Cơ sở trợ giúp xã hội là nơi các đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt tìm đến để nương tựa và vượt qua những hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống. Thực tế, những cơ sở này đã góp phần đem lại cuộc sống tốt hơn cho những người kém may mắn. Tuy nhiên, để phát huy đúng công năng vốn có và tránh những sự việc không hay xảy ra, các cấp, ngành, địa phương cần quản lý chặt chẽ hơn nữa các cơ sở trợ giúp xã hội, đặc biệt là những cơ sở ngoài công lập.
NẶNG TƯ TƯỞNG “TRỌNG NAM, KHINH NỮ”
Xóm Khe Nội, thôn Khe Càn, xã Đồng Sơn, huyện Hoành Bồ, nghèo khó, hiu hắt nằm khuất sâu trong những khu rừng xanh thẳm. Không gian tịch liêu của xóm nghèo càng buồn đượm khi nhiều ngày gần đây, người dân trong xóm hoang mang, lo lắng về chuyện “gửi trẻ ở cơ sở từ thiện dưới huyện” (pv). Nhiều câu chuyện khó tin được tưởng tượng ra, nhiều sự việc không hay được người dân phỏng đoán. Việc gửi các đối tượng hoàn cảnh vào các cơ sở nuôi dưỡng từ thiện vốn dĩ là chuyện tốt thì nay lại khiến bà con dân tộc xôn xao, con trẻ thì sợ hãi khi nhắc đến.
Ở Khe Nội, một gia đình có đến 4 đứa trẻ bị người nhà đưa vào “cơ sở từ thiện” được nhắc đến này. Đó là gia đình bà Triệu Thị Xoan, dân tộc Dao. Tìm đến nhà bà Xoan một ngày trung tuần tháng 6, bà đã ngoài tuổi lục tuần đang ngồi thêu áo ngay hiên nhà, gương mặt có nhiều nét buồn. Đã nhiều tháng nay, bà không được gặp các cô cháu nội, ngoại do chính tay bà nuôi dưỡng, chăm sóc từ thuở bé. Bà chia sẻ: “Tôi vừa đi cùng với các cán bộ xã xuống dưới Thống Nhất để đón các cháu trở về. Nhưng mẹ chúng không những không đồng ý cho tôi đưa cháu về với gia đình, mà còn chửi bới, đuổi tôi đi. Quyền nuôi dưỡng vẫn thuộc về người mẹ nên chúng tôi không thể đưa các cháu về được”.
Theo lời kể của bà Xoan, con trai và con dâu bà sinh được 5 người con (1 trai, 4 gái). Người con trai đi làm ăn xa, người con dâu cũng lang bạt nay đây mai đó nên mấy người cháu đều ở với bà. Tư tưởng “trọng nam, khinh nữ” vẫn còn ăn sâu trong suy nghĩ nên sau đó, con dâu bà chỉ giữ nuôi cậu con trai còn 1 cô con gái lớn đem cho người khác nhận nuôi, 3 cô còn lại gửi vào cơ sở nuôi dưỡng của Công ty TNHH MTV Tuệ Tĩnh đường từ tâm Hà Nam Quảng Ninh ở thôn Đồng Vải, xã Thống Nhất, do ông Trương Mậu Nam là người đại diện pháp lý từ tháng 5/2017. “Sau khi gửi vào cơ sở này, con dâu tôi được người ta cho 19 triệu đồng cầm về để xây nhà. Vay mượn thêm một ít thì tôi mới xây được ngôi nhà này” – bà Xoan nói.
Nghe lời của chị dâu, con gái bà Xoan là chị Linh Thị Hòa (sinh năm 1993) cũng đưa con gái gửi vào cơ sở nuôi dưỡng của Công ty này ngay từ những ngày vừa lọt lòng. Chị Hòa tâm sự: “Vợ chồng tôi đẻ được 1 con trai và 1 con gái rồi nên đứa thứ 3 là con gái thì không muốn nuôi nữa. Nhà nghèo nên chỉ cần đàn ông con trai có sức lao động để đi làm thuê kiếm tiền. Khi tôi đang mang bầu sắp sinh, chị dâu tôi đã đến xin đứa này để đưa về chỗ ông Nam nuôi; trước khi đi có đặt lên đầu giường tôi nằm 7 triệu đồng. Điều kiện kinh tế khó khăn lại đông con nên tôi cũng đồng ý đưa con xuống chỗ ông Nam nuôi. Vừa rồi, được sự tuyên truyền của xã và gia đình, chúng tôi đã đón cháu về nhưng sau đó lại cho gia đình một cán bộ văn hoá xã nhận nuôi".
Mục sở thị hoàn cảnh của gia đình chị, tôi và cả những cán bộ xã đi cùng không khỏi ái ngại. Ngôi nhà được chồng chị làm bằng gỗ tận dụng đã dột nát, xập xệ nằm xiêu vẹo bên sườn đồi. Trong nhà, vật dụng giá trị nhất cũng chỉ là chiếc ti vi cũ. Rời ngôi nhà chị Hòa nhưng tôi vẫn bị vương vấn bởi suy nghĩ: “Số phận đứa con gái thứ 4 này rồi sẽ ra sao?”.
CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG KHÔNG CÓ GIẤY PHÉP
Không chỉ những đứa trẻ có đầy đủ gia đình như cháu bà Xoan, nhiều đối tượng cả già lẫn trẻ đều đến “nương tựa” ở cơ sở nuôi dưỡng của Công ty TNHH MTV Tuệ Tĩnh đường từ tâm Hà Nam Quảng Ninh. Ngày 30/5/2017, Công ty này được Sở Kế hoạch và Đầu tư cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, kinh doanh đa ngành nghề. Trong đó, Công ty có tổ chức hoạt động chăm sóc tập trung khác dù chưa được cấp phép của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Tuy huyện đã có biên bản nhắc nhở, hướng dẫn Công ty hoàn thiện các điều kiện liên quan đến hoạt động chăm sóc tập trung, song đến tháng 5/2018, đơn vị này vẫn chưa cung cấp bổ sung cho cơ quan chức năng huyện giấy phép, hồ sơ, thủ tục hoạt động này.
Nhằm tăng cường quản lý nhà nước trên địa bàn huyện, kịp thời chấn chỉnh những thiếu sót, vi phạm quy định của Nhà nước, ngày 7/5/2018, huyện Hoành Bồ đã thành lập đoàn kiểm tra toàn diện đối với Công ty. Tại thời điểm kiểm tra, trong cơ sở chính của Công ty đang chăm sóc nội trú 10 người; trong đó có 1 người lớn, 9 trẻ em (6 trẻ em nội trú từ năm 2017). Trong danh sách đăng ký tạm trú có 5 người thuộc huyện Hoành Bồ, 2 người thuộc TX Quảng Yên, số còn lại thuộc các tỉnh ngoài. Kết quả kiểm tra cho thấy, Công ty này có nhiều dấu hiệu vi phạm. Đặc biệt, Công ty không có giấy phép “hoạt động chăm sóc tập trung khác” theo Điều 27, 28 của Nghị định 103/2017/NĐ-CP ngày 12/9/2017 quy định về thành lập, tổ chức, hoạt động giải thể và quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội; cá nhân ông Trương Mậu Nam cũng không có giấy phép do cấp có thẩm quyền cấp.
Ông Tô Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND huyện Hoành Bồ, cho biết: Trước thực trạng này, ngày 25/5 vừa qua, huyện đã có Thông báo số 86/TB-UBND yêu cầu Công ty TNHH MTV Tuệ Tĩnh đường từ tâm Hà Nam Quảng Ninh dừng ngay các hoạt động trợ giúp xã hội; đồng thời có trách nhiệm trao trả về cho gia đình đúng nơi địa chỉ gửi đến toàn bộ số người đang được chăm sóc tại cơ sở thôn Đồng Vải, xã Thống Nhất, xong trước ngày 10/6. Công ty phải báo cáo UBND huyện về việc trao trả kèm theo biên bản bàn giao, tiếp nhận của gia đình có xác nhận của chính quyền địa phương. Trong thời gian thực hiện việc trao trả phải đảm bảo an toàn tuyệt đối về sức khỏe, tính mạng của số người này.
Hiện các đối tượng đã được huyện phối hợp với Công ty trao trả về địa phương, song do có nhiều đối tượng ở tỉnh ngoài nên sẽ giãn thời gian trao trả sau thời hạn thông báo.
QUẢN LÝ CHẶT CÁC CƠ SỞ TRỢ GIÚP XÃ HỘI
Theo báo cáo của Sở LĐ-TB&XH, hiện tỉnh có 2 cơ sở bảo trợ xã hội công lập: Trung tâm Bảo trợ xã hội và Trung tâm Chăm sóc trẻ có hoàn cảnh đặc biệt với trên 170 đối tượng. Ngoài ra, tỉnh có 10 cơ sở nhà chùa đang nuôi dưỡng 36 đối tượng tại 4 địa phương: Quảng Yên, Đông Triều, Tiên Yên, Hải Hà.
Thời gian vừa qua, Sở đã làm tốt công tác quản lý nhà nước đối với các cơ sở bảo trợ xã hội, thường xuyên phối hợp với các địa phương nắm bắt các đối tượng có nhu cầu, đủ điều kiện để đưa vào các cơ sở công lập của tỉnh. Đồng thời, Sở chủ động phối hợp với các sở, ngành có liên quan triển khai quản lý nhà nước đối với các cơ sở bảo trợ xã hội; chỉ đạo các địa phương nắm bắt tình hình chăm sóc nuôi dưỡng các đối tượng xã hội tại các cơ sở tôn giáo để kịp thời có hướng dẫn, chấn chỉnh hoạt động theo đúng quy định.
Ông Vũ Văn Thông, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH, cho biết: Hiện số lượng các đối tượng xã hội được nuôi dưỡng ở các cơ sở bảo trợ xã hội công lập vẫn chưa nhiều nên việc thành lập các cơ sở tư nhân tại địa phương là chưa thực sự cần thiết. Nếu các địa phương có nhu cầu thành lập các cơ sở bảo trợ xã hội, Sở sẽ chủ động phối hợp hướng dẫn thực hiện đảm bảo đúng luật pháp của Nhà nước.
Ngô Dịu
