“Này, đố biết đây là quả gì” - bạn tôi xoè tay cho xem một thứ quả và hỏi như thế. Ngắm nghía chán, tôi đành lắc đầu chịu thua cuộc. Bạn ấy bảo: Tớ xin được 2 quả, sẽ ươm ở vườn nhà, khi nào lên cây con, tặng cậu một cây mang về trồng nhé. Hỏi tới, hỏi lui mãi rồi bạn ấy mới chịu “bật mí” rằng, đó là quả sở. Rồi bạn ấy kể, xin được từ một gia đình ở ngay thành phố mình, chứ không phải lấy từ Bình Liêu - đất của cây sở. Nhà đó trồng được một cây, tình cờ đến chơi, gặp đúng mùa hoa thấy đẹp quá, bạn ấy đã xin chủ nhà để dành cho 2 quả với hy vọng nhân giống được loại cây này ở đất thị thành.
Vâng, lần đầu tiên chạm mặt với hoa sở tôi đã ngất ngây giống như bạn ấy. Đó cũng là lần đầu tiên tôi lên công tác ở huyện miền núi, biên giới Bình Liêu cách đây gần 20 năm. Trong một chiều mùa đông đi bộ từ thị trấn lên đến xã Đồng Văn, quãng đường khá xa và chân mỏi nhừ nhưng khi bất chợt khám phá ra những hàng cây ven đường phủ trắng một màu hoa với hương thơm dịu nhẹ thì dường như mọi mệt mỏi tan biến. Cho tới khi đến được điểm dừng chân đầu tiên ở Đồng Văn là một trạm biên phòng thì đã hơn 7 giờ tối, sau phần giới thiệu, câu phỏng vấn đầu tiên của tôi với những người lính áo xanh chính là tìm hiểu về cây sở. Kỷ vật mang về từ chuyến đi ấy không chỉ có quế, có hồi mang hương thơm đặc trưng của núi rừng mà còn có những bông hoa sở trắng muốt được ép trong cuốn sổ công tác.
Những ngày qua, sau ồn ã về lễ hội đầu tiên của hoa tam giác mạch nơi vùng núi cao Hà Giang với không ít điều phiền lòng bởi khách phương xa mang lại và tiếp đến là “cơn sốt” “hoa mặt trời” nơi miền trung vốn nhiều nắng gió thì sẽ là lễ hội hoa sở. Có thể sức hút của lễ hội lần đầu tiên chưa mạnh, có thể cũng chưa thật nhiều người biết đến hoa sở, nhưng tôi tin vào sức quyến rũ đặc biệt của nó. Sẽ không thể cảm nhận được hết cái đẹp riêng của hoa sở nếu như bạn không dành cho mình một chuyến đi đến quê hương của nó - đó là Bình Liêu. Người dân nơi đây còn “tiết lộ” rằng, đâu chỉ là hoa, mà cây sở còn mang lại cho họ rất nhiều giá trị kinh tế khác, ví như dầu sở trong chế biến thực phẩm thì “có một không hai”. Nếu không có cơ hội trải nghiệm nhiều hơn về cây sở, thì hãy bắt đầu bằng hoa, giống như tôi ở lần đầu tiên biết về nó.
Trở lại chuyện ươm quả sở để trồng ở đất đồng bằng, sau này, tôi được bạn thông báo, ý định đó không thực hiện được với kết luận, hình như loại cây này chỉ thích hợp với núi rừng. Hỏi ra mới biết, gia đình may mắn trồng được một cây như đã nói ở trên vừa là một kỳ công và cũng có thể xem là một kỳ tích với chính họ.
Bắc Cung
