Với lợi thế thiên nhiên nguyên sơ, vị trí chiến lược nơi tuyến đầu Đông Bắc và tư duy phát triển không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, Đặc khu Cô Tô đang từng bước định hình con đường du lịch xanh, thân thiện và bền vững, trở thành điểm đến ngày càng hấp dẫn trên bản đồ du lịch biển đảo Việt Nam.

Những năm gần đây, Cô Tô không còn chỉ được nhắc đến như một hòn đảo đẹp với biển xanh, cát trắng và bầu không khí trong lành, mà đang dần khẳng định vị thế là một điểm đến có chiều sâu về trải nghiệm, có trách nhiệm với môi trường và cộng đồng. Thông điệp “Du lịch xanh - Trải nghiệm sạch - Điểm đến văn minh” được xác định là tinh thần xuyên suốt của du lịch Cô Tô, phản ánh rõ định hướng phát triển lâu dài của địa phương.

Bên cạnh các tour truyền thống, đặc khu đã ra mắt nhiều sản phẩm du lịch mới, mở rộng không gian khám phá ra các cụm đảo như Hòn Sư Tử, Cô Tô Con, Hòn Cá Chép, Đảo Trần. Những hành trình này đưa du khách rời xa sự đông đúc quen thuộc để hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ, tận hưởng vẻ đẹp kỳ thú của vùng biển đảo phía Bắc, nơi cảnh quan đá ven bờ, rừng tự nhiên và những bãi tắm dài còn giữ được nét nguyên bản hiếm có.

Đáng chú ý nhất là sản phẩm lặn biển ngắm san hô đã tạo sức hút mạnh mẽ với du khách. Không chỉ dừng ở việc chiêm ngưỡng những rạn san hô rực rỡ, du khách còn được cho cá ăn, tham gia cấy ghép san hô và cùng nhau nhặt rác dưới đáy biển. Những hoạt động tưởng chừng nhỏ ấy lại tạo ra một trải nghiệm rất khác, khi mỗi du khách trở thành một phần của nỗ lực bảo vệ hệ sinh thái. Trong mỗi chuyển lặn biển, an toàn của du khách luôn được đặt lên hàng đầu, mỗi huấn luyện viên kèm một du khách để đảm bảo trải nghiệm tốt nhất. Quan trọng hơn, mô hình này hướng đến lan tỏa tinh thần du lịch bền vững, giúp người dân từng bước chuyển đổi từ nghề đánh bắt tận diệt sang làm du lịch, có thêm thu nhập ổn định và sinh kế lâu dài.

Nhờ cách làm bài bản và có định hướng, lượng khách đến Cô Tô không ngừng tăng. Tính đến hết ngày 30/11, tổng lượng khách du lịch đến Cô Tô đạt 349.694 lượt, tăng 13% so với cùng kỳ; trong đó khách quốc tế đạt 3.211 lượt, tăng 28% so với cùng kỳ. Các bãi tắm nổi tiếng như Hồng Vàn, Vàn Chảy hay những điểm check in như bãi đá Móng Rồng, ngọn hải đăng Cô Tô luôn tấp nập du khách. Sự sôi động ấy không chỉ mang lại nguồn thu cho dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận tải mà còn tạo ra không khí mới cho đời sống cộng đồng trên đảo.

Song song với phát triển sản phẩm, địa phương tiếp tục đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng trải nghiệm. Các hoạt động mới như tour xe đạp ven biển, không gian check in không rác thải nhựa, cùng việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số đang được triển khai mạnh mẽ. Theo ông Nguyễn Hải Linh, Trưởng phòng Văn hóa Du lịch và Khoa học Công nghệ huyện Cô Tô, đây là bước đi chiến lược nhằm hướng đến du lịch xanh, thân thiện và hội nhập, trong đó truyền thông số và mạng xã hội được tận dụng để lan tỏa hình ảnh chân thực nhất về Cô Tô.

Cùng với đó, các cơ sở lưu trú, nhà hàng và đơn vị dịch vụ du lịch đều được khuyến khích và cam kết tham gia chương trình “Du lịch không nhựa dùng một lần”, góp phần xây dựng hình ảnh một Cô Tô sạch, đẹp và văn minh trong mắt du khách.

