Việc tiếp cận pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân hiểu, thực hiện và chấp hành trong đời sống. Tuy nhiên, trên thực tế, việc tiếp cận này vẫn chủ yếu diễn ra khi phát sinh thủ tục hành chính, hoặc những vướng mắc cụ thể. Khi đó, pháp luật khó có thể hiện diện thường xuyên trong đời sống và việc xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật cũng dễ rơi vào hình thức nếu chỉ dừng ở việc hoàn thành các tiêu chí.
Thực hiện Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về xã, phường, đặc khu đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, các địa phương của Quảng Ninh đang chủ động đổi mới cách làm, chuyển từ đáp ứng tiêu chí sang nâng cao hiệu quả thực chất, đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.
Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Việt Hưng, mỗi ngày có khá đông người dân đến giải quyết các TTHC. Từ đăng ký hộ tịch, chứng thực giấy tờ, đến các thủ tục liên quan trực tiếp tới quyền lợi của người dân đều được niêm yết công khai, rõ ràng ngay tại nơi tiếp nhận.
Những bảng niêm yết này giúp người dân dễ dàng tra cứu, chủ động chuẩn bị hồ sơ. Nhưng điều quan trọng hơn không chỉ nằm ở việc công khai thông tin, mà ở cách các quy định pháp luật được giải thích, hướng dẫn để người dân hiểu đúng và thực hiện đúng.
Theo bà Trần Thị Lan, công chức tư pháp - hộ tịch phường Việt Hưng, bên cạnh việc niêm yết đầy đủ đúng quy định, đội ngũ công chức cũng đồng thời hướng dẫn trực tiếp để người dân hiểu rõ thành phần hồ sơ, các bước thực hiện. Khi thủ tục được công khai rõ ràng, hướng dẫn cụ thể, người dân chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế sai sót.
Cùng với việc công khai văn bản pháp luật theo quy định, công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật cũng được địa phương thực hiện bằng nhiều hình thức linh hoạt. Thông qua các buổi sinh hoạt khu dân cư, hệ thống truyền thanh, các nhóm zalo, hay những buổi họp đoàn thể, các nội dung pháp luật liên quan đến đất đai, hôn nhân gia đình, an ninh trật tự hay phòng cháy chữa cháy được truyền tải một cách gần gũi, dễ hiểu.
Cách làm này không chỉ dừng ở việc truyền tải thông tin, mà từng bước hình thành thói quen để người dân chủ động tiếp cận pháp luật. Ông Nguyễn Đức Dũng (khu Hà Khẩu 6, phường Việt Hưng) chia sẻ: “Ngoài việc được tuyên truyền trực tiếp, tôi thường tiếp cận thông tin pháp luật qua báo chí, truyền hình, các trang thông tin của phường, đặc biệt là zalo khu phố. Nhờ đó, kịp thời nắm bắt các quy định của pháp luật".
Ngoài ra, công tác hòa giải ở cơ sở cũng được phát huy hiệu quả, góp phần giải quyết các mâu thuẫn ngay từ cộng đồng. Năm 2025, phường Việt Hưng đã tổ chức 26 cuộc tuyên truyền với hơn 8.200 lượt người tham gia; tiếp nhận 49 vụ việc hòa giải, trong đó 43 vụ thành công, đạt gần 88% . Những con số này cho thấy hiệu quả của việc gắn tuyên truyền với thực tiễn, đưa pháp luật vào đời sống một cách thiết thực.
Ông Nguyễn Văn Quảng, Phó Chủ tịch UBND phường Việt Hưng, cho biết: “Phường đã ban hành kế hoạch triển khai cụ thể, tập trung nâng cao chất lượng ban hành văn bản sát thực tiễn; đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, ứng dụng công nghệ số để người dân tiếp cận và chấp hành pháp luật; đồng thời nâng cao chất lượng hòa giải ở cơ sở.”
Không riêng tại Việt Hưng, việc xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên địa bàn tỉnh đang được triển khai theo hướng thực chất hơn, lấy người dân làm trung tâm. Theo Quyết định số 27, việc đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được rà soát, tinh gọn các tiêu chí theo hướng định lượng rõ hơn, giảm các nội dung mang tính hình thức, tập trung vào hiệu quả thực tế. Nội dung đánh giá hướng vào các yếu tố trực tiếp gắn với quyền tiếp cận pháp luật của người dân như cung cấp thông tin pháp luật, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và hiệu quả hòa giải ở cơ sở.
Trên cơ sở đó, Sở Tư pháp đã chủ động tham mưu, triển khai nhiều giải pháp đồng bộ trên toàn tỉnh, từ tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ cơ sở đến kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện, nhằm bảo đảm các tiêu chí được triển khai đúng hướng, đi vào thực chất.
Việc triển khai các quy định mới không chỉ đặt ra yêu cầu hoàn thiện về tiêu chí, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả thực thi trong thực tế. Điều đó đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền các cấp, các ngành chức năng và sự tham gia tích cực của người dân, từng bước khẳng định vai trò là thước đo của hiệu quả thực chất, góp phần đưa pháp luật thực sự đi vào đời sống.
