Trước áp lực gia tăng nhanh nhu cầu điện năng của khu vực miền Bắc trong những năm tới, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nguồn điện mới chậm tiến độ, phương án mua bán điện từ Trung Quốc qua địa bàn tỉnh Quảng Ninh đang được các bộ, ngành Trung ương và tỉnh tập trung chuẩn bị một cách bài bản. Đây không chỉ là giải pháp tình thế nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn là bước đi chiến lược, góp phần nâng cao năng lực cung ứng điện cho các trung tâm công nghiệp, dịch vụ trọng điểm của tỉnh và toàn vùng.
Theo báo cáo cân đối cung - cầu điện giai đoạn 2025-2030 của Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), khu vực miền Bắc tiếp tục đối mặt với nguy cơ thiếu hụt công suất trong cả giai đoạn 2026-2030. Trong các năm 2028-2030, tình trạng thiếu công suất có thể xảy ra trong nhiều tháng, với kịch bản cực đoan lên tới khoảng 10.000MW, kéo theo nguy cơ thiếu hụt sản lượng điện nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường nhập khẩu điện, đặc biệt từ Trung Quốc, quốc gia có hệ thống điện quy mô lớn, khả năng dự phòng cao được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để bổ sung nguồn cung, giảm thiểu rủi ro thiếu điện cho miền Bắc và cả hệ thống điện quốc gia.
Qua tính toán, Quảng Ninh được lựa chọn để triển khai phương án này nhờ lợi thế vị trí địa lý giáp biên giới Trung Quốc, hệ thống lưới điện tương đối phát triển và là trung tâm phụ tải lớn với tốc độ tăng trưởng cao của miền Bắc. Phía Trung Quốc hiện có Trạm biến áp 220kV Huangqiao, nằm gần biên giới tỉnh Quảng Ninh, với khoảng cách từ trạm đến đường biên chỉ khoảng 15km. Phía Việt Nam, điểm tiếp nhận dự kiến là Trạm biến áp 220kV Móng Cái, cũng có khoảng cách tương đương tới biên giới. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành tuyến liên kết truyền tải điện xuyên biên giới với chiều dài ngắn, tổn thất thấp và hiệu quả kinh tế cao.
Ngày 31/10/2025, Bộ Công Thương có Văn bản 8543/BCT-ĐL V/v phê duyệt chủ trương nhập khẩu điện từ Trung Quốc qua đường dây 220kV từ Quảng Tây về Móng Cái. Theo các phương án kỹ thuật đã được các đơn vị nghiên cứu, việc mua điện từ Trung Quốc sẽ được thực hiện theo hình thức vận hành tách lưới, độc lập với phần còn lại của hệ thống điện Việt Nam trong giai đoạn đầu. Ở kịch bản nhập khẩu công suất tối đa 600MW, phạm vi tách lưới bao gồm 14 trạm biến áp 110kV trên địa bàn Quảng Ninh, như: Móng Cái, Texhong, Quảng Hà, KCN Hải Hà 3, Đầm Hà, Tiên Yên, Mông Dương, Vân Đồn, Cẩm Phả, Ba Chẽ, Khe Chàm, Xi măng Cẩm Phả… Sản lượng điện nhập khẩu dự kiến đạt khoảng 3,69 tỷ kWh mỗi năm. Khu vực này sẽ cấp điện cho các phụ tải tại các trạm 220kV Móng Cái, Hải Hà và Cẩm Phả, bảo đảm đáp ứng nhu cầu điện cho khu vực Đông Bắc của tỉnh trong bối cảnh phụ tải tăng nhanh.
Ở phương án khác, nhập khẩu công suất tối đa 1.000MW, phạm vi tách lưới được mở rộng lên 21 trạm biến áp 110kV, trong đó có thêm các trạm mới dự kiến đầu tư như Texhong Hải Hà 1, Texhong Hải Hà 2, Texhong Hải Hà 3, KCN Hải Yên 9. Đây là những công trình gắn với nhu cầu điện tăng mạnh của các khu công nghiệp mới tại Hải Hà, Móng Cái và vùng phụ cận trong giai đoạn 2028-2030 theo Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh. Với phương án này, sản lượng điện nhập khẩu có thể đạt tới 6,89 tỷ kWh mỗi năm, góp phần tạo dư địa đủ lớn cho phát triển công nghiệp, logistics và đô thị biên giới.
Để hiện thực hóa các phương án trên, công tác chuẩn bị hạ tầng lưới điện được xác định là khâu then chốt. Một loạt công trình quan trọng sẽ được ngành Điện phối hợp cùng với tỉnh Quảng Ninh triển khai đồng bộ, từ tuyến đường dây 220kV Huangqiao - Móng Cái, Trạm biến áp 220kV Móng Cái công suất 250 MVA, đến các tuyến đường dây 220kV Móng Cái - KCN Hải Hà và việc treo sợi thứ hai của đường dây 220kV mạch kép Cẩm Phả - KCN Hải Hà... nhằm nâng cao năng lực truyền tải. Bên cạnh đó, phương án nâng công suất hoặc bổ sung các trạm biến áp 220kV, cải tạo khả năng tải các tuyến đường dây 110kV và 220kV liên quan cũng đang được ngành Điện rà soát, cập nhật vào quy hoạch để bảo đảm giải tỏa công suất an toàn, linh hoạt cho cả hệ thống.
Không chỉ dừng ở hạ tầng kỹ thuật, công tác chuẩn bị cho mua bán điện xuyên biên giới còn bao gồm việc thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, liên quốc gia. Các bên đã thống nhất thành lập tổ công tác chung, thường xuyên trao đổi thông tin, phối hợp chặt chẽ trong nghiên cứu, hoàn thiện đề án, với mục tiêu hoàn thành nghiên cứu vào cuối tháng 6/2025 và hướng tới đóng điện, vận hành thương mại vào năm 2027. Đây là mốc thời gian có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm cao của các bên trong việc sớm đưa phương án vào thực tiễn, đáp ứng yêu cầu cấp bách về bảo đảm điện cho phát triển kinh tế - xã hội.
Về phía tỉnh Quảng Ninh cũng đã bổ sung các công trình lưới điện 110kV liên quan vào Quy hoạch tỉnh. Đồng thời, cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ, tạo điều kiện tối đa cho ngành Điện trong các công tác như: GPMB, các thủ tục liên quan đến đất rừng, đất lúa để đảm bảo tiến độ đầu tư xây dựng các dự án công trình điện trên địa bàn tỉnh, đặc biệt đối với các công trình điện lực khẩn cấp được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Việc chuẩn bị các điều kiện để mua bán điện từ Trung Quốc trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đang được triển khai một cách toàn diện, từ đánh giá nhu cầu, lựa chọn kịch bản công suất, đầu tư hạ tầng lưới điện đến xây dựng phương án vận hành và cơ chế phối hợp. Trong bối cảnh an ninh năng lượng ngày càng trở thành yếu tố then chốt của phát triển bền vững, chủ động mở rộng hợp tác năng lượng xuyên biên giới không chỉ giúp Quảng Ninh và miền Bắc giảm thiểu nguy cơ thiếu điện, mà còn góp phần nâng cao năng lực điều hành hệ thống điện quốc gia, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng xanh, hiện đại và hội nhập sâu rộng trong giai đoạn tới.
