Chị Hoa, một người nội trợ ở phường Hồng Hải, TP Hạ Long phải lưỡng lự khá lâu trước hàng rau su hào mới lựa chọn được mớ rau. Chị than thở: “Từ sau Tết đến giờ cái gì cũng tăng giá. Từ gạo, mắm, muối, thịt, cá cho đến rau củ, quả… thứ nào cũng cao ngất ngưởng. Một mớ, 5 củ su hào bé bằng nắm tay trẻ con cũng giá 8.000 đồng, còn các loại rau xanh khác thì cũng dao động từ 5- 8.000 đồng/mớ…”.
Thị trường rau xanh đắt đỏ nhiều người dân đã thay thế rau xanh bằng các loại củ, quả… Không chỉ canh cánh nỗi lo cho bữa ăn gia đình trước tình trạng giá thực phẩm tăng cao mà các bà nội trợ còn rất lo lắng khi giá cả các dịch vụ đi kèm cũng không có xu hướng giảm so với trước Tết nguyên đán. Theo khảo sát của chúng tôi tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh, giá thực phẩm tăng cao đã ảnh hưởng rất lớn đến nhiều loại hình, lĩnh vực dịch vụ khác. Và việc tổ chức, duy trì bữa ăn đảm bảo đủ chất cho học sinh bán trú cũng không là một ngoại lệ. Cô giáo Nguyễn Thuý Liễu, Hiệu trưởng Trường tiểu học Trần Hưng Đạo (TP Hạ Long) đưa cho chúng tôi xem tập đơn giá thực phẩm do nhà bếp thống kê. Nhìn lướt qua, chúng tôi không khỏi giật mình trước tốc độ giá thực phẩm tăng chóng mặt. So với thời điểm trước Tết Nguyên đán, các mặt hàng thiết yếu như dầu ăn, muối, mắm, gạo đều tăng từ 3-5.000 đồng. Riêng thực phẩm tươi sống, có loại tăng từ 20- 30.000 đồng/kg. Còn giá rau xanh thì biến động theo ngày. Cô Phạm Thị Xuân, Bếp trưởng nhà trường cho biết: “Giá tăng cộng với mặt hàng thực phẩm bị hạn chế vì dịch bệnh gây rất nhiều khó khăn cho việc lựa chọn thực phẩm và lên thực đơn hàng ngày. Ngoài việc ngâm, rửa, sơ chế cẩn thận các loại thực phẩm trước khi chế biến để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, chúng tôi còn phải tính toán chi ly để làm sao lựa chọn được những thực phẩm có giá rẻ hơn thay thế những loại giá cao hiện nay mà vẫn giữ đủ định mức, chất lượng bữa ăn cho các cháu. Chẳng hạn như thay thế rau xanh bằng các loại củ, quả…”. Cô Phạm Thị Xuân, Bếp trưởng Trường tiểu học Trần Hưng Đạo chuẩn bị bữa ăn cho học sinh bán trú. Nắm bắt xu hướng thực phẩm sẽ tăng giá sau Tết, ngay trong cuộc họp sơ kết học kỳ I, nhà trường đã lấy ý kiến của các bậc phụ huynh về việc nâng mức đóng góp tiền ăn bán trú cho học sinh. Chủ trương này được các bậc phụ huynh đều nhất trí. Một số phụ huynh đề nghị nâng mức tiền từ 6.000 lên 7.000 đồng/học sinh/ ngày (2 bữa: trưa và điểm tâm chiều). Số khác lại đề nghị nâng lên 8.000 đồng/học sinh/ngày, thậm chí nhiều phụ huynh còn đề nghị nâng lên mức 10.000 đồng/học sinh/ngày. Sau khi tính toán, cân đối lại giá thực phẩm, nhà trường đã đề nghị các bậc phụ huynh giữ mức 8.000 đồng/học sinh/ngày. Nhờ giải pháp này nên bữa ăn bán trú của học sinh Trường tiểu học Trần Hưng Đạo vẫn đảm bảo khẩu phần, dinh dưỡng (ăn đủ no, đủ chất) theo quy định. Và hiện nhà trường vẫn duy trì được bữa ăn bán trú cho 1.480 học sinh (100% học sinh được ăn bán trú tại trường). Bữa ăn trưa của học sinh bán trú Trường tiểu học Cao Xanh. Nâng mức tiền ăn bán trú là phương án được tất cả các trường có lớp bán trú trên địa bàn TP Hạ Long lựa chọn để duy trì và đảm bảo bữa ăn cho học sinh nhưng không phải trường nào cũng gặp thuận lợi. Trường tiểu học Cao Xanh, năm học 2007- 2008 này có 257/636 học sinh bán trú. Mặc dù nằm xa trung tâm thành phố nhưng giá các mặt hàng thực phẩm ở đây cũng cao không kém. Để đảm bảo được bữa ăn cho học sinh, nhà trường đã họp phụ huynh và lấy ý kiến về việc nâng mức đóng góp tiền ăn hàng tháng cho học sinh bán trú từ 6.000 lên 8.000 đồng/học sinh/ngày. Phương án này được hầu hết các bậc phụ huynh ủng hộ. Tuy nhiên, do số lượng học sinh học bán trú ít nên nhà trường phải chịu mức chi phí cho các dịch vụ đi kèm khác rất lớn. Vì vậy, tằn tiện lắm nhà trường mới đảm bảo và duy trì được đủ định suất bữa ăn cho học sinh thế nhưng đôi khi vẫn phải chi âm sang cả tiền học bán trú. Bữa ăn trưa của học sinh Trường dân tộc nội trú tỉnh lèo tèo vài món ăn.
