Năm học 2008-2009 là năm thứ 3 ngành GD-ĐT triển khai thực hiện chương trình phân ban THPT. Trái với mong muốn ban đầu, phân ban đang ngày càng bị thu hẹp. Hàng năm tỷ lệ học sinh theo học các ban Khoa học tự nhiên (KHTN), Khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) giảm dần; tỷ lệ học sinh theo học ban Cơ bản (CB) tăng với trên 60% tổng số học sinh không học môn nâng cao nào.
Trước khi triển khai dạy đại trà cho học sinh THPT trên toàn quốc, chương trình phân ban THPT (gồm 2 ban: KHTN và KHXH&NV) đã được Bộ GD- ĐT triển khai thí điểm ở một số tỉnh, thành. ý kiến của nhiều nhà chuyên môn đều khẳng định: Mục đích của phân ban THPT chính là để phân luồng học sinh; khi đi vào giảng dạy, chương trình phân ban THPT đã thể hiện rõ ưu điểm, giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức và có điều kiện phát huy được năng khiếu của mình ở một hay nhiều môn học khác nhau. Thí điểm là vậy, nhưng khi đi vào triển khai đại trà chương trình phân ban THPT đã gặp không ít lúng túng với những ý kiến trái chiều. ở Quảng Ninh, ngay năm đầu tiên (năm học 2006-2007) triển khai đại trà chương trình phân ban, ngành GD đã phải đối mặt với nhiều vấn đề: Chậm SGK, thiếu thiết bị giảng dạy; nhiều trường thiếu thốn cơ sở vật chất, giáo viên; không ít phụ huynh và học sinh hoang mang, lúng túng trong việc lựa chọn ban học phù hợp. Tuy vậy, toàn tỉnh vẫn có 9/50 trường THPT triển khai giảng dạy từ 2 đến 3 ban với 1.421 học sinh học ban KHTN (8,25%); 440 học sinh học ban KHXH&NV (2,55%) và 15.363 học sinh học ban CB (89,2%). Nhưng sang năm học 2007-2008, số lượng học sinh theo học các ban đã có sự thay đổi: Ban KHTN giảm còn 7,65%; ban KHXH&NV giảm còn 1,78%; ban CB tăng lên 90,57%. Xu hướng lựa chọn ban CB, bỏ qua các ban KHTN và KHXH&NV tiếp tục thể hiện rõ ngay từ lớp học đầu cấp (lớp 10) của năm học 2008-2009. “Đắt” nhất vẫn là ban CB với 16.110 học sinh (chiếm 95,7% tổng số học sinh toàn tỉnh); tiếp đến là ban KHTN với 665 học sinh (3,9%); cuối cùng là ban KHXH&NV chỉ với 70 học sinh (0,4%).
ảnh: CN
Số lượng học sinh theo học giữa các ban thay đổi cũng đồng nghĩa với việc nhiều trường phải thay đổi phương án giảng dạy từ 3 ban xuống còn 2 ban hoặc 1 ban. Qua khảo sát cho thấy, kể từ khi triển khai đại trà chương trình phân ban, phần lớn các trường THPT trên địa bàn tỉnh vẫn lựa chọn phương án an toàn nhất là dạy 1 ban - Ban CB, trong đó có lớp học nâng cao các môn theo khối thi đại học như: Toán - Lý - Hoá (cơ bản A); Toán - Hoá - Sinh (cơ bản B); Văn - Sử - Địa (cơ bản C); Văn - Toán - Ngoại ngữ (cơ bản D). Nếu như năm học 2006-2007, toàn tỉnh có 4 trường dạy đủ 3 ban (KHTN, KHXH&NV, CB), 5 trường dạy 2 ban (cơ bản, KHTN) và 36 trường dạy 1 ban (CB), thì đến năm học 2007-2008, còn lại 2 trường dạy 3 ban, 6 trường dạy 2 ban, 44 trường dạy 1 ban; năm học 2008-2009, chỉ còn duy nhất Trường THPT Chuyên Hạ Long dạy đủ 3 ban, 6 trường dạy 2 ban, số trường dạy 1 ban tăng lên 45 trường. Và tất nhiên, sự thay đổi này ảnh hưởng đến kế hoạch giảng dạy, việc bố trí giáo viên, lãng phí trong việc sử dụng thiết bị dạy học.
Theo hiệu trưởng một số trường THPT trên địa bàn tỉnh: Cơ sở vật chất, giáo viên và nhu cầu của học sinh là 3 yếu tố chi phối nhiều nhất đến phương án lựa chọn phân ban của các trường. Với những vùng đô thị, khu vực trung tâm của tỉnh, chỉ có số ít trường có thể đảm bảo cơ sở vật chất, nhưng lại thiếu giáo viên hoặc quá ít học sinh đăng ký học ban KHXH&NV. Thầy giáo Vũ Đình Trúc, Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS, THPT Văn Lang cho biết: “Hai năm học trước, nhà trường vẫn duy trì dạy cả 3 ban, nhưng năm học này không thể duy trì được việc giảng dạy ban KHXH&NV, vì một số giáo viên Văn đang đi học, đang nghỉ chế độ”. Nếu như thiếu cơ sở vật chất, thiếu giáo viên là “rào cản” của các trường, thì với học sinh, kỳ thi tốt nghiệp THPT, thi ĐH, CĐ chính là nguyên nhân khiến các em đổ dồn về học ban CB. Tìm hiểu tại các trường THPT ở Hạ Long, Cẩm Phả, nhiều học sinh khẳng định: Với xu hướng hiện nay thì học ban CB là thuận lợi nhất, vì nếu chỉ để đỗ tốt nghiệp THPT thì chỉ cần học ban CB là đủ; nếu muốn thi ĐH, CĐ thì cũng chỉ cần học ban CB với các môn học nâng cao theo khối A, B, C, D. Ban KHTN có nhiều triển vọng chọn trường, chọn ngành phù hợp với nhu cầu của xã hội, nhưng không phải ai cũng theo học được khối này và không phải trường nào cũng mở; còn ban KHXN&NV thì lại quá ít triển vọng so với nhu cầu việc làm của xã hội.
Rõ ràng sự “lệch pha” giữa cơ sở vật chất, giáo viên và nhu cầu của xã hội đã khiến cho phân ban THPT không thể triển khai đồng bộ. Điều này cũng có nghĩa là sau gần 3 năm thực hiện chương trình phân ban THPT, học sinh ở các trường vẫn học bình thường như những năm học chưa tiến hành phân ban - học đều các môn và có thêm các lớp chọn Văn, Toán, Ngoại ngữ… Nhiều ý kiến cho rằng, những lợi thế của chương trình giáo dục phổ thông sẽ được phát huy tốt hơn nữa nếu như chương trình phân ban được triển khai đồng bộ, nhưng thực tế hiện nay lại không thể thực hiện được điều đó.
