Quảng Ninh là một trong số tỉnh thành có tốc độ xã hội hóa (XHH) hoạt động GD-ĐT phát triển so với bình diện chung cả nước, nhất là từ khi có Nghị quyết 05 (ngày 18-4-2005) của Chính phủ đẩy mạnh xã hội hóa các lĩnh vực văn hóa-xã hội. Tuy nhiên, để XHH hoạt động GD-ĐT phát triển mạnh mẽ cũng đòi hỏi có thêm nhiều cơ chế, chính sách cụ thể hơn nữa, trong đó đáng nói nhất là cơ chế để tạo sự bình đẳng giữa hệ thống công lập và ngoài công lập.
Đã có nguồn lực đầu tư lớn
Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực của XHH hoạt động GD-ĐT, tỉnh đã tăng cường công tác chỉ đạo, đi kèm với việc ban hành khá nhiều văn bản, qui định nhằm tạo cơ chế, điều kiện và môi trường thuận lợi nhất cho XHH. Ví dụ như tỉnh đã ban hành quy định về một số chính sách thực hiện đề án nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2006-2010; ban hành qui định về một số cơ chế chính sách thực hiện xã hội hóa các lĩnh vực VH-XH; chỉ đạo ngành chức năng hoàn chỉnh bộ máy theo dõi, quản lý và chỉ đạo các cơ sở ngoài công lập; ban hành nhiều văn bản hướng dẫn về các thủ tục đầu tư và tổ chức hoạt động các trường ngoài công lập... Những cơ chế, chính sách này đã góp phần thúc đẩy nguồn lực đầu tư khá lớn của xã hội vào lĩnh vực GD-ĐT. Tính từ năm 2005-2007, đã thành lập được nhiều cơ sở giáo dục mầm non; thành lập được 1 trường tư thục dạy nghề; có thêm 6 trường THPT, với tổng số vốn đầu tư là 124,5 tỷ đồng. Như vậy đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có 17/48 trường THPT dân lập với tổng số học sinh gần 13.000 em (chiếm 25,5% tổng số học sinh THPT trên địa bàn), 3 trường mầm non tư thục; 259 lớp mẫu giáo, 174 nhóm trẻ ngoài công lập và 107 trung tâm học tập cộng đồng. Tính ra tổng quỹ đất mà tỉnh dành cấp cho các trường ngoài công lập là hơn 251.000 mét vuông. Các trường lớp này đã giải quyết việc làm cho hơn 1.100 giáo viên. Bên cạnh đó, 100% các trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh mở thêm hệ đào tạo tự cân đối tài chính và mở rộng thêm nhiều ngành nghề phục vụ các đối tượng ngoài tỉnh. Cùng đó, UBND tỉnh đã chỉ đạo và phê duyệt đề án chuyển đổi một số cơ sở công lập sang hoạt động theo mô hình ngoài công lập như các trường mầm non: Hạ Long, Bãi Cháy (TP Hạ Long), Cẩm Thịnh (TX Cẩm Phả). Đặc biệt UBND tỉnh đã phê duyệt đề án thí điểm chuyển Trường THPT Hòn Gai thành cơ sở cung ứng dịch vụ chất lượng cao... Với những kết quả này, sau nhiều năm XHH hoạt động giáo dục, các cơ sở ngoài công lập ra đời đã đáp ứng và giải quyết được nhu cầu học tập rất lớn của người dân trên địa bàn tỉnh.
