Trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước, ngành Than tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột vững chắc trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Phát huy bản lĩnh và truyền thống vẻ vang, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đang mạnh mẽ chuyển mình, đổi mới toàn diện từ tư duy quản trị đến công nghệ sản xuất, hướng tới mục tiêu phát triển thành tập đoàn công nghiệp năng lượng và vật liệu hiện đại, xanh, sạch và bền vững.
Giữ vững sứ mệnh đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia
Trong suốt chặng đường lịch sử, than đá luôn được xác định là “vàng đen”, là nguồn năng lượng huyết mạch vận hành nền kinh tế và công nghiệp hóa đất nước. Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Ngành sản xuất than cũng như quân đội đánh giặc” đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt đối với các thế hệ người thợ mỏ. Bước vào kỷ nguyên mới, nhiệm vụ bảo đảm nguồn cung cấp than cho nền kinh tế và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia tiếp tục là sứ mệnh chính trị cốt lõi, là mệnh lệnh hàng đầu của TKV.
Để duy trì nguồn cung năng lượng ổn định cho nền kinh tế, TKV đã triển khai đồng bộ các giải pháp từ khâu điều hành sản xuất, khai thác, chế biến đến tiêu thụ và dự trữ chiến lược. Đối với lĩnh vực sản xuất than, Tập đoàn tập trung bảo đảm tính liên thông, thông suốt từ khâu thăm dò, chuẩn bị tài nguyên, đào lò, khai thác cho đến sàng tuyển, vận tải và giao nộp sản phẩm. Việc kết hợp hợp lý nguồn than sản xuất trong nước với than nhập khẩu, pha trộn và dự trù khoa học giúp TKV chủ động đáp ứng tối đa nhu cầu than cho các ngành kinh tế trọng điểm, đặc biệt là các nhà máy nhiệt điện quốc gia.
Trên khai trường hầm lò và lộ thiên, việc đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa và ứng dụng công nghệ hiện đại không chỉ giúp nâng cao năng suất, giảm thất thoát tài nguyên, mà còn giảm thiểu rủi ro tai nạn, cải thiện điều kiện làm việc cho thợ mỏ.
Với cơ giới hóa, TKV chỉ đạo áp dụng thủy lực hóa tất cả các lò chợ trong các mỏ hầm lò bằng cột thủy lực đơn, giá thủy lực di động, giá khung di động và dàn chống tự hành thay thế lò chợ chống gỗ có năng suất thấp, cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm an toàn cho người thợ. Nhiều công đoạn đào lò, khai thác, thông gió, kiểm soát khí mỏ, thoát nước… đã và đang áp dụng nhiều công nghệ hiện đại, tiên tiến trên thế giới, góp phần tiết kiệm tài nguyên, cải thiện điều kiện làm việc. Việc áp dụng giải pháp tự động hóa trong các công đoạn sản xuất than đã giúp các đơn vị tiết giảm được lao động, năng suất lao động tăng từ 10-12%, ách tắc trong sản xuất giảm rõ rệt. Hiện nay, 100% đơn vị hầm lò và mỏ lộ thiên lớn đã tự động hóa tuyến băng tải chính; 100% đơn vị xây dựng trung tâm điều hành giám sát tập trung qua màn hình ghép, camera và hệ thống định vị GPS.
Tập đoàn đã tự thiết kế những giếng đứng hiện đại sâu hàng trăm mét dưới mực nước biển - công việc mà trước đây hoàn toàn phải phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài. Những dự án do chính các đơn vị TKV làm tổng thầu thiết kế như mỏ hầm lò Núi Béo có công suất 2 triệu tấn/năm, mỏ Khe Chàm II-IV có công suất 3,5 triệu tấn/năm với 3 giếng đứng quy mô lớn, sâu nhất ngành Than không chỉ mở thêm không gian khai thác, mà còn cho thấy bước trưởng thành của đội ngũ cán bộ, kỹ sư ngành Than trong việc tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ đào chống lò và khai thác than hầm lò tiên tiến.
TKV cũng từng bước chuyển từ tư duy “sản xuất than” sang mô hình “sản xuất và thương mại than”, nhằm bảo đảm cung cấp than cho nền kinh tế, đặc biệt là than cho sản xuất điện, nâng cao giá trị kinh doanh than theo hướng sản xuất tối đa các loại than chất lượng cao; khai thác tối đa lợi thế của Tập đoàn, sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên trong việc pha trộn than nhập khẩu và than sản xuất trong nước.
Đến nay, TKV đã đào hơn 6.500km đường lò, bóc xúc trên 4,2 tỷ m³ đất đá; sản lượng than bình quân đạt 40 triệu tấn/năm. Chỉ tính giai đoạn (1994-2023), TKV khai thác hơn 850 triệu tấn, tiêu thụ gần 900 triệu tấn than. Sản lượng than hầm lò tăng từ 1,8 triệu tấn năm 1994 lên 27 triệu tấn năm 2024, tỷ trọng trong tổng sản lượng tăng từ 25% lên 73%, cho thấy bước tiến về cơ giới hóa và năng lực khai thác. Năm 2025, Tập đoàn đạt doanh thu 162.491 tỷ đồng, nộp ngân sách trên 24.031 tỷ đồng. 9 tháng năm 2026, doanh thu đạt gần 139.660 tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ, tiền lương bình quân đạt gần 19,87 triệu đồng/người/tháng.
