Bằng nguồn vốn từ chương trình tín dụng đối với học sinh, sinh viên (HSSV) theo Quyết định 157/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, 5 năm qua, đã có hàng ngàn HSSV trên địa bàn Quảng Ninh được vay vốn để đến trường. Chương trình đã góp phần không nhỏ vào việc xoá đói giảm nghèo, nâng cao tỷ lệ lao động đã qua đào tạo.
Những thành công bước đầu
Cũng giống như nhiều hộ gia đình khác ở xã Hồng Thái Tây (Đông Triều), đời sống của gia đình anh Trần Văn Cường, thôn 4 chủ yếu trông vào làm nông nghiệp. Anh Cường bộc bạch: Gia đình tôi có 4 cháu. Vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn không lo được tiền cho con chi phí học tập hàng tháng, đã có những lúc vợ chồng tôi tính đến việc bắt các cháu phải tạm bỏ học giữa chừng. Thật may mắn, gánh nặng luôn đeo bám hàng ngày đó dường như được gỡ bỏ khi gia đình tôi tiếp cận được nguồn vốn vay tín dụng HSSV. Được sự hướng dẫn, giúp đỡ của chính quyền địa phương và cán bộ Ngân hàng CSXH huyện Đông Triều, tôi đã làm hồ sơ và được vay tổng số tiền là 56 triệu đồng. Nhờ nguồn vốn này, các con tôi yên tâm học tập. Đến nay, các cháu đều đã có việc làm ổn định. Đời sống của gia đình tôi nhờ đó cũng khấm khá hơn.
Nhớ lại về chặng đường đã qua, em Lại Thị Hải, tổ 5, khu 3, phường Bãi Cháy TP Hạ Long tâm sự: Cách đây 5 năm, em thi đỗ vào trường Đại học Lao động xã hội Hà Nội. Rồi lần lượt 3 em của em đều thi đỗ vào các trường đại học và cao đẳng. Nhìn thấy các con của mình đỗ đạt, bố mẹ em rất phấn khởi và tự hào. Thế nhưng, khi chúng em thi đỗ thì đó cũng là lúc đôi vai bố mẹ em “trĩu xuống”. Bố em là thương binh hạng 4/4, mẹ làm công nhân quét rác tại công ty môi trường. Chi phí trang trải cuộc sống của cả gia đình chỉ trông chờ vào đồng lương ít ỏi 3,5 triệu đồng/tháng của mẹ. Với số tiền đó để trang trải cho cuộc sống của cả gia đình còn không đủ làm sao có thể lo cho cuộc sống xa nhà của 4 chị em. Như tìm được chiếc phao cứu sinh, kể từ khi vay vốn tín dụng HSSV, gánh nặng của bố mẹ giảm đi, chị em em đã yên tâm học tập.
Bốn chị em Lại Thị Hải hay các con của anh Trần Văn Cương chỉ là 2 trong số hơn 19.000 lượt hộ nghèo và đối tượng chính sách trên địa bàn tỉnh được vay vốn từ chương trình tín dụng đối với HSSV để đến trường học tập. Tính đến hết tháng 9-2012, toàn tỉnh đã có 22.647 HSSV được vay vốn với tổng doanh số cho vay đạt trên 279 tỷ đồng. Có thể khẳng định, sau 5 năm triển khai, nguồn vốn này đã phát huy hiệu quả tích cực đáp ứng tốt, kịp thời, được sử dụng đúng mục đích và nợ quá hạn chiếm tỷ lệ nhỏ. Chương trình mang tính xã hội hoá cao, ý nghĩa nhân văn sâu, đáp ứng được nguyện vọng của nhân dân. Chương trình đã từng bước đi vào cuộc sống, trở thành chỗ dựa vững chắc cho hàng triệu học sinh nghèo trên toàn tỉnh theo đuổi ước mơ học tập, chắp cánh cho những giấc mơ học đường.