Song song với các lớp bán trú 2 buổi/ngày mở ở vùng đô thị, trên địa bàn tỉnh còn có các trường dân tộc nội trú cấp huyện, dân tộc nội trú tỉnh và các lớp nội trú dân nuôi đang được duy trì trong các trường THCS và PTCS ở các xã miền núi, vùng cao, biên giới. Bữa ăn và điều kiện sinh hoạt của học sinh trong hệ thống giáo dục này cũng đang chịu ảnh hưởng lớn trước những tác động của cơn “bão giá”. Theo cô giáo Phan Thị Nga, Hiệu trưởng Trường dân tộc nội trú Bình Liêu: giá cả các mặt hàng, chủ yếu là thực phẩm đã tăng khoảng 30% so với trước Tết. Mặc dù, học bổng của học sinh các trường nội trú đã được nâng lên 432.000đồng/em/tháng (bằng 80% của mức lương tối thiểu) nhưng do giá cả tăng cao nên bữa ăn cho học sinh cũng giảm 20% khẩu phần để đảm bảo chất lượng. Còn ở Trường THPT dân tộc Nội trú tỉnh, theo Ban giám hiệu nhà trường cho biết: Hiện tại trường chưa được Sở Tài chính cấp kinh phí theo mức mới (432.000đồng/học sinh/tháng) mà vẫn phải thực hiện theo mức kinh phí cũ của năm 2007 (360.000 đồng/học sinh/tháng). Điều này gây nhiều khó khăn cho việc tổ chức bữa ăn và sinh hoạt cho học sinh toàn trường. Được biết, sau khi trừ khoản sinh hoạt phí và một số chi phí cần thiết khác, mỗi học sinh chỉ còn lại 1.500 đồng cho bữa sáng và 4.500 đồng/bữa chính. Vì vậy, khẩu phần, định mức bữa ăn của các em cũng phải cắt giảm. Trước kia bữa ăn của các em thường có 3 món: thức ăn mặn, rau xào và canh thì nay giảm xuống còn 2 món. Trong khi đó các em đều đang ở tuổi ăn, tuổi lớn. Khắc phục khó khăn do giá thực phẩm tăng cao, Ban giám hiệu nhà trường đã thực hiện ký hợp đồng dài hạn với các thương nhân cung cấp thực phẩm trên địa bàn. Đồng thời tích cực tổ chức cho học sinh tăng gia trồng rau xanh, chăn nuôi lợn. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là những giải pháp tình thế mang tính hỗ trợ và giáo dục tinh thần lao động cho học sinh. Nhưng lao đao hơn cả có lẽ phải nhắc đến bữa ăn của học sinh bán trú dân nuôi. Hiện trên toàn tỉnh có trên 3.000 học sinh bán trú dân nuôi. Đây đều là những học sinh ở các thôn, bản nằm cách xa trung tâm xã; đường đến trường thường cách sông, suối. Các em được bố trí chỗ ăn, nghỉ ngay tại cơ sở nội trú của nhà trường và được tỉnh hỗ trợ 280.000 đồng/tháng. Ngoài số tiền này, hàng tháng phụ huynh sẽ góp thêm thực phẩm để các em ăn, học. Thế nhưng trên thực tế ở nhiều nơi, hàng tháng các em chỉ được gia đình đóng góp khoảng trên 10kg gạo/em. Vì thế bữa ăn của các em hàng ngày vốn đã đạm bạc thì nay lại càng nghèo nàn, thiếu thốn hơn.
