Phát triển kinh tế hợp tác là một trong những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và kinh tế hợp tác cũng chính là một trong 19 tiêu chí để xây dựng xã nông thôn mới. Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động của các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, để nâng cao chất lượng hoạt động của các HTX nông nghiệp rất cần các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy phát triển.
Hiệu quả bước đầu
Hiện nay trên địa bàn tỉnh có 380 HTX, trong đó có 234 HTX hoạt động trên lĩnh vực nông, lâm nghiệp (chiếm 62% tổng số HTX). Trong thời gian qua, Liên minh HTX-DNNQD Quảng Ninh đã tích cực hỗ trợ các HTX nông nghiệp trên địa bàn liên kết để cùng hoạt động hiệu quả theo những mô hình mới và tháo gỡ những khó khăn về vốn.
Thực tế cho thấy, hầu hết các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đều tổ chức được các dịch vụ chủ yếu trong sản xuất cho nông dân như: Tưới, tiêu nước, cung ứng thuốc bảo vệ thực vật, thú y, khuyến nông, đi đôi với việc hình thành hoạt động tiêu thụ nông sản. Điển hình như HTX rau an toàn Tiền An (TX Quảng Yên) với 160 hộ xã viên đã được hỗ trợ phát triển sản xuất mang lại thu nhập ổn định, bình quân đạt 45 triệu đồng/hộ/năm; HTX rau - hoa Đồng Chè (huyện Hoành Bồ) đã góp phần giúp các hộ có thu nhập bình quân trên 100 triệu đồng/hộ/năm. Hay như HTX chất lượng cao Hoa Phong (TX Đông Triều) thực hiện sản xuất kinh doanh các sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thức ăn, con giống, vật nuôi, tiêu thụ và xây dựng nông sản an toàn cung cấp cho các bếp ăn doanh nghiệp ngành than, xi măng, nhiệt điện và một số trường học… Với mục tiêu xây dựng chuỗi sản xuất khép kín từ khâu trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm theo đúng quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt và đảm bảo an toàn thực phẩm, HTX đã thuê lại gần 14ha đất nông nghiệp của 165 hộ nông dân tại phường Xuân Sơn để đầu tư xây dựng cánh đồng sản xuất rau, củ, quả tập trung, tạo việc làm thường xuyên cho 50 lao động địa phương. Hiện vùng rau an toàn của HTX đã được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm của Sở NN&PTNT. Mỗi ngày HTX cung cấp khoảng 2 tấn với hơn 20 loại rau, củ, quả. Không dừng lại ở việc cung cấp rau, củ, quả ra thị trường, HTX đã mạnh dạn đầu tư 8 tỷ đồng xây dựng khu nhà sơ chế, kho lạnh, xưởng sấy khô các sản phẩm nông nghiệp tại thôn Đoàn Xá 1, xã Hồng Phong, diện tích 5.000m2. Đến nay, các hạng mục trên đã đi vào hoạt động, cho ra sản phẩm hành thái lát sấy khô được đông đảo người tiêu dùng ưa chuộng.
Ngoài ra, các HTX nông nghiệp còn thực hiện tốt một số dịch vụ đầu vào như: Chuyển giao kỹ thuật cho các hộ nông dân, giúp vốn cho các xã viên bằng cách lập dự án, tạo điều kiện cho các hộ nông dân tiếp cận với các quỹ hỗ trợ vốn của Nhà nước, dùng vốn tự có của HTX hỗ trợ cho bà con xã viên gặp khó khăn, tổ chức dịch vụ để tư vấn nông dân về kỹ thuật chăn nuôi và trồng trọt, cách phòng trị bệnh cho gia súc... Có thể thấy, thời gian qua các HTX nông nghiệp đã từng bước khẳng định vai trò trong việc tập hợp, vận động, thay đổi cách nghĩ, cách làm cho xã viên, thúc đẩy ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng cường liên doanh, liên kết, tiêu thụ sản phẩm cho nông dân. Nhiều HTX hoạt động có hiệu quả làm nòng cốt thu hút các nguồn vốn đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất, dân sinh cho xã viên và cộng đồng dân cư, góp phần quan trọng vào xây dựng nông thôn mới.
Vẫn còn những rào cản
Tuy nhiên, theo ông Phạm Huy Thịnh, Phó Chủ tịch Liên minh HTX-DNNQD tỉnh cho biết: Hiện nay vẫn còn nhiều HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả chưa cao, một phần do năng lực quản lý, điều hành của ban quản trị HTX còn yếu, thiếu phương án sản xuất kinh doanh hợp lý và thiếu sức cạnh tranh với các loại hình kinh tế khác. Hiện nay hầu hết bộ máy quản lý HTX nông nghiệp chưa đồng bộ, chủ yếu còn kiêm nhiệm nên yếu về năng lực quản lý, điều hành, cộng thêm vấn đề về chính sách đãi ngộ hạn chế nên cán bộ kém nhiệt tình trong công tác. Ngoài ra, nguồn vốn hoạt động của các HTX còn thiếu trong khi tài sản ít, không thể thế chấp để vay vốn, dẫn đến tình trạng “lực bất tòng tâm”. Mặc dù, từ năm 2013, chính sách về vốn cho các HTX được mở rộng. Cùng với việc thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 (khoá IX) về việc tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể; Kết luận của Bộ Chính trị “Về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khoá IX) về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế chính sách để tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn về vốn nói chung và khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng nói riêng đối với khu vực kinh tế tập thể.
Mới đây nhất Chính phủ đã ban hành Nghị định 55 về chính sách phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong đó cho vay không có tài sản bảo đảm tối đa 1 tỷ đồng đối với HTX, chủ trang trại. Tuy nhiên, trên thực tế các ngân hàng vẫn đòi hỏi phải có tài sản thế chấp mới cho vay, trong khi đó hầu hết HTX nông nghiệp thường không có tài sản riêng để bảo đảm khi vay vốn, chủ yếu là do xã viên dùng tài sản cá nhân để thế chấp cho các khoản vay… Ông Vi Tiến Hà, Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Hà Tân (TP Hạ Long) cho biết: Mặc dù HTX có trụ sở từ lâu nhưng đến nay HTX chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, vì thế việc tiếp cận vốn ngân hàng để phục vụ sản xuất kinh doanh là rất khó khăn. Cũng như trường hợp của HTX Nông nghiệp Hà Tân, nhiều HTX và hộ sản xuất kinh doanh nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đang gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng nông nghiệp là do phương án sản xuất kinh doanh chưa khả thi, năng lực tài chính hạn chế chưa đủ điều kiện thế chấp, tín chấp đối với khoản vay. Trong khi đó, nông nghiệp lại là lĩnh vực hay gặp rủi ro do thiên tai, dịch bệnh dẫn đến dễ phát sinh nợ xấu, nên nhiều ngân hàng thương mại vẫn còn e ngại.
Từ thực tế trên cho thấy chính sách hỗ trợ đối với các HTX nông nghiệp đã có song các HTX cũng cần phải chủ động trong phát huy nội lực. Bên cạnh đó, các cấp, các ngành cũng cần sớm tháo gỡ những vướng mắc, khơi thông nguồn vốn phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp, hoạt động của các HTX. Đây là cơ sở để tạo chuyển biến mới trong sản xuất nông nghiệp, tạo động lực để nông thôn phát triển, đời sống người nông dân tiến bộ, xây dựng đô thị trong nông thôn.
Hiểu Trân
