Chiều 9/11, phát biểu giải trình tại phiên thảo luận về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, sau 13 năm triển khai thi hành Luật năm 2012, việc sửa đổi là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với các quy định pháp luật liên quan, trong đó có Luật Phòng bệnh đã được Quốc hội thông qua. Cách tiếp cận trong xây dựng chính sách là lấy công tác phòng bệnh làm trọng tâm, tăng cường các giải pháp phòng ngừa tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe người dân.
Bộ trưởng cho biết, các vấn đề được đại biểu quan tâm khá toàn diện, gồm độ tuổi sử dụng thuốc lá, đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ, địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, quảng cáo thuốc lá trên môi trường điện tử, bảo vệ trẻ em trước việc tiếp cận hình ảnh thuốc lá, các hành vi bị nghiêm cấm, biện pháp xử lý vi phạm và tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá.
Chính phủ sẽ tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu, phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát, chỉnh lý để hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Cân nhắc chính sách trên cơ sở thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế
Đối với đề xuất nâng độ tuổi được sử dụng thuốc lá lên 21 tuổi, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, đây là vấn đề cần xem xét trên cơ sở quy định về độ tuổi và năng lực hành vi của công dân. Theo thống kê được Chính phủ tham khảo, phần lớn các quốc gia quy định độ tuổi cấm trẻ em sử dụng thuốc lá là dưới 18 tuổi. Từ 18 tuổi trở lên được xem là phù hợp với quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam và cũng là độ tuổi phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Hiện có 16 quốc gia quy định độ tuổi sử dụng thuốc lá từ 21 tuổi trở lên, trong đó có Mỹ, Singapore, Indonesia, Kuwait, Mông Cổ, Sri Lanka. Tuy nhiên, đa số quốc gia vẫn áp dụng ngưỡng tuổi từ 18 trở lên.
Về đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ, Bộ trưởng cho biết đây là chính sách mới, đã được Chính phủ đưa ra thảo luận và lấy ý kiến tất cả thành viên Chính phủ. Đa số thành viên Chính phủ cho rằng đây là nội dung mới.
Theo Bộ trưởng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy New Zealand từng thông qua chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ vào năm 2022 nhưng đã bãi bỏ trước khi triển khai. Maldives bắt đầu thực hiện từ tháng 11/2025, áp dụng đối với những người sinh từ năm 2007 trở về sau.
Trong khi đó, Vương quốc Anh đưa quy định này vào Luật Thuốc lá và thuốc lá điện tử tháng 4/2026, với đối tượng áp dụng là những người sinh từ tháng 1/2009 trở về sau. Tuy nhiên, chính sách dự kiến đến năm 2027 mới có hiệu lực.
“Đến thời điểm hiện nay, chưa có đầy đủ căn cứ để đánh giá tác động và hiệu quả của chính sách này”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nêu rõ. Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động và ý kiến các thành viên Chính phủ, Chính phủ thống nhất không đưa nội dung cấm thuốc lá theo thế hệ vào dự thảo luật.
Trước ý kiến đại biểu đặt vấn đề về nguy cơ lợi ích nhóm trong quá trình xây dựng chính sách, Bộ trưởng khẳng định, theo Quy định số 118-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng pháp luật và Nghị quyết 110/2023 của Quốc hội đều đặt ra yêu cầu ngăn chặn hành vi lợi ích nhóm, cục bộ trong xây dựng chính sách, pháp luật.
"Chính phủ khẳng định không có việc doanh nghiệp có thể tiếp cận các thành viên Chính phủ để đưa lợi ích nhóm vào chính sách này", Bộ trưởng nói.
Cũng theo Bộ trưởng, chính sách được ban hành phải bảo đảm tính khả thi. Hiện các quy định cấm bán thuốc lá hoặc cấm sử dụng thuốc lá đối với người dưới 18 tuổi thời gian qua cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần quyết tâm thực hiện hơn nữa mới đạt được mục tiêu đề ra. Vì vậy, Chính phủ đã cân nhắc kỹ và nhận thấy chưa có đủ căn cứ chứng minh hiệu quả của việc cấm thuốc lá theo thế hệ trong quá trình triển khai thực tế.
Siết quản lý thuốc lá mới, nâng hiệu quả cảnh báo sức khỏe
Đối với các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết Chính phủ tiếp thu ý kiến đại biểu và sẽ nghiên cứu lộ trình phù hợp với điều kiện thực tiễn. Các hành vi bị nghiêm cấm cũng sẽ được rà soát, chỉnh sửa, bổ sung để bảo đảm quy định rõ ràng, bao quát hơn.
Riêng đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm có hoặc không có nicotine, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã bổ sung quy định theo hướng bao quát các chất, nguyên liệu khác thay thế được sử dụng cho thuốc lá.
Theo lý giải của Bộ trưởng, việc phối trộn nguyên liệu để tạo ra các loại hình thuốc lá mới diễn ra phổ biến. Nếu quy định chỉ giới hạn ở một hình thức cụ thể, thực tiễn có thể xuất hiện những sản phẩm khác nằm ngoài phạm vi điều chỉnh. Vì vậy, quy định tại dự thảo được thiết kế theo hướng bao quát hơn, không chỉ giới hạn ở sản phẩm có nicotine.
Bên cạnh việc kiểm soát các sản phẩm thuốc lá mới, dự thảo còn hướng đến hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của trẻ em và thanh thiếu niên. Các quy định về trưng bày sản phẩm thuốc lá, bán thuốc lá trên môi trường điện tử được rà soát, bổ sung nhằm hạn chế những hình thức quảng bá, tiếp thị gián tiếp và tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá.
Về đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá, Bộ trưởng cho biết đây là vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn triển khai. Theo Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế thế giới, diện tích cảnh báo bằng hình ảnh tối thiểu được khuyến nghị là 30% ở cả mặt trước và mặt sau bao thuốc; mức tiêu chuẩn được khuyến nghị từ 50% trở lên.
Theo số liệu được Bộ trưởng dẫn, năm 2025 có 77 quốc gia áp dụng diện tích cảnh báo trung bình từ 65% trở lên, 25 quốc gia áp dụng từ 75% trở lên và 11 quốc gia áp dụng từ 85% trở lên. Một số nước có quy định diện tích cảnh báo rất lớn, như Bhutan áp dụng 85% ở mặt trước và 100% ở mặt sau bao thuốc lá.
Bộ trưởng cho rằng nếu quy định cứng tỷ lệ diện tích cảnh báo ngay trong luật sẽ khó bảo đảm tính linh hoạt khi điều kiện thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế thay đổi. Vì vậy, nội dung này tiếp tục được giao Chính phủ quy định. Trong quá trình xây dựng nghị định, Chính phủ sẽ rà soát, đánh giá tác động và tham mưu mức tăng phù hợp.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định Bộ Y tế, cơ quan soạn thảo và Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án luật, bảo đảm yêu cầu phòng, chống tác hại của thuốc lá và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
