Quy hoạch cây xanh đô thị là một nội dung trong quy hoạch đô thị. Trong đó, phải xác định chỉ tiêu đất cây xanh, tổng diện tích đất cây xanh cho toàn đô thị cũng như từng khu vực đô thị, diện tích đất để phát triển vườn ươm và phạm vi sử dụng đất cây xanh đô thị. Khi triển khai xây dựng khu đô thị mới, chủ đầu tư phải đảm bảo quỹ đất cây xanh. Đồng thời, khi xây dựng mới đường đô thị phải trồng cây xanh đồng bộ với việc xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật.
Điển hình như dự án Khu Đô thị mới Cao Xanh - Hà Khánh A, B, C, D, trong kế hoạch đầu tư ban đầu, diện tích đất thuộc về cây xanh chiếm khoảng 17ha, tương đương gần 17% tổng diện tích đất nghiên cứu quy hoạch. Nhưng thực tế, diện tích đất được dành cho cây xanh đô thị vẫn chưa được đầu tư đồng bộ cùng các hạng mục khác. Hay như dự án Khu đô thị ven biển Cột 3 đến Cột 8, sau khi các hạng mục chính đã cơ bản được hoàn thành, rất nhiều nhà liền kề và biệt thự đã được xây dựng thì hệ thống cây xanh theo dự án đã được phê duyệt ban đầu gần như chưa xuất hiện.
Vào những ngày nắng nóng, người dân ở TP Hạ Long mới thấy được tầm quan trọng của cây xanh. Một số đoạn đường trong thành phố, hai bên đường luôn rợp bóng cây, vừa có vẻ đẹp, vừa có tác dụng tạo bóng mát. Hiện nay, bàng xanh và phượng vĩ có thể là hệ thống cây còn thấy xuất hiện nhiều nhất ở TP Hạ Long. Nhưng bàng và phượng đều rụng lá vào mùa đông. Phượng lại là cây thân giòn, rất dễ gãy, đổ mỗi khi mưa bão to. Hệ thống cây thay thế những hàng xà cừ trước đây dọc tuyến đường Nguyễn Văn Cừ mang lại nhiều giá trị thẩm mĩ. Nhưng đây là những cây thấp, tán lại rộng, rất có nguy cơ gây cản trở tầm nhìn của người tham gia giao thông trên hai làn đường trên - dưới tại những khúc cua. Một số con đường thuộc khu du lịch Bãi Cháy đang chọn cau vua làm loại cây chủ đạo. Tuy đẹp cho cảnh quan của những con đường chạy ven bờ Vịnh nhưng giá trị cho bóng mát mà một khu du lịch, bãi tắm biển cần phải có thì lại không nhiều. Vì vậy, vấn đề trồng cây gì cho hợp lý cũng là vấn đề cần phải được quan tâm trong quá trình quy hoạch, phát triển cây xanh đô thị.
Nhìn vào thực trạng hiện nay của Hạ Long, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy thành phố đang thiếu bóng cây xanh. Các khu đô thị mới như Vựng Đâng, Cao Xanh - Hà Khánh, hay khu đô thị ven biển Cột 5, Cột 8… hệ thống cây xanh vẫn còn tiếp tục phải đầu tư. Các tuyến đường được xây dựng quy củ, khang trang nhưng vẫn không thấy có bóng cây xanh. Hoặc có thì cũng rất ít. Các cây còn quá bé và cũng ít được chăm sóc cẩn thận. Cơ sở mới của Trường THPT Chuyên Hạ Long là một trong những dự án được đầu tư trọng điểm của tỉnh. Tuy nhiên đến thời điểm này, hệ thống cây xanh bóng mát cho trường vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu sau hơn 2 năm học được đưa vào sử dụng.
Không chỉ là tình trạng “khát” bóng cây ở một số tuyến phố, khu đô thị mới mà ở những con đường đã được coi là “đủ màu xanh”, hệ thống cây xanh đô thị vẫn không được quan tâm chăm sóc đúng mức. Hệ thống tán cây, cành cây chưa được chủ động cắt tỉa vào những lúc thích hợp nên thường vẫn gây một vài cản trở cho hoạt động giao thông và tiềm ẩn nguy cơ nguy hiểm mỗi khi trời mưa bão. Một số người dân vẫn không có ý thức trong việc bảo vệ cây xanh đô thị khi tự ý chặt cây, bẻ cành, treo biển hiệu… làm mất mĩ quan thành phố và ảnh hưởng đến sức sống của cây. Đơn vị quản lý là Ban quản lý các dịch vụ công ích dù thời gian qua đã nỗ lực nhiều nhưng vẫn chưa nắm bắt được chắc chắn hiện trạng cây xanh ở thành phố, nên vấn đề quản lý cụ thể, kế hoạch, quy hoạch và phát triển đều đang trong thời gian xây dựng. Hiện tại công tác quản lý chỉ là quản lý theo hiện trạng. Tức là đã có cây xanh ở đâu thì tổ chức đấu thầu, hợp đồng với các đơn vị tư nhân, cổ phần chăm sóc, bảo vệ ở đấy. Chứ chưa có quy hoạch cụ thể cho việc phát triển cây xanh đô thị. Vậy phải chăng, việc xã hội hoá trong quản lí cây xanh - một chủ trương thiết thực đối với công tác quản lý cây xanh đô thị - hiện nay vẫn chưa được thực hiện tốt?
Hạ Long đang nỗ lực phát triển, đặc biệt là trong việc quy hoạch, xây dựng để trở thành đô thị loại I. Chính vì thế, việc hình thành một “lá phổi xanh” cho không gian đô thị, vừa tạo đặc trưng riêng, lại vừa tạo mỹ quan, phục vụ đời sống cộng đồng là điều đáng bàn ngay từ bây giờ. Chọn loại cây gì vừa đảm bảo thẩm mĩ, vừa trọn vẹn những ý nghĩa thiết yếu của cây xanh đô thị là một vấn đề cần phải quan tâm. Việc đầu tư mở rộng các vườn ươm cây giống nên là việc đầu tư chính trước mắt để có thể cung cấp đủ lượng cây xanh cho quy hoạch đô thị. Lên đô thị loại I tức là phải chăm chút những yếu tố dù là nhỏ nhất cho tương xứng với tầm vóc của Hạ Long.
Minh Hà
