Trung thu chưa tới, nhiều trẻ nhỏ đã háo hức nhắc đến tiếng trống lân, chiếc đèn ông sao, bánh nướng, bánh dẻo... Trong những mong ước rất nhỏ ấy, nhiều phụ huynh nhận ra điều con mình cần không chỉ là một món quà, mà còn là cơ hội được sống trong không khí Trung thu.
Những mong ước tuổi thơ
Với trẻ nhỏ, Trung thu bắt đầu từ những niềm vui giản dị: Quà bánh, vui chơi cùng bè bạn. Còn với cha mẹ, đó là mong muốn trao cho con một mùa trăng tuổi thơ trọn vẹn, để những trải nghiệm đẹp trở thành ký ức đồng hành cùng con suốt những năm tháng sau này.
Những ngày đầu tháng tám âm lịch, chị Nguyễn Thùy Dung (khu Yết Kiêu 3, phường Hồng Gai) đã bắt đầu nghe cậu con trai 12 tuổi Phạm Hải Nam nhắc đến Trung thu. Với một đứa trẻ đang háo hức chờ đón ngày hội, Trung thu trước hết là niềm vui mong đợi. Còn với chị Dung, đó không chỉ là dịp mua cho con hộp bánh, hay món đồ chơi mới, mà còn là cơ hội để con vui chơi lành mạnh và hiểu thêm về những nét đẹp truyền thống của đêm rằm, từ rước đèn, múa lân, đến mâm cỗ, bánh Trung thu.
Tôi từng nhìn thấy điều đó ngay trong câu chuyện của chính con trai mình. Từ nhỏ, con đã có một chiếc đầu lân. Dịp Trung thu, một lần mang đến lớp, cậu bé đội lên múa trước các bạn. Chỉ vài động tác ngộ nghĩnh cũng đủ khiến cả lớp reo lên, vỗ tay tán thưởng. Chiếc đầu lân khi ấy không còn là món đồ chơi của riêng một đứa trẻ, mà trở thành cái cớ để cả lớp cùng nhập cuộc. Có bạn xin đội thử, có bạn chạy theo, có bạn giả tiếng trống... Một cuộc vui Trung thu rất nhỏ cứ thế hình thành giữa lớp học.
Niềm vui được trực tiếp nhập cuộc ấy cũng là điều nhiều trẻ lớn hơn mong đợi. Phạm Hải Nam cho biết: “Con thích những hoạt động được trực tiếp tham gia hơn là chỉ đứng xem. Được làm đèn, tô vẽ mặt nạ, hay cùng bạn chuẩn bị mâm cỗ, chơi cùng bè bạn khiến Trung thu trở nên vui hơn, bởi sau mỗi hoạt động, con đều có một sản phẩm do chính tay mình làm ra”.
Từ những câu chuyện nhỏ ấy có thể thấy, trẻ em hôm nay không hề xa lạ với Trung thu truyền thống. Các em vẫn bị cuốn hút bởi tiếng trống, màu sắc và cảm giác được chơi cùng nhau. Chỉ có điều, đời sống bây giờ đã khác. Trẻ có nhiều trò giải trí hơn, nhiều món đồ chơi hơn và cũng dễ bị cuốn vào màn hình hơn.
Bởi vậy, điều nhiều phụ huynh tìm kiếm không hẳn là một Trung thu phải giống nguyên vẹn ngày xưa. Họ chỉ mong con được biết cảm giác chờ tiếng trống lân, được tự tay làm một món đồ chơi, được cùng bạn bè rước đèn, phá cỗ. Nét xưa không nhất thiết phải được giữ bằng cách đóng khung, mà có thể được trao lại bằng những trải nghiệm vừa sức, an toàn và gần gũi với trẻ hôm nay.
Để Trung thu xưa gần hơn với trẻ
Nếu gia đình là nơi gieo những ký ức đầu tiên, thì từ mong muốn rất đời thường ấy, không ít người và thiết chế văn hóa cũng đang dày công tìm cách đưa Trung thu truyền thống trở lại gần trẻ nhỏ, thông qua chính những việc các em có thể tự tay làm.
Tại không gian trải nghiệm sáng tạo Sam Art (phường Hạ Long), cách làm này được thể hiện khá rõ. Theo anh Lưu Vũ Minh, quản lý Sam Art, các hoạt động Trung thu năm nay vẫn xoay quanh những nội dung quen thuộc như làm bánh và lồng đèn. Điều thay đổi nằm ở cách tổ chức, vật liệu và mức độ tham gia của trẻ. Với hoạt động làm bánh, các em không chỉ đứng xem mà được tham gia nhiều công đoạn, từ chuẩn bị nguyên liệu, tạo hình, đóng khuôn đến hoàn thiện bánh nướng, bánh dẻo.
