Cuộc vận động “2 không” trong ngành giáo dục: Một năm nhìn lại

Cuộc vận động “2 không” (nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục) do Bộ GD-ĐT phát động, qua 1 năm triển khai đã có những tác động rất lớn làm thay đổi suy nghĩ, nhận thức của các cấp, các ngành, đội ngũ giáo viên, học sinh và các bậc phụ huynh trong xã hội về công tác dạy và học. Tuy nhiên, sự chuyển biến này chưa đồng đều trong các cấp học, mà “tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích mới chỉ được giải quyết ở phần ngọn”.

Đưa cuộc vận động vào cuộc sống 

Còn nhớ, không khí những ngày khai giảng đầu năm học 2006-2007 trên địa bàn tỉnh dường như sôi động và “nóng” hơn cùng với việc tất cả các trường, các cấp học, các cơ sở giáo dục đều phát động thực hiện cuộc vận động “2 không”. Các trường học, các cơ sở giáo dục tổ chức cho giáo viên, phụ huynh và học sinh ký cam kết, toạ đàm về nội dung thực hiện cuộc vận động. Chỉ đạo sát sao cuộc vận động này, UBND tỉnh, Sở GD-ĐT đã ban hành nhiều văn bản như: Chỉ thị số 21/2006/CT-UB của UBND tỉnh về việc triển khai thực hiện cuộc vận động; ra quyết định thành lập Ban chỉ đạo cấp tỉnh; ban hành kế hoạch triển khai cuộc vận động. Công đoàn ngành GD-ĐT có kế hoạch, hướng dẫn thực hiện, chỉ đạo các công đoàn cơ sở tham gia, hưởng ứng cuộc vận động với nhiều biện pháp thiết thực. Trên cơ sở đó, các công đoàn cơ sở đã tiến hành tổ chức học tập, nghiên cứu, xây dựng kế hoạch hành động cho từng đơn vị, cá nhân cán bộ, công nhân viên. Để cuộc vận động đạt được kết quả, ngành GD-ĐT còn phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể, chính trị, xã hội trong tỉnh làm tốt công tác vận động, tuyên truyền đến các tầng lớp nhân dân về ý nghĩa của cuộc vận động này.

Nhằm triển khai cuộc vận động đạt kết quả, các trường học, các đơn vị, cơ sở giáo dục trong tỉnh đã tiến hành kiểm tra, đánh giá, khảo sát chất lượng thực đầu năm học của học sinh. Theo đó, số học sinh có học lực yếu, kém (ngồi nhầm lớp) của toàn tỉnh là 21.414. Trong đó, cấp tiểu học là 4.038 học sinh, chiếm 4,7%; cấp THCS 7.398 học sinh, chiếm 8,97%; cấp THPT 9.978 học sinh, chiếm 21,66%. Trên cơ sở này, Sở GD-ĐT đã tổ chức hội nghị chuyên đề bàn biện pháp giúp đỡ số học sinh học lực yếu, kém này. Song song với đó, các trường đã từng bước đổi mới công tác thi, kiểm tra, đánh giá, xếp loại học lực học sinh; cải tiến các chỉ tiêu thi đua theo hướng tinh giản nhưng vẫn khuyến khích được giáo viên, học sinh dạy và học có chất lượng. Cụ thể các trường đều xây dựng được ngân hàng đề kiểm tra, đề thi; các kỳ kiểm tra, thi được tổ chức quy củ hơn (chia phòng thi theo vần A,B,C); chấm điểm thi đua không quá chú trọng vào tỷ lệ học sinh khá, giỏi; không căn cứ vào kết quả xếp loại học sinh để công nhận giáo viên dạy giỏi…

Bằng cách làm này, cuộc vận động thu hút được sự quan tâm, theo dõi và chỉ đạo của các cấp, các ngành. UBND tỉnh có chỉ thị thực hiện nhiệm vụ năm học, yêu cầu thực hiện nghiêm túc cuộc vận động; các ban, ngành, đoàn thể, các thành viên BCĐ tổ chức hội nghị bàn biện pháp phối hợp nhằm chỉ đạo, tổ chức thực hiện thắng lợi cuộc vận động này. Đặc biệt, ở nhiều nơi, các bậc phụ huynh đã cùng tham gia giám sát việc thực hiện kế hoạch cuộc vận động trong các nhà trường.

