Nghị định số 60/2013/NĐ-CP, quy định chi tiết Khoản 3, Điều 63 của Bộ luật Lao động về thực hiện quy chế dân chủ (QCDC) ở cơ sở tại nơi làm việc. Tuy nhiên, bên cạnh những doanh nghiệp (DN) thực hiện tốt, có nền nếp QCDC tại nơi làm việc thì còn nhiều DN vẫn còn lơ mơ, hoặc chưa nghiêm túc thực hiện QCDC cơ sở.
Theo báo cáo của LĐLĐ tỉnh, tính đến hết tháng 5-2015 có 553/620 (89,2%) DN có từ 10 lao động trở lên, có tổ chức CĐCS tổ chức hội nghị người lao động (NLĐ), tăng 17,4% so cùng kỳ; 86,4% DN đã xây dựng QCDC cơ sở; có 70,4% DN xây dựng quy chế tổ chức hội nghị NLĐ, quy chế tổ chức đối thoại định kỳ tại nơi làm việc. Điều này cho thấy, ý thức của người sử dụng lao động cũng như sự phối hợp của chủ DN, công đoàn và NLĐ về việc thực hiện QCDC cơ sở đã được nâng lên.
Nhìn từ TP Hạ Long
Là một thành phố tập trung đông DN, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa vì thế công tác phối hợp thực hiện QCDC của Hạ Long rất khó khăn. Để thành công trong thực hiện QCDC thì công đoàn là một trong 3 mắt xích quan trọng. Vì thế, LĐLĐ thành phố đã triển khai nhiều giải pháp như: Gửi văn bản chỉ đạo các CĐCS hướng dẫn thực hiện tốt Nghị định 60, hướng dẫn DN tập trung thực hiện 2 nội dung quan trọng là tổ chức hội nghị NLĐ và đối thoại định kỳ theo Nghị định; hướng dẫn tổ chức từ cấp tổ đội. Về đối thoại, LĐLĐ thành phố cũng chỉ đạo các đơn vị bầu ban đối thoại để giải đáp ý kiến thắc mắc của NLĐ… Mặt khác, LĐLĐ thành phố cũng phối hợp với các cấp chính quyền thành phố trong việc chỉ đạo sát sao tới các DN nhằm thực hiện tốt QCDC cơ sở. Nhờ đó, đã có 76% đơn vị tổ chức hội nghị NLĐ, tăng nhiều so với những năm trước đây, chất lượng cũng đã được nâng lên rất nhiều. Các đơn vị thực hiện nền nếp, bài bản tập trung vào khối DN nhà nước và DN ngoài nhà nước có quy mô lớn như: Công ty TNHH MTV In Quảng Ninh, Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Quảng Ninh, Công ty TNHH MTV Nước khoáng và Thương mại dịch vụ Quảng Ninh, Công ty CP Xây lắp Hạ Long II, Công ty CP Du lịch khách sạn Sài Gòn - Hạ Long, Công ty CP Du lịch Hạ Long, Công ty TNHH Hiệp Long, Công ty CP Kỹ nghệ thực phẩm Thái Lan, Công ty TNHH MTV Vinanewtarp (FDI), Công ty CP Quốc tế Hoàng Gia (FDI)…
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Hưng, Chủ tịch LĐLĐ TP Hạ Long, mặc dù công tác chỉ đạo sát sao như vậy nhưng trong thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều đơn vị vẫn thực hiện chưa nghiêm, tập trung ở khối DN FDI và DN nhỏ. Có đến 50% DN FDI, 20% DN nhỏ thực hiện chưa nghiêm trong triển khai thực hiện QCDC. Điển hình trong khối FDI là Công ty TNHH Điện tử Vạn Lực - KCN Cái Lân vừa qua đã xảy ra một cuộc ngừng việc tập thể do không thực hiện đúng pháp luật lao động về ký HĐLĐ, không tham gia BHXH cho nhiều người có HĐLĐ từ đủ 3 tháng trở lên, ra thông báo chấm dứt HĐLĐ một lúc với 45 người không đúng trình tự quy định của pháp luật, lại xem nhẹ việc thực hiện đối thoại và tổ chức hội nghị NLĐ… Hiện trên địa bàn thành phố có 198 DN xây dựng thoả ước lao động tập thể nhưng chỉ khoảng 50% số thoả ước quy định được điều khoản có lợi cho NLĐ, còn lại là thực hiện theo đúng luật hoặc chưa đảm bảo luật…
Đâu là giải pháp?