Không chỉ là một điểm đến du lịch, Cô Tô còn mang trong mình vị thế đặc biệt về lịch sử và địa chính trị. Đây là nơi duy nhất trên cả nước khi sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đồng ý cho dựng tượng Người. Sau sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, Đặc khu Cô Tô trở thành một trong 13 đặc khu của cả nước, án ngữ cửa ngõ Vịnh Bắc Bộ, giữ vai trò quan trọng về quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển đảo.

Với 74 đảo, diện tích đất nổi hơn 53 km² và vùng biển quản lý rộng khoảng 300 km², điều kiện tự nhiên ở Cô Tô mang tính đặc thù của khí hậu hải đảo, vừa giàu tiềm năng, vừa thường xuyên chịu tác động của bão, áp thấp nhiệt đới và gió mùa Đông Bắc. Từ thực tế đó, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân địa phương luôn xác định bảo vệ môi trường là bảo vệ “ngôi nhà sống” của mình, coi thích ứng với biến đổi khí hậu là yêu cầu tất yếu.

Quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, tuân thủ nguyên tắc môi trường sinh thái biển đảo là giá trị cốt lõi và lợi thế cạnh tranh bền vững. Trên cơ sở đó, địa phương kiên quyết kiểm soát quy hoạch, xây dựng và đầu tư, sàng lọc, loại bỏ các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm, xâm hại hệ sinh thái. Nhờ vậy, cảnh quan tự nhiên, các bãi biển, hệ sinh thái ven bờ và giá trị đa dạng sinh học cơ bản được bảo tồn, từng bước hình thành thương hiệu “Cô Tô xanh, sạch, đẹp, bền vững”.

Một dấu mốc quan trọng là mới đây, tỉnh Quảng Ninh chính thức ban hành quyết định thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô - Đảo Trần. Đây là bước cụ thể hóa quan điểm của Đảng về quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái, tăng cường năng lực thích ứng trước biến đổi khí hậu. Thực tế những năm gần đây đã ghi nhận sự xuất hiện trở lại của nhiều loài sinh vật biển quý hiếm như rùa biển, cá heo, cá voi, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biển xanh và các sinh kế bền vững.

Cô Tô cũng đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi cải cách hành chính và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước là giải pháp nền tảng cho phát triển bền vững. Mục tiêu trước năm 2030 trở thành hình mẫu chuyển đổi số ở khu vực biển đảo thể hiện rõ tư duy chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động thích ứng, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa rủi ro.

Trên lĩnh vực hạ tầng, nhiều công trình trọng điểm đã và đang được triển khai, như cầu vượt biển nối liền Cô Tô lớn và Thanh Lân, hệ thống giao thông trục chính, đường ven biển, các tuyến kết nối liên vùng, cùng hệ thống đê, kè biển và công trình phòng chống thiên tai. Năm 2025, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá và khu dịch vụ hậu cần nghề cá được đưa vào khai thác, có khả năng tiếp nhận hàng nghìn tàu cá, góp phần bảo đảm an toàn cho ngư dân và tạo nền tảng cho kinh tế biển bền vững, gắn với quốc phòng, an ninh.

Đặc biệt, đặc khu Cô Tô đã đặt ra các chỉ tiêu môi trường rất cao trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ I, như tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên 99%, phấn đấu thu gom, xử lý 100% rác thải đại dương tại các bãi biển và điểm tham quan, loại bỏ đồ nhựa dùng một lần trong hoạt động du lịch và đời sống từ tháng 1/2026.

Giữ được biển sạch, đảo xanh không chỉ là bảo vệ cảnh quan mà còn là giữ sinh kế, giữ ổn định xã hội và củng cố “thế trận lòng dân” nơi tuyến đầu Tổ quốc. Trên nền tảng đó, du lịch tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế địa phương, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống của người dân. Từ một hòn đảo tiền tiêu nhiều khó khăn, Cô Tô đang vươn lên trở thành hình mẫu về du lịch bền vững, nơi thiên nhiên, con người và phát triển kinh tế cùng song hành trong một tầm nhìn dài hạn.