Mới chỉ giải quyết phần ngọn

Nhờ triển khai bài bản, huy động được sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, các ngành, đoàn thể, cuộc vận động đã có những tác động tích cực đến hoạt động dạy, học trong các nhà trường. Chuyển biến rõ nét nhất là nhận thức của đội ngũ cán bộ công chức, thầy giáo, cô giáo, phụ huynh và học sinh thay đổi theo chiều hướng tích cực. Theo đánh giá của Ban chỉ đạo cuộc vận động “2 không”: Đại bộ phận các thầy giáo, cô giáo và học sinh các nhà trường có thái độ tích cực hưởng ứng cuộc vận động, có các hoạt động cụ thể để đấu tranh với tiêu cực, bệnh thành tích trong thi cử. Các thầy, cô giáo đã có thái độ làm việc nghiêm túc dạy thật, học thật, thi thật. Nhờ đó, kết quả đánh giá chất lượng học sinh thực chất hơn so với năm học trước (tỷ lệ học sinh yếu, kém tăng; tỷ lệ học khá, giỏi giảm). Cụ thể: Học lực giỏi cấp tiểu học giảm 1,52%, cấp THCS giảm 1,0%, cấp THPT giảm 1,46%; học lực yếu các môn cấp tiểu học tăng 3,43%, cấp THCS tăng 4,41%, cấp THPT tăng 7,98%; học lực kém cấp THCS tăng 0,14%, cấp THPT tăng 0,06%; kết quả thi tốt nghiệp THPT lần I đạt 74,58% (giảm 24,41% so với năm học trước), tốt nghiệp bổ túc THPT lần I đạt 36,18% (giảm 63,07% so với năm học trước). Lần đầu tiên trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT, thi tuyển sinh lớp 10 vào các trường THPT, thi tuyển sinh vào các trường cao đẳng trên địa bàn tỉnh các thí sinh, giám thị vi phạm quy chế thi bị xử lý (2 thí sinh bị đình chỉ, 4 giám thị bị khiển trách trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT; 5 thí sinh bị đình chỉ trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT; 4 thí sinh bị cảnh cáo, đình chỉ trong kỳ thi tuyển sinh vào các trường cao đẳng trên địa bàn).

Trên tinh thần chỉ đạo cuộc vận động của Bộ GD-ĐT, Sở GD-ĐT đã thực hiện nghiêm túc và giải quyết nhanh chóng, dứt điểm những vụ việc tiêu cực trong ngành. Theo báo cáo của BCĐ “2 không”, trong công tác tuyển sinh, đánh giá xếp loại học sinh, Sở GD-ĐT đã tiến hành kiểm tra 21 trường THPT thuộc địa bàn Đông Triều, Uông Bí, Yên Hưng, Hạ Long, đã phát hiện một số trường hợp tuyển sinh trái tuyến, học sinh không đạt điểm chuẩn do sức ép từ nhiều phía, nhiều trường có hiện tượng sửa điểm, cấy điểm vào điểm sai trong sổ gọi tên và ghi điểm, học bạ của học sinh cuối năm học 2005-2006. Sở GD-ĐT đã khiển trách 3 giáo viên THPT làm sai lệch kết quả kiểm tra và thi của học sinh, 1 giáo viên vi phạm đạo đức nhà giáo; đồng thời giải toả oan sai cho 1 hiệu trưởng trường THCS, 1 giáo viên THCS và     1 giáo viên THPT. Thanh tra ngành cũng phát hiện 10/72 văn bằng chứng chỉ không hợp pháp…