Và tồn tại cần gỡ
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong quá trình triển khai cho vay vốn vẫn còn không ít khó khăn.
Trao đổi với chúng tôi, chị Vũ Đình Loan, Chủ tịch UBND xã Quảng Minh, huyện Hải Hà cho biết: Do trình độ văn hoá của nhân dân trong xã còn hạn chế, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn. Chính vì thế, nhằm hỗ trợ cho con em trong xã được học tập, thời gian qua, xã đã phối hợp với các tổ chức đoàn thể, các tổ tiết kiệm và vay vốn triển khai thực hiện chương trình. Từ năm 2007 đến nay, tổng dư nợ cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn xã đạt trên 2,5 tỷ đồng với hơn 140 hộ gia đình được vay vốn, tạo điều kiện cho hơn 170 HSSV trên địa bàn xã đủ tiền trang trải chi phí học tập. Tuy nhiên, theo tôi, mức cho vay 1 triệu đồng/ tháng/HSSV như hiện nay không còn phù hợp với tình hình thực tế. Các chi phí ăn, ở, thuê trọ, dịch vụ, điện, nước… trung bình mỗi HSSV phải mất 3 triệu đồng/tháng. Do đó, nên xem xét nâng mức cho vay lên 1,5 triệu đồng/tháng/HSSV để giảm bớt khó khăn cho gia đình.
Cùng với đó, việc xác nhận đối tượng HSSV được thụ hưởng vốn vay là vấn đề khó khăn nhất hiện nay. Nguyên nhân chính vấn đề này đó là do còn thiếu các tiêu chí cụ thể. Đơn cử như tiêu chí bệnh tật ở mức độ nào; thiệt hại do thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh là bao nhiêu thì đủ điều kiện vay vốn. Chính từ sự thiếu cụ thể ấy mà lãnh đạo địa phương và Ngân hàng lúng túng khi xác nhận đối tượng vay thuộc nhóm HSSV. Khoảng cách giữa hộ nghèo và hộ cận nghèo rất “mong manh”, nhiều hộ gia đình khi có con đi học thực sự khó khăn từ hộ cận nghèo trở thành hộ nghèo. Một số UBND cấp xã chưa thực hiện rà soát, điều tra kỹ nên một số hộ thuộc đối tượng này chưa được thụ hưởng. Những hộ nghèo đột xuất, những hộ có từ 2 con đi học trở lên chưa đáp ứng được nhu cầu vốn. Hiện nay, cơ bản các hộ vay và HSSV đều có ý thức và trách nhiệm trả nợ. Tuy nhiên, cũng có một bộ phận không nhỏ HSSV ra trường không tìm được việc làm; hơn nữa các đối tượng được vay vốn hầu hết là hộ gia đình có kinh tế khó khăn, thu nhập không ổn định, do đó việc trả vốn vay còn nhiều khó khăn. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, tỷ lệ cho vay đối tượng HSSV học nghề chưa cao và có xu hướng giảm dần qua các năm. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền chưa thường xuyên, chưa đi vào chiều sâu; sự phối hợp uỷ thác với một số địa phương chưa tốt. Đồng thời, khi vay vốn, HSSV phải có giấy xác nhận của nhà trường để làm thủ tục, tuy nhiên hiện một số nhà trường chưa quản lý chặt chẽ trong việc cấp giấy xác nhận đã dẫn đến nhiều yếu tố thông tin trên mẫu xác nhận không đồng nhất, tẩy xoá...
Chương trình tín dụng đối với HSSV bước đầu đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, để chương trình tiếp tục được triển khai sâu rộng, phát huy hiệu quả hơn nữa, trong thời gian tới, các cấp lãnh đạo cần tiếp tục quan tâm hơn nữa nhằm tìm ra những biện pháp tháo gỡ khó khăn, khắc phục hạn chế còn tồn tại.
Cao Quỳnh
