Với điều kiện tự nhiên ven biển, có địa hình đa dạng, nhiều khu vực đồi núi, biển đảo và hệ sinh thái đặc thù, Quảng Ninh được đánh giá là một trong những địa phương chịu tác động rõ nét của biến đổi khí hậu. Trước thực tế đó, thời gian qua tỉnh đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, chuyển từ thế bị động sang chủ động thích ứng, từng bước nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động của khí hậu.
Nhận diện rõ nguy cơ, nâng cao năng lực ứng phó
Những năm qua, biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã hiện hữu rõ ràng qua các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra ngày càng thường xuyên và khó lường. Trên địa bàn Quảng Ninh, với đặc điểm ven biển, có đường bờ biển dài, nhiều đảo và vùng trũng thấp, các địa phương ven biển trong tỉnh chịu tác động trực tiếp của nước biển dâng, triều cường và xâm nhập mặn. Điều này không chỉ đe dọa đến hệ sinh thái ven biển mà còn ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và sinh kế của người dân. Mặt khác, tại khu vực các xã miền núi, địa hình dốc, chia cắt mạnh khiến nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất gia tăng khi xuất hiện mưa lớn kéo dài.
Thực tế đã chứng minh, những đợt mưa cực đoan như năm 2015 hay các sự cố lũ quét trước đó đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, đồng thời làm suy giảm hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi. Trong khi đó, hiện tượng nắng nóng kéo dài, thiếu hụt nguồn nước vào mùa khô lại gây áp lực lớn đối với sản xuất nông nghiệp và cung cấp nước sinh hoạt. Đặc biệt cơn bão Yagi năm 2024 đã gây thiệt hai nặng nề cả về người và tài sản trên địa bàn tỉnh.
Biến đổi khí hậu đang tác động đến hầu hết các trụ cột phát triển của tỉnh. Ngành nông nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thời tiết bất thường, làm giảm năng suất và gia tăng rủi ro dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi. Ngành công nghiệp, đặc biệt là khai thác khoáng sản và năng lượng, đứng trước áp lực phải giảm phát thải, đổi mới công nghệ để thích ứng với xu thế phát triển xanh. Ngành du lịch, một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, cũng chịu tác động khi các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng đến hoạt động tham quan, nghỉ dưỡng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản thiên nhiên.
Không chỉ tác động đến kinh tế, biến đổi khí hậu còn tác động sâu rộng đến đời sống xã hội. Nhiệt độ gia tăng và môi trường biến đổi tạo điều kiện cho nhiều loại dịch bệnh phát sinh, gia tăng nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng. Các yếu tố môi trường thay đổi cũng làm mất cân bằng hệ sinh thái, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như rừng ngập mặn, vùng biển, vịnh. Một điểm đáng chú ý là các tác động của biến đổi khí hậu thường có tính liên kết và cộng hưởng. Ví dụ, mưa lớn không chỉ gây ngập lụt mà còn kéo theo sạt lở đất, ô nhiễm nguồn nước; trong khi nắng nóng kéo dài lại làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, thiếu nước và suy giảm chất lượng không khí. Điều này đòi hỏi công tác ứng phó không thể đơn lẻ theo từng lĩnh vực mà phải có cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và dài hạn.
Nhận diện rõ những nguy cơ đó, Quảng Ninh đã chủ động xây dựng chiến lược phát triển gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV xác định rõ định hướng phát triển theo mô hình tăng trưởng xanh, bền vững. Đặc biệt, việc ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TU (ngày 26/9/2022) đã tạo khuôn khổ quan trọng để huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai và đảm bảo an ninh nguồn nước.
Song song với đó, tỉnh chú trọng nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai; đầu tư hệ thống quan trắc môi trường; tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức và ý thức chủ động ứng phó trong cộng đồng. Việc đưa nội dung bảo vệ môi trường vào sinh hoạt chi bộ, trường học và các chương trình cộng đồng đã góp phần tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động.
