Cần đảm bảo tính khả thi và răn đe

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 95 (có hiệu lực thi hành từ ngày 10-10-2013) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động trong đó có việc chậm đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH). Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, mức phạt này sẽ thiếu tính răn đe với các công ty lớn.

Chậm đóng BHXH, phạt 75 triệu đồng: Có đủ răn đe?

Theo Nghị định, người sử dụng lao động sẽ bị phạt tiền với mức từ 12-15% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng đối với các hành vi: Chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN; đóng BHXH bắt buộc, BHTN không đúng mức quy định; đóng BHXH, BHTN không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BHTN. Ngoài khoản tiền nộp phạt, các trường hợp vi phạm còn bị buộc truy nộp số tiền BHXH bắt buộc, BHTN chưa đóng hoặc chậm đóng; đồng thời phải đóng thêm khoản tiền lãi của số tiền chưa đóng hoặc chậm đóng theo mức lãi suất của hoạt động đầu tư từ Quỹ BHXH.

Trường hợp chủ sử dụng lao động vi phạm về chế độ tiền lương theo quy định cũng sẽ bị phạt tối đa 75 triệu đồng, trong đó có hành vi trả lương cho người lao động thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định. Cụ thể, vi phạm với từ 1-10 người lao động, phạt từ 20-30 triệu đồng; từ 11-50 người phải chịu mức phạt từ 30-50 triệu đồng; từ 51 người trở lên sẽ phạt từ 50-75 triệu đồng.

Bên cạnh đó, Nghị định còn quy định xử phạt một số hành vi vi phạm khác liên quan đến việc sử dụng lao động của chủ lao động, trong đó có quy định xử phạt từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với chủ lao động không tiến hành đối thoại tại nơi làm việc định kỳ 3 tháng/lần; không thực hiện đối thoại khi đại diện tập thể lao động yêu cầu.

Tuy nhiên nhiều người lo ngại rằng, mặc dù việc xử phạt so với quy định trước đây thì Nghị định 95/2013 đã đưa ra mức phạt cao gần gấp 4 lần đối với người sử dụng lao động chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN hoặc BHTN không đúng mức quy định nhưng với mức xử phạt 75 triệu đồng chỉ có tính răn đe với một số doanh nghiệp nhỏ còn với doanh nghiệp lớn, nợ hàng chục tỷ đồng tiền BHXH thì phạt mức 75 triệu đồng còn quá nhẹ. Còn việc quy định đối thoại với người lao động theo định kỳ 3 tháng một lần, tức là một năm doanh nghiệp sẽ phải tổ chức đối thoại 4 lần, trong khi rất nhiều doanh nghiệp hoạt động phân tán, vì vậy sẽ dễ dẫn đến sự hình thức khi tổ chức đối thoại, hoặc rất nhiều doanh nghiệp sẽ không thể thực hiện. Trong khi lực lượng thanh kiểm tra mỏng như hiện nay thì e rằng chỉ viết biên bản xử phạt thôi cũng đã khó chưa nói đến xử phạt.

Chế tài xử phạt đã có nhưng thiếu tính thực thi

Đến thời điểm hiện nay, nợ BHXH toàn tỉnh vẫn ở con số khoảng trên 100 tỷ đồng, chủ yếu tập trung ở các đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng, đóng tàu, thương mại du lịch. Theo cán bộ BHXH tỉnh, do BHXH chỉ là cơ quan thực hiện thu bảo hiểm chứ không có chức năng ban hành các văn bản xử phạt hay thực thi chế tài xử phạt nên việc thu bảo hiểm hay xử lý vi phạm hành chính về bảo hiểm gặp nhiều khó khăn. Hơn nữa, quy định xử phạt chưa hợp lý như xử phạt hành vi không đóng BHXH cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp mức phạt có thể còn thấp mức phạt hành vi đóng BHXH không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, nếu số lượng người không được đóng BHXH trong đơn vị lớn. Quy định đó như một kẽ hở để doanh nghiệp thà không đóng BHXH cho toàn bộ người lao động còn hơn đóng BHXH không đủ người.

Mặc dù đã có chế tài xử phạt nhưng lại thiếu chế tài thực thi nên các cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý vi phạm trong lĩnh vực lao động. Thực tế cho thấy là nhiều đơn vị vi phạm trong lĩnh vực lao động, BHXH đã nhận được quyết định xử phạt hành chính nhưng rồi để đấy. Điển hình như trường hợp trường Mầm non Tư thục Minh Đài, TP Cẩm Phả chỉ có khoảng mười mấy giáo viên nhưng số nợ BHXH đến nay đã lên tới mức vài trăm triệu đồng, dù các cơ quan chức năng thành phố đã nhiều lần làm việc và ban hành các văn bản xử phạt, nhưng đến nay văn bản vẫn chưa có hiệu lực. Trường hợp Công ty CP Sản xuất vật liệu xây dựng Kim Sơn, Đông Triều, nợ BHXH đến nay khoảng mức gần 4 tỷ đồng, Sở LĐ-TB&XH đã 2 lần ra văn bản xử phạt vi phạm hành chính nhưng cho tới nay cả tiền nợ BHXH, nợ lương, chế độ ốm đau, thai sản còn chưa nộp đủ nói gì đến tiền xử phạt vi phạm hành chính… Hơn nữa, do tình hình kinh tế suy thoái, nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, chỉ thiếu là chưa tuyên bố phá sản, giải thể nên hoàn toàn không còn khả năng chi trả BHXH chứ chưa nói nộp phạt vi phạm trong lĩnh vực lao động, chậm đóng BHXH. Như trước đây thì mỗi doanh nghiệp chỉ mở một tài khoản ở ngân hàng thì cơ quan chức năng sẽ “tróc nã” bằng cách truy thu từ tài khoản này nhưng hiện nay mỗi doanh nghiệp có thể mở tài khoản ở nhiều ngân hàng khác nhau, trong khi ngân hàng hiện có cơ chế bảo mật tài khoản cho doanh nghiệp nên việc truy thu gặp rất nhiều khó khăn.

Việc Chính phủ tăng mức phạt sẽ mang lại hiệu quả và tăng sức mạnh của tính răn đe đối với các doanh nghiệp trốn đóng BHXH. Nhưng khó khăn nhất là nhiều doanh nghiệp tư nhân đang cố tình trốn đóng BHXH bằng cách ký HĐLĐ thử việc hoặc thời vụ và chỉ đóng cho khối văn phòng trong khi doanh nghiệp có đến 40-50 lao động. Các doanh nghiệp nhà nước, các Tổng Công ty lớn, Công ty xây dựng nợ đọng lẽ ra phải xử lý vi phạm hình sự và tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với các doanh nghiệp cũng chưa có chế tài xử lý hiệu quả. Vì vậy, nếu doanh nghiệp vi phạm nhiều lần, ảnh hưởng số đông người lao động, số tiền vi phạm lớn thì cần phải có chế tài nghiêm minh hơn; đồng thời tăng cường lực lượng thanh tra, kiểm tra, chứ với lực lượng mỏng như hiện nay thì viết biên bản xử phạt thôi cũng đã không nổi.

Thanh Hằng