Vững bước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Bước vào giai đoạn phát triển mới, TKV đứng trước những thách thức lớn từ sự biến động của thị trường năng lượng toàn cầu, điều kiện khai thác hầm lò ngày càng xuống sâu và yêu cầu khắt khe về bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Bài toán đặt ra không chỉ là duy trì sản lượng, mà còn phải nâng cao hiệu quả khai thác, chủ động đa dạng hóa nguồn cung, bảo đảm ổn định cho nền kinh tế trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
Ngày 17/3/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 625/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045. Xuyên suốt Chiến lược là quan điểm phát triển đồng bộ và hợp lý giữa chiều rộng với chiều sâu trong các ngành, nghề kinh doanh chính; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa thực hiện nhiệm vụ chính trị, xã hội với hiệu quả sản xuất kinh doanh, giữa khai thác tài nguyên với bảo vệ môi trường và giữa sự phát triển của TKV với sự phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.
Hơn một năm sau triển khai Quyết định số 625/QĐ-TTg, ngày 29/7/2026, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì buổi làm việc với các cơ quan về tái cơ cấu TKV. Đây là một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc thêm định hướng phát triển của Tập đoàn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu tái định vị TKV thành tập đoàn công nghiệp năng lượng, vật liệu hiện đại, đề nghị TKV khẩn trương hoàn thiện Đề án cơ cấu lại giai đoạn 2026-2030 theo hướng thực chất, có trọng tâm; bám sát các quy hoạch về năng lượng, khoáng sản và yêu cầu chuyển đổi xanh; xây dựng công nghiệp khai khoáng theo hướng xanh, hiện đại, bền vững; rà soát từng lĩnh vực, đơn vị, dự án để xác định rõ phương án nắm giữ vốn, củng cố và hợp nhất, hợp tác, thoái vốn hoặc chấm dứt hoạt động; tiếp tục sắp xếp lại để tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực ưu tiên.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu đặt an toàn và đời sống người lao động ở vị trí trung tâm, đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn, coi đất đá thải, nước thải mỏ, tro xỉ, bùn đỏ là nguồn tài nguyên thứ cấp cần thu hồi, tái sử dụng; đồng thời đặc biệt lưu ý xây dựng Đảng bộ TKV trong sạch, vững mạnh, đủ sức lãnh đạo một tập đoàn kinh tế nhà nước chiến lược, với đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Quán triệt sâu sắc chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, TKV đang khẩn trương triển khai chiến lược tái định vị thành Tập đoàn công nghiệp - năng lượng - vật liệu hiện đại; đi đầu trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Đúng như lời dặn của Tổng Bí thư: “Mỗi tấn than, mỗi tấn quặng phải được sử dụng tiết kiệm hơn, tạo ra giá trị cao hơn, giảm tác động đến môi trường hơn”.
Để đạt được tầm nhìn đó, ngành Than đặt ra 4 giải pháp chiến lược trọng tâm. Đó là phát huy tối đa truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, coi đây là nền tảng cốt lõi tạo sức mạnh đoàn kết. Siết chặt kỷ luật công nghệ, kỷ luật an toàn, nâng cao trách nhiệm trong quản lý và sự đồng lòng đổi mới của mỗi cán bộ, công nhân. Ngành chú trọng đổi mới tổ chức và quản trị hiện đại, hoàn thiện mô hình quản trị doanh nghiệp tinh gọn, minh bạch, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và tối ưu hóa chi phí sản xuất. Đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, coi khoa học công nghệ là động lực then chốt. Tiếp tục đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa hầm lò, đầu tư công nghệ chế biến sâu, giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào lao động thủ công; triển khai hiệu quả các mô hình mỏ sinh thái, mỏ thông minh. Đặc biệt, toàn ngành tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ cán bộ, kỹ sư, công nhân kỹ thuật lành nghề, có tác phong công nghiệp và ý thức an toàn cao. Đồng thời liên tục chăm lo, nâng cao chất lượng đời sống, nhà ở, thu nhập và điều kiện làm việc cho người lao động.
Thế hệ thợ mỏ hôm nay, đặc biệt là lực lượng đoàn viên, thanh niên trẻ tuổi chính là lực lượng nòng cốt tiếp nối ngọn lửa “Kỷ luật và Đồng tâm”. Ý thức được trách nhiệm trước lịch sử 90 năm vẻ vang của ngành, những người thợ mỏ trẻ đang thể hiện rõ khát vọng cống hiến, tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo”. Từ các phong trào thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo, ứng dụng sáng kiến cải tiến kỹ thuật, làm chủ máy móc thiết bị hiện đại, thế hệ trẻ ngành Than đang trực tiếp đóng góp sức trẻ vào việc tăng năng suất lao động, bảo đảm an toàn sản xuất, nỗ lực cùng với Tập đoàn hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu chiến lược giai đoạn 2025-2030.
Hướng tới mục tiêu phát triển của Quảng Ninh và đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045, chặng đường 90 năm qua là điểm tựa tinh thần vững chắc. Dưới ánh sáng lãnh đạo của Đảng, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” sẽ như mạch nguồn không bao giờ cạn, thúc đẩy các thế hệ thợ mỏ vượt qua mọi thử thách, phát triển Tập đoàn theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, hoàn thành tốt nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao; không ngừng nâng cao giá trị đóng góp của ngành Than - Khoáng sản Việt Nam đối với Quảng Ninh nói riêng và đất nước nói chung.
Hoàng Quý
Trình bày: Tất Đạt