Đồng bộ giải pháp, hướng tới phát triển bền vững
Từ định hướng chiến lược, Quảng Ninh đã triển khai hàng loạt giải pháp cụ thể trên các lĩnh vực, gắn bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế theo hướng bền vững. Trong lĩnh vực nông nghiệp, tỉnh chú trọng phát triển theo hướng sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính. Nhiều mô hình sản xuất tiên tiến như trồng trọt theo tiêu chuẩn VietGAP, chăn nuôi công nghệ cao, trồng rừng gỗ lớn, phục hồi rừng ngập mặn… được nhân rộng, vừa nâng cao giá trị kinh tế vừa góp phần bảo vệ môi trường. Các mô hình nuôi trồng thủy sản cũng từng bước chuyển đổi sang sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, giảm thiểu ô nhiễm vùng biển.
Trong lĩnh vực công nghiệp, tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp tăng cường đầu tư công nghệ xử lý chất thải, lắp đặt hệ thống quan trắc tự động và kiểm soát chặt chẽ khí thải, nước thải. Đặc biệt, việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn đã mang lại hiệu quả tích cực, tiêu biểu như tái sử dụng đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp, góp phần giảm áp lực lên môi trường và tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên. Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh đã chú trọng đầu tư mạnh vào hạ tầng kỹ thuật và công nghệ môi trường. Hiện nay, 100% khu công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh đều có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn. Tỉnh đã xây dựng và vận hành trên 160 trạm quan trắc môi trường tự động, cùng hàng trăm điểm quan trắc định kỳ, qua đó kiểm soát chặt chẽ chất lượng môi trường không khí, nước và đất trên toàn địa bàn. Kết quả quan trắc những năm gần đây cho thấy các thông số môi trường cơ bản đều nằm trong giới hạn cho phép.
Trong công tác quản lý nhà nước, từ năm 2022 đến nay, tỉnh đã thẩm định, phê duyệt hàng trăm báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp phép môi trường cho các dự án đủ điều kiện, đồng thời kiên quyết không chấp thuận những dự án có nguy cơ cao gây ô nhiễm, nhất là tại các khu vực nhạy cảm như Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long. Công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực môi trường tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Trong lĩnh vực sản xuất, các mô hình phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn ngày càng được nhân rộng. Đặc biệt việc thí điểm tận dụng khoảng 4,2 triệu m³ đất đá thải mỏ làm vật liệu san lấp đã mở ra hướng đi hiệu quả trong giảm thiểu chất thải, tiết kiệm tài nguyên. Các doanh nghiệp ngành than, xi măng, nhiệt điện tiếp tục đầu tư hệ thống xử lý khí thải, bụi, nước thải hiện đại, lắp đặt quan trắc tự động kết nối với cơ quan quản lý để giám sát 24/7. Công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực môi trường được đẩy mạnh, đảm bảo công khai, minh bạch, kiên quyết không cấp phép cho các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm cao.
Trong lĩnh vực du lịch, tỉnh tiên phong phát triển mô hình du lịch xanh, thân thiện với môi trường. Nhiều giải pháp như giảm thiểu rác thải nhựa, sử dụng vật liệu thay thế, áp dụng công nghệ xử lý nước thải trên tàu du lịch… đã được triển khai hiệu quả. Các mô hình du lịch sinh thái, cộng đồng tại nhiều địa phương không chỉ góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân. Đáng chú ý, tỉnh đã chủ động huy động nguồn lực lớn cho lĩnh vực môi trường, với hàng nghìn tỷ đồng từ ngân sách và hàng chục nghìn tỷ đồng từ khu vực tư nhân cho các dự án xử lý chất thải, bảo vệ môi trường. Đồng thời, tỉnh cũng thu hút nhiều dự án hợp tác quốc tế, ứng dụng công nghệ tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường.
Bên cạnh đó, vai trò của cộng đồng và các tổ chức chính trị - xã hội được phát huy mạnh mẽ. Các phong trào như “Ngày chủ nhật xanh”, “Biến rác thành tiền”, phân loại rác tại nguồn… được triển khai sâu rộng, góp phần hình thành thói quen sống xanh, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong nhân dân.
Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, Quảng Ninh không chỉ từng bước nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng tỉnh phát triển xanh, bền vững, hiện đại, hài hòa phát triển giữa con người và thiên nhiên.
