Những vụ việc vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm liên tiếp bị phát hiện trong thời gian gần đây, ngày càng cho thấy thực phẩm không an toàn vẫn có thể len lỏi vào bữa ăn hằng ngày. Vấn đề đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm các vi phạm mà còn làm thế nào để siết chặt quản lý, ngăn chặn nguy cơ ngay từ gốc, qua đó tạo chuyển biến thực chất, lâu dài. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã phỏng vấn ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Y tế, xung quanh vấn đề này.
- Theo ông, đâu là những nguyên nhân chính khiến thực phẩm không an toàn vẫn còn có thể len lỏi ra thị trường, từ khâu sản xuất, lưu thông đến dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố?
+ Thực tế cho thấy, nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn đang hiện hữu và xảy ra ở nhiều khâu. Nguyên nhân trước hết là sản xuất thực phẩm còn phân tán, nhỏ lẻ, chủ yếu theo quy mô hộ gia đình nên khó kiểm soát đồng bộ, nhất là với các mặt hàng tiêu thụ nhanh như giá đỗ, rau, bún, bánh... Trong khi đó, vì lợi nhuận, vẫn có những cơ sở bất chấp quy định, sử dụng hóa chất cấm hoặc phụ gia ngoài danh mục để tăng năng suất, cải thiện hình thức sản phẩm. Cùng với đó, chuỗi cung ứng còn nhiều khâu trung gian nên việc truy xuất nguồn gốc gặp không ít khó khăn.
Dù công tác quản lý an toàn thực phẩm đã được quan tâm, tăng cường trong thời gian qua, song vẫn còn những hạn chế nhất định. Lực lượng chức năng còn mỏng; việc kiểm tra, giám sát chưa thể thực hiện thường xuyên ở tất cả các khâu, trong khi chế tài xử phạt ở một số trường hợp vẫn chưa đủ sức răn đe so với lợi nhuận từ vi phạm. Có những hành vi chỉ có thể phát hiện qua xét nghiệm chuyên sâu nên nếu không có biện pháp nghiệp vụ phù hợp thì rất khó nhận diện bằng cảm quan thông thường.
Riêng với dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố, đây vẫn là nhóm tiềm ẩn nguy cơ cao. Nguồn nguyên liệu đầu vào không phải lúc nào cũng được kiểm soát chặt chẽ; điều kiện chế biến, bảo quản ở nhiều nơi còn hạn chế; người trực tiếp chế biến có thể chưa được tập huấn đầy đủ kiến thức an toàn thực phẩm. Thêm vào đó, một bộ phận người tiêu dùng vẫn có tâm lý dễ dãi trong lựa chọn, ưu tiên sự tiện lợi, giá rẻ mà chưa thực sự quan tâm đến nguồn gốc thực phẩm hay điều kiện vệ sinh của cơ sở kinh doanh. Chính những yếu tố đó khiến thực phẩm không an toàn vẫn còn cơ hội len lỏi ra thị trường.
- Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm nay đặt trọng tâm vào phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố. Trước thực tế nhiều nguy cơ vẫn hiện hữu, ngành chức năng sẽ quản lý ra sao đối với nhóm cơ sở này để người dân thấy rõ chuyển biến?
+ Để thực hiện trọng tâm của Tháng hành động năm nay, cùng với triển khai đồng bộ các nhiệm vụ theo kế hoạch, ngành chức năng sẽ tập trung vào một số nhóm giải pháp cụ thể. Trước hết là tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức, với nội dung phù hợp cho từng nhóm đối tượng, từ cơ quan quản lý, cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm đến người tiêu dùng. Mục tiêu không chỉ là nâng cao nhận thức mà còn tạo sức ép xã hội tích cực trong chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm. Bên cạnh việc biểu dương, giới thiệu những cơ sở làm tốt, các cơ sở vi phạm cũng sẽ được công khai để người dân biết, giám sát và lựa chọn phù hợp.
Cùng với đó là tăng cường kiểm tra, giám sát của các đoàn liên ngành ở cả cấp tỉnh và cấp xã trong thời gian diễn ra Tháng hành động, đồng thời duy trì kiểm tra đột xuất, kiểm tra ngoài giờ sau đợt cao điểm. Các đường dây nóng tiếp tục được phát huy để tiếp nhận phản ánh, tố giác của người dân đối với các cơ sở có dấu hiệu vi phạm, qua đó giúp cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, xử lý. Đây là kênh quan trọng để mở rộng giám sát trong bối cảnh lực lượng chuyên trách còn mỏng.
Ngành chức năng cũng sẽ tăng cường giám sát mối nguy, đẩy mạnh hậu kiểm, lấy mẫu kiểm nghiệm, nhất là các xét nghiệm chuyên sâu đối với chất cấm hoặc các chỉ tiêu chất lượng có nguy cơ cao. Về lâu dài, việc siết chặt quản lý không chỉ dừng ở kiểm tra, xử phạt mà còn phải gắn với xây dựng các vùng nuôi trồng bảo đảm an toàn thực phẩm, phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, điểm giết mổ tập trung, mô hình chợ truyền thống bảo đảm an toàn thực phẩm và các sản phẩm OCOP được kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn.
- Điều người dân chờ đợi không chỉ là phát hiện, xử lý một vài vụ việc mà là tạo chuyển biến rõ nét, lâu dài trong bảo đảm an toàn thực phẩm. Theo ông, đâu là giải pháp trọng tâm để vừa ngăn thực phẩm bẩn từ gốc, vừa hạn chế nguy cơ ngộ độc trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố?
+ Bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu trước mắt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn là vấn đề lâu dài gắn với chất lượng giống nòi và sự phát triển bền vững của xã hội. Vì vậy, muốn tạo chuyển biến thực chất thì phải có giải pháp căn cơ, đồng bộ, thực hiện thường xuyên chứ không thể chỉ làm theo từng đợt. Trước hết, cần tiếp tục nâng cao trách nhiệm, hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của chính quyền, ban chỉ đạo an toàn thực phẩm các cấp và các cơ quan chức năng trong thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về lĩnh vực này.
Cùng với đó, việc kiện toàn hệ thống quản lý theo hướng tập trung, thống nhất, rõ đầu mối, rõ trách nhiệm là yêu cầu rất quan trọng. Khi quản lý được thực hiện xuyên suốt từ khâu nuôi trồng, sản xuất, phân phối đến bàn ăn, hiệu quả kiểm soát sẽ tốt hơn, đồng thời hạn chế chồng chéo, bỏ sót trong quá trình thực thi.
Một giải pháp khác cần đẩy mạnh là ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm, nhất là tại bếp ăn tập thể, trường học, nhà hàng, khách sạn và các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố. Song song với đó là phát triển, quản lý hiệu quả các chợ đầu mối, chợ truyền thống bảo đảm an toàn thực phẩm, cơ sở giết mổ tập trung, chuỗi phân phối thực phẩm an toàn. Đồng thời, cần duy trì thường xuyên công tác tuyên truyền để nâng cao đạo đức, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm, cũng như kiến thức, ý thức lựa chọn thực phẩm an toàn của người tiêu dùng. Khi cả cơ quan quản lý, cơ sở kinh doanh và người dân cùng thay đổi, mới có thể từng bước chặn thực phẩm bẩn từ gốc và giảm nguy cơ ngộ độc trong đời sống hằng ngày.
- Xin cảm ơn ông!
