Thực hiện Thông tư 11/2009/TT- BGD&ĐT của Bộ GD-ĐT ngày 8-5-2009, hướng dẫn về trình tự, thủ tục chuyển đổi cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông bán công, dân lập sang cơ sở mầm non, phổ thông tư thục; và cũng là để phù hợp với Luật Giáo dục năm 2005 (trong hệ thống giáo dục quốc dân không tồn tại loại hình giáo dục bán công), Sở GD-ĐT đã tiến hành các bước để tiến hành chuyển đổi 46 trường mầm non, mẫu giáo bán công ở 2 huyện Đông Triều và Yên Hưng về mô hình trường công lập.
Tuy nhiên, việc chuyển đổi không đơn giản, khi còn có quá nhiều vướng mắc về cách hiểu cũng như cơ chế chính sách…
Giờ học của cô, trò Trường Mầm non Hà An (Yên Hưng).
Nhùng nhằng giữa bán công và công lập
Khi Bộ GD-ĐT có Thông tư 11/ 2009, Sở GD-ĐT đã chỉ đạo Phòng GD-ĐT các địa phương trong tỉnh tiến hành rà soát các cơ sở giáo dục bán công, dân lập để tiến hành chuyển đổi theo đúng hướng dẫn, nhưng vẫn đảm bảo quy hoạch phát triển giáo dục của tỉnh. Qua báo cáo, toàn tỉnh có 46 trường mầm non bán công thuộc 2 địa phương Đông Triều, Yên Hưng và 5 trường THPT dân lập. Theo đồng chí Đỗ Văn Thuấn, Giám đốc Sở GD-ĐT, việc chuyển đổi đối với các trường THPT không gặp khó khăn gì. Vì bản chất của các trường này là trường tư thục (do cá nhân hoặc một nhóm cá nhân thành lập và đầu tư), nhưng do các văn bản quy định của cơ quan chức năng, thời điểm thành lập chưa định rõ khái niệm, nên các trường mang tên là trường dân lập. Việc chuyển đổi sẽ được thực hiện đơn giản bằng cách ra quyết định mới đổi tên các trường dân lập thành trường tư thục.
Tuy nhiên, với 46 trường mầm non bán công thì lại không dễ dàng như vậy. Bởi việc chuyển đổi này còn liên quan đến vấn đề biên chế và kinh phí hoạt động cho các trường. Thêm nữa, do điều kiện và cách hiểu của các địa phương nên từ nhiều năm nay các trường này vẫn hoạt động kiểu nửa công lập, nửa bán công.
Theo báo cáo của Phòng GD-ĐT 2 huyện: Yên Hưng, Đông Triều, các trường mầm non, mẫu giáo của huyện Yên Hưng (trừ Trường Tư thục Búp Sen Hồng) đều được ra đời từ thời bao cấp, kinh phí xây dựng trường và hoạt động của các trường chủ yếu do ngân sách xã và một phần do Hợp tác xã nông nghiệp chi. Từ năm 2000 đến nay, các trường vẫn hưởng ngân sách nhà nước cấp để đầu tư xây dựng, trả lương giáo viên và chi hoạt động thường xuyên. Còn các trường mầm non, mẫu giáo của Đông Triều được thành lập từ năm 2004 do sáp nhập nhà trẻ và trường mẫu giáo của các xã, thị trấn theo Quyết định số 433/QĐ-UB ngày 23-6-2004 của UBND huyện Đông Triều. Hàng năm, UBND huyện Đông Triều vẫn dành ngân sách để đảm bảo hoạt động thường xuyên và trả lương cho giáo viên trong biên chế cho các trường này. Như vậy các trường mầm non, mẫu giáo của 2 huyện Đông Triều và Yên Hưng là trường công lập (trường do nhà nước thành lập, đầu tư cơ sở vật chất, trả lương giáo viên biên chế…), nhưng suốt một thời gian dài bị coi là trường bán công. Theo lý giải của các nhà quản lý giáo dục, trong Quyết định 161/2002/QĐ-TTg ngày 15-11-2002 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách phát triển giáo dục mầm non đã quy định rõ: Những nơi không phải là miền núi khó khăn, thì không được thành lập trường công lập. Đối chiếu với Quyết định này, Đông Triều và Yên Hưng không phải là vùng miền núi khó khăn nên lúc bấy giờ không thể thành lập trường mầm non, mẫu giáo công lập. Cũng theo quyết định trên, các trường không phải là trường công lập thì không có biên chế giáo viên (chỉ có biên chế cán bộ quản lý). Để duy trì việc huy động trẻ mầm non ra lớp, các Phòng GD- ĐT phải thực hiện hợp đồng giáo viên vào làm việc tại các trường mầm non. Lương của giáo viên hợp đồng được chi trả từ nguồn học phí và nguồn trợ cấp của tỉnh theo Quyết định số 3718/2004/QĐ-UBND ngày 20-10-2004 của UBND tỉnh. Nhưng nếu thực hiện mức thu học phí theo quy định của UBND tỉnh đối với các trường công lập sẽ không đảm bảo đủ kinh phí để trả lương giáo viên hợp đồng. Do vậy, các trường đều vận dụng mức thu học phí theo khung quy định cho các trường bán công.