Theo ông Nguyễn Ngọc Hưng, Chủ tịch LĐLĐ TP Hạ Long, những hạn chế trên là do việc tổ chức hội nghị NLĐ diễn ra đúng vào thời điểm cận Tết Nguyên đán, khi mà các DN đang phải tập trung quyết toán năm và lo Tết cho CNLĐ nên tiến độ hội nghị sẽ bị chậm. Thêm nữa, nhận thức của một số chủ DN về trách nhiệm thực hiện QCDC chưa đầy đủ nên khoán trắng cho công đoàn hoặc coi đó là nhiệm vụ của công đoàn. Nhiều đơn vị do khó khăn, nợ đọng BHXH nên ngại ngần tổ chức hội nghị NLĐ và đối thoại định kỳ vì sợ bị công nhân chất vấn nên đã để xảy ra tình trạng đơn thư. Có tình trạng, DN triển khai thực hiện QCDC nhưng vẫn là hình thức chứ chưa đi vào thực chất; trong đối thoại và hội nghị NLĐ, CNLĐ chưa dám nói tiếng nói thực của mình do sợ bị trù dập, mất việc làm…
Theo lãnh đạo LĐLĐ tỉnh, những hạn chế của TP Hạ Long cũng là những hạn chế chung của toàn tỉnh trong việc triển khai thực hiện QCDC ở các DN. Bên cạnh những hạn chế từ phía DN thì một bộ phận CNVC-LĐ chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi, trách nhiệm trong việc tham gia ý kiến xây dựng và thực hiện QCDC, nên chưa chủ động tham gia. Một số CĐCS còn chưa chủ động tích cực tham gia xây dựng và thực hiện QCDC co sở. Nhiều DN khu vực ngoài nhà nước chưa có tổ chức Đảng, nên việc chỉ đạo và tổ chức thực hiện QCDC còn hạn chế. Công tác kiểm tra, giám sát thực hiện QCDC của các cơ quan chức năng chưa thường xuyên; chưa xử lý nghiêm những đơn vị thực hiện không tốt QCDC cơ sở.
Vì thế, theo ông Đỗ Cao Thương, Trưởng Ban Chính sách pháp luật (LĐLĐ tỉnh): Để QCDC tại DN được thực hiện hiệu quả, cần tăng cường chỉ đạo hơn nữa vai trò trách nhiệm của Ban Chỉ đạo QCDC các cấp, củng cố và kiện toàn; bổ sung quy định chế tài xử phạt về không tổ chức hội nghị NLĐ hằng năm, không thành lập Ban Chỉ đạo QCDC tại cơ sở. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát của Ban Chỉ đạo QCDC ở cơ sở của tỉnh về QCDC; tăng cường công tác quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, phúc tra về pháp luật lao động, công đoàn và QCDC; xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật, sớm có giải pháp tích cực khắc phục tình trạng không chấp hành QCDC, nợ đọng BHXH kéo dài của nhiều DN hiện nay; cần thiết phải xử phạt, cưỡng chế để đảm bảo thực hiện QCDC và các chính sách pháp luật của Nhà nước đối với NLĐ; đưa tin trên phương tiện thông tin đại chúng đối với những cơ sở có vi phạm...
Bên cạnh những chế tài, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa DN, công đoàn và NLĐ; tăng cường tuyên truyền yếu tố tự giác ở cơ sở. Chủ DN cần phải nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực hiện QCDC, công đoàn cần tích cực vận động, tham mưu cho DN tổ chức thực hiện và NLĐ cần nhận thức đầy đủ về quyền lợi, trách nhiệm trong việc tham gia ý kiến xây dựng và thực hiện QCDC... từ đó góp phần xây dựng mối quan hệ lao động hài hoà trong DN, đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của NLĐ.
Thanh Hằng