Nhờ vậy, giá trị của buổi trải nghiệm không chỉ nằm ở chiếc bánh hay chiếc đèn đẹp, mà còn ở việc trẻ hiểu cách làm ra những món đồ quen thuộc của ngày Trung thu. Tự tay trộn nguyên liệu, đóng khuôn, uốn đèn giúp các em có thêm ký ức về mùa rằm. Để phù hợp với trẻ hôm nay, Sam Art cũng làm mới hoạt động bằng kẽm nhung nhiều màu, đèn LED thay cho khung tre, giấy bóng kính; giáo viên hướng dẫn, hỗ trợ những công đoạn khó để bảo đảm an toàn.
Tuy nhiên, bên cạnh những cách làm mới, những giá trị Trung thu cũ vẫn được người cao tuổi gìn giữ bền bỉ trong đời sống. Gần 40 năm làm đèn ông sao, bà Nguyễn Thị Thoa (phố Hàng Nồi, phường Hồng Gai) vẫn miệt mài với nan tre, giấy màu và những công đoạn thủ công. Có lẽ vì thế, gian nhà, sạp hàng của bà vẫn luôn thu hút trẻ nhỏ mỗi dịp Trung thu. Việc một nghề cũ tiếp tục được duy trì cũng là cách để những đứa trẻ hôm nay còn có cơ hội nhìn thấy, chạm vào một phần ký ức Trung thu của thế hệ trước.
Từ những không gian nhỏ như vậy, trải nghiệm Trung thu truyền thống đang được mở rộng hơn tại các thiết chế văn hóa. Chương trình Tết Trung thu 2026 của Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh lấy trải nghiệm của trẻ làm trung tâm, với các hoạt động tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương, làm đèn, bánh Trung thu, tô mặt nạ, xem múa lân - sư - rồng, rước đèn và phá cỗ. Ông Đỗ Quyết Tiến, Giám đốc Bảo tàng - Thư viện thành phố nhấn mạnh: Các hoạt động Trung thu hướng tới “chơi mà học”, giúp trẻ tiếp nhận kiến thức qua trải nghiệm làm đồ thủ công, tìm hiểu lịch sử, văn hóa và những câu chuyện đêm rằm.
Đáng chú ý, phần trải nghiệm được dành một khoảng thời gian riêng để trẻ tham gia theo từng nhóm. Các em có thể làm bánh Trung thu, làm đèn ông sao, đèn lồng, tìm hiểu công đoạn bồi mặt nạ và trực tiếp tô mặt nạ. Mỗi em dự kiến có ít nhất một sản phẩm do chính tay mình hoàn thiện để mang về.
Không chỉ dừng ở lớp học hay bảo tàng, không gian Trung thu cổ truyền cũng đang được chuẩn bị mở rộng ra cộng đồng tại các phường, xã, vùng cao biên giới. Ở các trường mầm non, tiểu học, những hoạt động làm đèn, bày mâm cỗ, múa lân, làm bánh tiếp tục là lựa chọn gần gũi để trẻ cùng bạn bè trải nghiệm.
Trong dòng chảy ấy, tại Yên Tử, chương trình “Trung thu di sản - Trăng rằm Yên Tử” dự kiến diễn ra vào ngày 20/9/2026, với các hoạt động dự kiến như rước đèn, múa rồng lân, trò chơi dân gian và phá cỗ. Ở vùng biên Hoành Mô, “Đêm trăng Cao Ly” được duy trì vào ngày 15 âm lịch hằng tháng, kết hợp ngắm trăng với cảnh sắc núi rừng và văn hóa bản địa. Các hoạt động múa lân, hát then, đàn tính, soóng cọ, pả dung và sinh hoạt cộng đồng góp phần làm phong phú thêm những trải nghiệm giàu bản sắc.
Từ lớp học đến không gian cộng đồng, trẻ được tự tay làm, vui chơi và sáng tạo trong không khí Trung thu truyền thống. Nét xưa vì thế không chỉ được kể lại mà còn được tiếp nối qua những trải nghiệm gần gũi, sinh động. Mỗi mùa trăng bồi đắp thêm ký ức đẹp, góp phần gìn giữ và nối dài giá trị Trung thu qua các thế hệ.
