Bình Liêu đã triển khai xây dựng kế hoạch, phương án phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn, đồng thời đã có văn bản thông báo cho UBND các xã yêu cầu rà soát lại tất cả các hộ dân nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở đất đá, lũ quét; lập phương án di dời các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm ra nơi an toàn khi có bão, lũ đến. Qua rà soát của các xã, thị trấn, có tổng số 27 hộ nằm trong vùng nguy hiểm có nguy cơ sạt lở đất đá, lũ quét (xã Hoành Mô có 3 hộ ở bản Ngàn Kheo và Loòng Vải; xã Tình Húc có 8 hộ ở bản Pắc Liềng; xã Lục Hồn có 16 hộ). Tuy nhiên, cho đến nay khi mùa mưa lũ đang đến gần, các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm tại các xã trên vẫn đang trong quá trình chờ xác minh, tổng hợp để báo cáo tỉnh đề nghị xin cấp kinh phí hỗ trợ di dời.
Thực tế cho thấy, không phải đến năm nay công tác di dời các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm ra nơi an toàn ở Bình Liêu mới bị chậm trễ, lúng túng. Năm 2012, phải đợi cho tới cuối năm, khi mùa mưa bão đã qua đi, huyện mới vận động được 31 hộ di chuyển tới nơi ở mới an toàn. Trong khi trước đó, qua các đợt mưa, bão cuối tháng 7 đầu tháng 8, đã có hiện tượng một số ngôi nhà bị ảnh hưởng do sạt lở đất. Việc di dời chậm chủ yếu do phụ thuộc quá nhiều vào kinh phí phân bổ hàng năm của Trung ương và của tỉnh, trong khi việc bố trí quỹ đất tái định cư cũng rất khó khăn. Ông Lục Mạnh Thường, Phó phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện, cho biết: “Các hộ dân chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, nhận thức còn hạn chế, việc tổ chức tuyên truyền, vận động rất khó khăn. Ngoài ra, kinh phí hỗ trợ đối với bà con còn thấp, thiếu vốn san gạt mặt bằng nên công tác tổ chức di dân còn chậm”.
Với đặc điểm cư trú và tập quán canh tác của phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số ở Bình Liêu, người dân thường dựng nhà ven triền núi, cạnh sông, suối nên luôn phải đối mặt với thảm hoạ thiên nhiên. Theo khảo sát của huyện Bình Liêu, huyện có nhiều khu vực tiềm ẩn nguy cơ sạt lở đất, cấp độ nặng nhất là các xã Vô Ngại, Lục Hồn, Tình Húc. Trong đó, xã Vô Ngại vẫn còn một số hộ nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở cao. Ngoài 3 xã trên còn các xã Hoành Mô, Đồng Tâm cũng có một số khu vực dân cư dễ bị sạt lở. Như vậy, việc di chuyển dân là cấp bách, nhưng vấn đề quy hoạch tổng thể các vùng định cư mới lại rất khó khăn do mặt bằng hiếm.
Mưa bão diễn biến ngày một phức tạp, khó lường với mức độ thiệt hại nghiêm trọng hơn. Di dời các hộ dân trong vùng nguy hiểm là việc làm cấp thiết nhưng lại đang cầm chừng do phụ thuộc vào nguồn vốn và quỹ đất tái định cư. Để giải quyết những khó khăn này, cần thiết phải tranh thủ sự quan tâm của Trung ương và của tỉnh để tăng tính kịp thời và điều hành kinh phí linh hoạt hơn. Về phía địa phương, cần chủ động tạo quỹ đất và linh hoạt, sáng tạo trong tạo nguồn lực cho tái định cư. Một trong những giải pháp đó là huy động sự tham gia, ủng hộ của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, có thể bằng tiền, bằng công hoặc doanh nghiệp chủ động thi công mặt bằng, cơ chế thanh toán linh hoạt, chủ yếu là hỗ trợ địa phương.
Hậu quả đã rõ và với những gì đang diễn ra trong việc di dời dân ở nơi có nguy cơ sạt lở đất, lũ quét đòi hỏi phải thực hiện tích cực hơn nữa, đặc biệt là việc khắc phục tình trạng trông chờ, ỷ lại vào chính quyền và Nhà nước trong việc phòng chống thiên tai. Việc chủ động rà soát, giúp các hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm ở huyện Bình Liêu không chỉ hạn chế được những thiệt hại về người và tài sản do thiên tai gây ra, mà còn tạo điều kiện giúp các hộ dân yên tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế, góp phần thực hiện tốt công tác giảm nghèo tại địa phương. Mong muốn của bà con trong khu vực này là được chính quyền địa phương sớm tạo điều kiện di dời, giải toả đến một khu vực mới vừa đảm bảo an toàn, vừa thuận lợi cho việc sản xuất để ổn định cuộc sống.
Nguyễn Quý
