Nghị quyết số 88/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh đã tạo sự chủ động, mở rộng và tăng tính tự chủ tài chính cho chính quyền địa phương cấp xã khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, gắn với trách nhiệm của địa phương trong quản lý, sử dụng hiệu quả ngân sách.
Theo Nghị quyết, nguồn thu ngân sách được phân cấp rõ ràng cho từng cấp ngân sách và xác định cụ thể các khoản thu phân chia theo tỷ lệ giữa 2 cấp ngân sách; các khoản thu ngân sách cấp tỉnh, cấp xã hưởng 100%, như thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên khoáng sản, vùng trời, vùng biển do các cơ quan tỉnh cấp phép; lệ phí môn bài, lệ phí trước bạ…
Nghị quyết cũng nêu rõ nguyên tắc, việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã phải phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả phù hợp với đặc điểm địa lý, dân cư, tình hình phát triển kinh tế - xã hội và khả năng quản lý của chính quyền địa phương cấp xã trên cơ sở kế thừa những quy định về phân cấp đã áp dụng trong giai đoạn 2022-2025. Ngân sách cấp tỉnh giữ vai trò chủ đạo, đảm bảo các nhiệm vụ chi quan trọng của tỉnh, hỗ trợ các địa phương chưa tự cân đối ngân sách và hỗ trợ các địa phương theo quy định của Luật Ngân sách năm 2025. Việc thực hiện phân chia tỷ lệ phần trăm (%) các khoản thu giữa ngân sách các cấp và số bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh cho ngân sách cấp xã phải đảm bảo tính công bằng, phát triển hài hòa, cân đối giữa các vùng, các địa phương.
Nghị quyết đã được các sở, ngành, địa phương nhanh chóng quán triệt, triển khai. Điển hình tại phường Uông Bí - một trong 16 đơn vị hành chính cấp xã sẽ tự cân đối ngân sách từ năm 2026, đã có những giải pháp trọng tâm để khai thác tối đa nguồn thu và chủ động thực hiện các nhiệm vụ được giao, bám sát theo đúng tinh thần nghị quyết.
Tham gia ý kiến tại Kỳ họp thứ 34, HĐND tỉnh khóa XIV, ông Nguyễn Chiến Thắng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Uông Bí, cho rằng: Nghị quyết đã tạo sự chủ động, mở rộng và tăng tính tự chủ tài chính của địa phương, nhất là trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã đang thực hiện nhiều nhiệm vụ của cấp huyện trước đây; đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách cấp tỉnh.
Cũng theo Nghị quyết, việc xây dựng hệ thống định mức phân bổ chi thường xuyên ngân sách địa phương năm 2026 được sửa đổi, bổ sung định mức, các tiêu chí bổ sung phù hợp với thực tiễn của cấp xã hiện nay. Cùng với nguồn theo tiêu chí chấm điểm, các địa phương sẽ chủ động cân đối các nhiệm vụ chi, đảm bảo đúng quy định và đáp ứng yêu cầu phát triển.
Đồng chí Nhữ Đình Tùng, Chủ tịch UBND phường Việt Hưng, cho biết: Các quy định trong Nghị quyết đã thể hiện sự chủ động, kịp thời của tỉnh trong việc tiếp tục điều chỉnh khung pháp lý về ngân sách để phù hợp với bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc tăng cường định mức chi đã đảm bảo tương xứng với các nhiệm vụ của cấp xã sau khi được phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi người đứng đầu chính quyền địa phương phải nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý và điều hành ngân sách.
