Cây củ cải vốn là một cây trồng truyền thống lâu năm của người dân huyện Đầm Hà. Từ lâu, ngoài việc sử dụng như một món rau xanh, người dân Đầm Hà còn chế biến củ cải thành nhiều sản phẩm khác, như: củ cải khô, củ cải phên, củ cải muối... Sản phẩm này không chỉ tạo ra những món ăn ngon mà còn giúp nhiều hộ dân tăng thêm thu nhập, vươn lên thoát nghèo.
Chúng tôi có mặt tại xã Quảng Lợi, một trong những xã có diện tích trồng củ cải lớn nhất của huyện Đầm Hà đúng vào vụ thu hoạch củ cải vụ Thu - Đông. Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Lợi Nguyễn Văn Tuy cho biết, cây củ cải là một loại cây trồng truyền thống lâu năm của địa phương. So với các loại cây trồng khác, củ cải dễ trồng, thời gian từ lúc trồng cho đến lúc thu hoạch ngắn, chỉ mất khoảng 70 ngày. Do thích hợp với khí hậu, đất đai nơi đây nên củ cải thường ít sâu bệnh, phát triển tốt, cho năng suất thu hoạch cao. Điều đáng nói, củ cải Đầm Hà củ to, có màu trắng, hương vị cay, chứa nhiều nước, thơm ngon đặc biệt mà các vùng đất khác không có được.
Khoảng 3 năm trở lại đây, diện tích trồng củ cải của xã Quảng Lợi đã tăng lên rất nhiều. Nếu như năm 2013, diện tích trồng củ cải trên địa bàn xã là 8ha, đến năm 2014 tăng lên 15ha và đến năm 2015 là 30,5ha. Thời tiết thuận lợi, sản lượng củ cải cho thu hoạch trung bình đạt khoảng 60-80 tấn/ha. Ông Ty Văn Hải, một người dân trồng củ cải lâu năm ở xã Quảng Lợi cho biết, những năm trước đây, sau khi thu hoạch vụ lúa xong, bà con trồng củ cải chủ yếu là để phục vụ sử dụng trong gia đình. Nhưng từ năm 2013, huyện hỗ trợ cho bà con 100% giống, tạo đà cho bà con trong xã tăng diện tích trồng củ cải. Năm nay, gia đình ông cũng trồng được 1ha.
Ông Hải cho biết thêm, củ cải có thể trồng được 3 vụ/năm, nhưng chủ yếu tập trung ở vụ chính cuối năm, thời điểm từ tháng 9 đến tháng 11. Từ năm 2014, khi củ cải là một trong những sản phẩm mà xã Quảng Lợi, huyện Đầm Hà lựa chọn là sản phẩm OCOP của địa phương, thị trường tiêu thụ củ cải của Đầm Hà ngày càng được mở rộng. Bây giờ củ cải Đầm Hà đã được nhiều địa phương trong tỉnh biết đến. Theo giá thị trường hiện tại, trung bình mỗi kg củ cải tươi có giá từ 7-10 nghìn đồng/kg. Sau khi thu hoạch xong, bà con sơ chế thành nhiều sản phẩm củ cải khác nhau cho hiệu quả kinh tế cao, với lại để được lâu, bán dễ hơn so với củ cải tươi. Hiện nay, ngoài việc được sử dụng như một loại rau xanh thông thường thì người dân Quảng Lợi nói riêng và Đầm Hà nói chung còn chế biến củ cải thành nhiều sản phẩm khác nhau như củ cải thái sợi khô, củ cải phên và củ cải muối mặn.
Chị Lương Thị My, thôn Trung Sơn, xã Quảng Lợi, cho biết, để chế biến củ cải tươi thành các sản phẩm đặc trưng thì phải trải qua nhiều công đoạn, người dân Đầm Hà có bí quyết chế biến củ cải được lưu truyền qua nhiều thế hệ, củ cải ở Đầm Hà không dùng bất cứ một chất bảo quản nào nhưng có thể để được quanh năm, củ cải giòn, thơm ngon nên được người dân Đầm Hà dùng làm thức ăn hoặc quà biếu cho người thân. Người dân Quảng Lợi có 3 sản phẩm củ cải truyền thống chế biến từ củ cải tươi. Trong đó củ cải khô được bà con chế biến đơn giản nhất bằng cách rửa sạch, thái lát mỏng, đem phơi trên thảm, hoặc phơi trên dây. Khi củ cải đạt đến độ khô thích hợp sẽ được vò với một lượng muối vừa đủ không quá mặn rồi tiếp tục phơi cho đến khi củ cải giòn dai là được. Loại củ cải khô này, có giá trị kinh tế cao, bảo quản được lâu, là món ăn ngon thường dùng để nấu kèm với các món như: Kho thịt, canh hầm hoặc xào. Củ cải khô có giá khoảng 150 nghìn đồng/kg. Khác với củ cải khô, củ cải phên được chế biến công phu hơn, sau khi rửa sạch, thái lát dày, rồi ủ muối qua một đêm, củ cải được đem ra phơi nắng trên các phên, dây rồi tiếp tục được ủ muối, công đoạn này lặp lại trong nhiều lần sẽ cho ra sản phẩm củ cải phên có màu vàng, mùi thơm, giòn và có vị mặn dùng dần quanh năm. Củ cải phên bán dễ, có giá từ 40-50 nghìn đồng/kg. Còn củ cải mặn chế biến bằng cách lựa chọn củ cải không to quá, đem phơi héo vừa phải, tiếp tục cho vào luộc cùng với muối cho đến khi củ cải sánh lại, đem bảo quản và sử dụng trong nhiều năm mà không hỏng.
Đầu năm 2015, nhãn hiệu tập thể đối với sản phẩm củ cải Đầm Hà đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu. Đây là điều kiện quan trọng để củ cải Đầm Hà từng bước phát triển vùng sản xuất hàng hoá tập trung, tạo ra nhiều công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, cũng như giữ gìn, phát huy sản phẩm truyền thống của địa phương. Thời gian gần đây, nhất là tại Hội chợ OCOP tỉnh, sản phẩm củ cải khô và củ cải phên Đầm Hà đã được nhiều người tiêu dùng biết đến và tìm mua.
Thu Nguyên
