Những năm gần đây, công tác tuyên truyền, giáo dục phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã có bước chuyển mạnh mẽ, tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng trong trường học và cộng đồng.
Dưới sự chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), nhiều mô hình, giải pháp được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao nhận thức, giúp học sinh DTTS hiểu rõ tác hại và nói không với tảo hôn – vấn đề vốn tồn tại lâu dài ở nhiều địa phương miền núi.
Từ năm 2021 tới nay, thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS”, toàn ngành Giáo dục được phân bổ 182,2 triệu đồng để triển khai các hoạt động truyền thông chuyên sâu. Trên cơ sở đó, Sở GDĐT tổ chức 12 diễn đàn với chủ đề “Học sinh DTTS nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”, thu hút hơn 4.000 học sinh và giáo viên ở nhiều huyện miền núi, biên giới, hải đảo tham gia. Đây là con số cho thấy sự quan tâm và hiệu quả của cách làm sáng tạo, lấy học sinh làm trung tâm của hoạt động truyền thông pháp luật.
Tại các diễn đàn, báo cáo viên là bác sĩ chuyên khoa I Sản phụ khoa của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh trực tiếp giao lưu, giải đáp thắc mắc về sức khỏe sinh sản, hệ lụy y khoa của việc kết hôn sớm, kết hôn cận huyết. Học sinh được tìm hiểu về quy định pháp luật liên quan đến hôn nhân và gia đình; được xem tiểu phẩm, phóng sự mô phỏng các tình huống trong thực tế; được tham gia trò chơi tương tác giúp ghi nhớ kiến thức dễ dàng hơn. Cách tiếp cận trực quan, sinh động này tạo môi trường để các em chủ động tiếp thu, mạnh dạn chia sẻ quan điểm, đồng thời trở thành tuyên truyền viên pháp luật trong cộng đồng.
Cùng với Đề án, Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới và chương trình phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới cũng góp phần tích cực vào việc giảm thiểu nguy cơ tảo hôn, mở rộng cơ hội học tập cho trẻ em DTTS. Thực hiện chiến lược, giai đoạn 2021–2025, tỉnh phân bổ 328 triệu đồng, trong đó 144 triệu đồng dành cho 37 trường THPT (17 trường ở khu vực miền núi, biên giới, hải đảo) thực hiện các mô hình giáo dục giới và phòng chống bạo lực giới. Đến nay, 100% cơ sở giáo dục phổ thông đã tích hợp đầy đủ nội dung về giới, sức khỏe sinh sản, phòng chống xâm hại và bạo lực học đường trong chương trình chính khóa và ngoại khóa. Tất cả các trường được cấp kinh phí đều đã xây dựng mô hình tham vấn tâm lý chuyên biệt cho học sinh.
Nhiều chính sách giáo dục dành cho học sinh DTTS tiếp tục được triển khai hiệu quả, giúp giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, tạo điều kiện để trẻ duy trì việc học. Học sinh vùng sâu, vùng xa được tiếp cận đầy đủ chương trình giáo dục phổ thông 2018 nhờ việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng trường lớp kiên cố, phát triển hệ thống trường PTDT nội trú, bán trú. Đồng thời, đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng thường xuyên, áp dụng phương pháp dạy học phù hợp với đặc thù học sinh DTTS, nhất là trong tăng cường dạy tiếng Việt – yếu tố quan trọng giúp các em tự tin hơn trong học tập và giao tiếp.
Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những khó khăn ảnh hưởng đến công tác phòng chống tảo hôn. Ở nhiều địa phương có tỷ lệ học sinh DTTS cao, đời sống kinh tế của người dân còn khó khăn; phụ huynh làm nông – ngư nghiệp, lao động tự do nên chưa có điều kiện quan tâm đầy đủ đến việc học của con. Một số gia đình vẫn giữ tư tưởng cho con nghỉ học sớm để lao động hoặc theo nghề truyền thống, trở thành rào cản trong việc tiếp cận giáo dục, đặc biệt là giáo dục pháp luật về tảo hôn. Thiếu giáo viên, chính sách thu hút chưa đủ mạnh cũng là thách thức đối với các trường miền núi.
Trong thời gian tới, ngành Giáo dục xác định tiếp tục đổi mới phương thức tuyên truyền, ưu tiên nguồn lực cho giáo dục vùng DTTS, đẩy mạnh phối hợp liên ngành, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông pháp luật. Đồng thời, chú trọng phát huy vai trò của học sinh, giáo viên, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong tuyên truyền phòng chống tảo hôn, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, bình đẳng và phát triển bền vững.
