Là chè khô nhưng không hề đắng, không gây mất ngủ, chè Vân (Bản Sen, Vân Đồn) có hương thơm, vị ngọt tự nhiên, đặc biệt giúp người uống ngủ tốt, ổn định huyết áp. Đây vừa là thức uống mát lành, vừa là thứ thuốc quý của người dân xã đảo Bản Sen.
Những người sống lâu năm ở Bản Sen kể, đây là giống chè bản địa có từ rất lâu. Về tên gọi của giống chè này được bắt nguồn từ địa danh xuất xứ, nơi trồng chè. Đảo Bản Sen ngày nay xưa có tên gọi là đảo Vân Hải. Người dân lấy tên đầu của đảo đặt tên cho giống chè quý. Tuy nhiên, cũng theo người dân bản địa, để có sản phẩm chè độc đáo, ngon, bổ này, cần phải có bí quyết hái tỉa đúng thời vụ. Đặc biệt là giống chè này không cần phải chăm sóc nhiều, một năm chỉ cần chăm nom, làm cỏ 2 lần, bón phân 1 lần, còn lại để cây hứng nắng, đón mưa tự sinh trưởng và phát triển. Nếu bón phân quá nhiều sẽ làm chè nhạt đi nhiều…
Khác với giống chè thông thường, chè Vân Bản Sen không thu hái quanh năm mà chỉ có thể thu hái vào 2 dịp nhất định. Thời điểm tốt nhất là vào trung tuần tháng 3 (từ khoảng ngày 15 tới 25) và từ tháng 5 đến tháng 7 âm lịch hằng năm.
“Khi thu hoạch, người trồng chè Vân hết sức chú ý tới cách thu hái. Khi thu hái những búp chè, lá non người thu hái phải để lại ít nhất một lá trên nhánh đó để nuôi cành, cây. Nếu không tuân thủ nguyên tác này cành sẽ không ra búp, lá non nữa, cây sẽ không phát triển”, cô Lê Thị Đẹn (thôn Nà Sắn, xã Bản Sen), người có hàng chục năm kinh nghiệm trồng chè Sen chia sẻ.
Điều đặc biệt là chè Vân chỉ có thể dùng khô. Lá chè tươi cho nước rất đắng, không thể uống được. Chè Vân sau khi thu hoạch về phải đưa vào chế biến ngay, nếu không lá sẽ hỏng. Cách chế biến tốt nhất vẫn là phơi chè dưới nắng, rồi đưa vào sao tẩm như chè mạn thông thường.
Cách uống chè Vân phổ biến nhất vẫn là hãm với nước nóng. Chè Vân có màu rất đặc biệt. Pha loãng, nước chè có màu đỏ - vàng. Nếu pha đậm, nước chè gần như màu đen. Tuy nhiên dù pha nhạt hay đậm, chè Vân đều rất dễ uống, không hề có vị đắng mà có vị mát, ngọt, hương thơm tự nhiên. Đặc biệt, chè Vân có tác dụng an thần, giúp người uống ngủ rất ngon giấc, giúp người già ổn định huyết áp. Người dân bản địa coi đây là thức uống phổ biến, vị thuốc quý gìn giữ sức khoẻ.
Hà Phong