Cần thêm cơ chế để cạnh tranh lành mạnh
Theo đánh giá của Sở KH-ĐT trong một báo cáo chuyên đề, thì XHH hoạt động giáo dục của Quảng Ninh hiện mới dừng ở việc mở mang được các trường lớp để có chỗ cho học sinh học, chứ hầu hết các cơ sở chưa đáp ứng được yêu cầu về giáo dục, đào tạo chất lượng cao cho các tầng lớp nhân dân. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế này có nhiều, trong đó đáng kể nhất là tỉnh chưa có được chính sách phù hợp để huy động các nguồn lực đầu tư và tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng giữa các trường công lập và dân lập. Cụ thể như trong khi các trường công lập được hưởng 100% ngân sách của nhà nước bao cấp từ chi lương đến xây dựng cơ sở vật chất thì các trường dân lập lại phải đầu tư cơ sở vật chất và tự hạch toán toàn bộ chi phí. Trong khi đó quan trọng nhất là các trường dân lập lại không chủ động được nguồn học sinh đầu vào, mà phải hoàn toàn phụ thuộc vào số lượng học sinh không đủ điểm vào các trường công lập. Do phải hạch toán toàn bộ chi phí nên đương nhiên học phí hệ dân lập cao hơn nhiều hệ công lập khiến đa số nhân dân lựa chọn cho con em mình hệ công lập. Cùng đó, với chất lượng “đầu vào” của học sinh thấp nên chất lượng giáo dục của hệ ngoài công lập rất khó “bứt” lên được so với công lập. Hay như với ngành học Mầm non do chưa có chính sách phù hợp nên chỉ mới XHH được ở khu vực thành thị, còn ở nông thôn, miền núi thì đang gặp rất nhiều khó khăn. Bởi lẽ dù có nhà đầu tư đến mở được trường lớp thì phụ huynh khó có đủ tiền đóng cho con em mình theo học. Do vậy, đến nay trên địa bàn tỉnh, chưa có một cơ sở Mầm non ngoài công lập nào được hình thành ở những địa bàn khó khăn. Sở GD-ĐT, trong một báo cáo về thực trạng XHH hoạt động GD-ĐT đã chỉ rõ nhiều vấn đề còn bất cập trong việc tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh cho hệ ngoài công lập. Cụ thể như hiện nay hệ ngoài công lập không được quyền hưởng lợi từ các dự án đầu tư cho giáo dục của nhà nước như các cơ sở công lập; giáo viên đang công tác ở cơ sở ngoài công lập không được hưởng chính sách thu hút nhân tài theo Quyết định 2871 của tỉnh... Cũng theo báo cáo này của Sở GD-ĐT thì ngay như trong việc thực hiện các chính sách ưu đãi thì số cơ sở ngoài công lập được giao đất, vay vốn tín dụng với các điều kiện ưu đãi cũng còn rất ít so với nhu cầu. Hơn nữa các qui định về điều kiện vay, xét miễn giảm thuế còn phức tạp, lãi suất cao, thời hạn ngắn nên phần nào cản trở nhà đầu tư tiếp cận nguồn lực tài chính...
Để đẩy mạnh XHH hoạt động giáo dục đào tạo thời gian tới đây đương nhiên không thể chỉ trông chờ vào việc huy động và cổ vũ các nhà đầu tư. Điều quan trọng nhất là tỉnh cần xây dựng được cơ chế để tạo môi trường cho sự cạnh tranh lành mạnh giữa công lập và ngoài công lập. Ví dụ theo một ý kiến đề nghị của Sở GD-ĐT thì trong công tác tuyển sinh cần có qui định cụ thể cơ chế tuyển sinh của các trường công lập từng địa bàn. Theo đó trường công lập với sự bao cấp của nhà nước chủ yếu đáp ứng chỗ học tập chỗ cho con em thuộc diện chế độ chính sách, người dân tộc thiểu số, nhân dân vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn... Bên cạnh đó, tỉnh cần hướng dẫn cụ thể về chi tiết, trình tự, thủ tục để được hưởng các ưu đãi của nhà nước như thế nào, để các nhà đầu tư được minh bạch hóa thông tin. Việc hưởng các quyền lợi từ dự án đầu tư của nhà nước cũng như chế độ thu hút nhân tài cũng cần bình đẳng giữa công lập và ngoài công lập, có vậy mới ngày càng thu hút được nguồn lực của xã hội đầu tư cho GD-ĐT một cách lâu dài và phong phú.