Còn một nguyên nhân nữa là cũng vào thời điểm này, các địa phương và ngành GD-ĐT đang ráo riết thực hiện đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục. Với mục tiêu có đủ các loại hình giáo dục ở các cấp học, nhiều trường công lập đã được chuyển thành trường bán công. Tất cả những lý do trên, đã đưa các trường mầm non, mẫu giáo công lập ở Đông Triều và Yên Hưng đã trở thành những trường bán công “bất đắc dĩ”. Theo khẳng định của 2 địa phương này đến thời điểm này chưa có bất cứ quyết định nào của cấp có thẩm quyền phê duyệt, quyết định thành lập hoặc chuyển đổi các trường mầm non, mẫu giáo trên thành trường bán công.
Chuyển đổi thế nào?
Trong Thông tư 11/2009 của Bộ GD&ĐT xác định: Mục đích của việc chuyển đổi phải đáp ứng được yêu cầu học tập, đặc biệt là đảm bảo công tác phổ cập. Các cơ sở giáo dục ngoài công lập đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của người học và tranh thủ được sự đầu tư của xã hội. Việc chuyển đổi này phải đảm bảo nguyên tắc ổn định và phát triển giáo dục, đặc biệt phải quan tâm đến sự phát triển giáo dục của đồng bào dân tộc vùng kinh tế khó khăn và phải từng bước nâng cao chất lượng. Thông tư cũng cho phép: Tuỳ điều kiện của từng nơi, từng vùng, các cơ sở giáo dục mầm non bán công có thể chuyển sang loại hình dân lập, tư thục hoặc công lập. Căn cứ vào đó Sở GD-ĐT đã chủ trương tham mưu cho tỉnh xây mới các trường mầm non ở xã khó khăn theo mô hình trường công lập. Riêng với những trường mầm non bán công hiện có ở Yên Hưng và Đông Triều, thay vì chuyển đổi thành các trường mầm non dân lập, tư thục, sẽ chuyển thành trường công lập. Theo đó, những trường này sẽ được Nhà nước tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, biên chế để đảm bảo cho công tác phổ cập mẫu giáo 5 tuổi. Đồng chí Đỗ Văn Thuấn, Giám đốc Sở GD-ĐT cho biết: “Tuy Yên Hưng và Đông Triều không phải là vùng khó khăn, nhưng mức sống và thu nhập của người dân ở đây cũng không cao. Nếu chủ trương chuyển đổi các trường mầm non bán công hiện có sang mô hình dân lập, tư thục, sẽ không thể duy trì và phát triển được. Hơn nữa cũng không có nhà đầu tư nào đủ dũng cảm để đầu tư vào những nơi này. Do vậy, chuyển đổi từ mô hình bán công về công lập hoạt động theo mô hình trường công lập tự chủ theo Nghị định 43/2000/NĐ-CP ngày 30-8-2000 của Chính phủ là hợp lý”.
Chủ trương là vậy, nhưng việc tiến hành chuyển đổi cũng khiến cho các trường, các địa phương không ít lúng túng bởi vốn vẫn quan niệm những trường mầm non, mẫu giáo hiện có là trường bán công, nên khi có chủ trương chuyển đổi, từ cán bộ quản lý, giáo viên các trường, đến lãnh đạo địa phương đều lo lắng. Chuyển đổi về mô hình trường công lập thì biên chế, kinh phí sẽ thế nào, khi mà mức thu học phí đối với các trường công lập hiện nay quá thấp. Điều này sẽ thêm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Nhưng nếu chuyển đổi về mô hình trường công lập tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thì sẽ không thu được phí của dân để trang trải.
Để gỡ rối cho các trường, các địa phương, Sở GD-ĐT đã tổ chức hội nghị bàn về công tác chuyển đổi với sự tham gia của đại diện Sở Nội vụ, Sở Tài chính. Theo thông báo của Sở Nội vụ, nếu chuyển đổi 46 trường mầm non ở 2 huyện Đông Triều và Yên Hưng về mô hình công lập thì số biên chế còn thiếu 1.869 chỉ tiêu và phải mất 3 năm mới bổ sung đủ. Trong 3 năm đó, căn cứ vào đâu để nhà nước cấp kinh phí cho các trường hoạt động. Mặc dù chưa tìm được lời giải, nhưng đại diện các trường mầm non, mẫu giáo của 2 huyện Đông Triều và Yên Hưng đều bày tỏ mong muốn được tỉnh, ngành giữ nguyên phương án chuyển đổi về mô hình trường công lập.
Nhiều ý kiến cho rằng, bản chất các trường mầm non, mẫu giáo hiện có của Đông Triều và Yên Hưng là trường công lập, nhưng do cách hiểu và cách gọi mà trở thành trường bán công. Vì vậy, việc chuyển đổi sẽ rất đơn giản nếu như tỉnh cho cơ chế các trường được phép duy trì hoạt động như từ trước đến nay vẫn thực hiện. Mặc dù lương của giáo viên mầm non hợp đồng cũng chỉ đạt mức từ 7 trăm nghìn đến 1 triệu đồng/người/tháng, nhưng trong thời gian chờ bổ sung đủ biên chế, thì có lẽ với 2 huyện thuần nông Đông Triều và Yên Hưng, đây vẫn là giải pháp tối ưu nhất.