Tuy vậy, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận cuộc vận động “2 không” ở nhiều địa phương, đơn vị, trường học mới chỉ được triển khai một cách hình thức, đại khái, vì thế kết quả giáo dục phản ánh chưa trung thực, chính xác. Theo kết quả thống kê của Sở GD-ĐT về tỷ lệ học sinh học lực yếu kém (tháng 4-2006), 6 huyện, thị xã, thành phố có điều kiện kinh tế, xã hội tương đối phát triển (Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Uông Bí, Yên Hưng, Móng Cái), số học sinh học lực yếu, kém cấp tiểu học là 2.041 em, chiếm 3,3%, cấp THCS là 5.451 em, chiếm 9,04%; 8 huyện khu vực miền núi còn lại (Ba Chẽ, Cô Tô, Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà, Hoành Bồ, Vân Đồn, Bình Liêu), số học sinh học lực yếu, kém cấp tiểu học là 1.997 em, chiếm 8,31%, cấp THCS là 1.974 em, chiếm 8,77%. Nhưng đến tháng 6- 2006, các địa phương báo cáo kết quả năm học, trong đó có tỷ lệ xét hoàn thành chương trình tiểu học và tốt nghiệp THCS, lại đạt tương đối cao. Phần lớn những địa phương dẫn đầu về tỷ lệ học sinh học lực yếu, kém lại có tỷ lệ học lực khá, giỏi, học sinh hoàn thành chương trình tiểu học và tốt nghiệp THCS rất cao như Móng Cái, Yên Hưng, Đầm Hà… Điều này còn được thể hiện rõ ở kết quả thi tuyển sinh lớp 10 THPT. Kết quả tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS toàn tỉnh là 97,38%, nhưng trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT và THPT chuyên, toàn tỉnh vẫn có tới 1.355/12.842 bài thi của học sinh bị điểm liệt (điểm 0) 2 môn Văn, Toán, chiếm 10,55%(?). Địa phương dẫn đầu số thí sinh bị điểm liệt trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT và THPT chuyên là Yên Hưng với 425/2.415 bài; Đông Triều: 203/2.650 bài; Móng Cái: 146/1.010 bài; Đầm Hà: 138/573 bài; Hạ Long: 100/1.981 bài…

Từ kết quả trên cho thấy, cuộc vận động “2 không” mới chỉ được làm mạnh mẽ và cho kết quả rõ nét ở cấp THPT. Còn các cấp học khác như tiểu học, THCS, các trường Cao đẳng, TCCN, dạy nghề, các Trung tâm HN&GDTX… cuộc vận động vẫn còn mang nặng tính hình thức.

Năm học 2007-2008, cuộc vận động “2 không” được phát triển thêm 2 nội dung mới (Nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo và tình trạng học sinh không đạt chuẩn vẫn được lên lớp (ngồi nhầm lớp). Ngành GD-ĐT đã phát động toàn thể giáo viên, học sinh và các bậc phụ huynh tham gia ký cam kết; gắn thực hiện cuộc vận động với việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Đây là chủ trương lớn của ngành nhằm tiếp tục thực hiện mục tiêu “dạy thật, học thật, thi thật” để đạt “kết quả thật”. Từ những tồn tại, yếu kém qua thực hiện cuộc vận động “2 không” của năm học 2006-2007, ngành GD-ĐT cần chỉ đạo kiên quyết, đồng bộ hơn để cuộc vận động đạt kết quả tốt hơn. Hay nói cách khác, cuộc vận động “2 không” muốn thành công thì phải được giải quyết từ gốc. Có vậy, kết quả giáo dục mới đảm bảo bền vững, ngành GD-ĐT mới có thể chữa được căn bệnh thành tích vốn đã ăn sâu từ nhiều năm qua.