Sau đợt mưa lụt lịch sử năm 2015 vừa qua, trên địa bàn tỉnh đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế, bất cập về quy hoạch bố trí dân cư, đặc biệt là các khu dân cư ở xen dưới các chân bãi thải mỏ, đồi núi, thung lũng... Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Xây dựng đã lập Đề án “Di dân tổng thể ra khỏi vùng sạt lở, ngập lụt nguy hiểm và quy hoạch bố trí dân cư phòng tránh thiên tai trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016-2020”. Mặc dù vậy, đến thời điểm này vẫn còn nhiều hộ chưa chịu di dời khỏi nơi có nguy cơ sạt lở.
Nỗi lòng kẻ ở, người đi
Tổ 1, tổ 2 của khu 4, phường Mông Dương (TP Cẩm Phả) là khu vực chịu thiệt hại nặng nề của đợt mưa lụt cuối tháng 7, đầu tháng 8-2015 với 109 hộ dân bị ảnh hưởng. Khu vực này nằm gần chân bãi thải của Công ty CP Than Cọc Sáu, sát ranh giới quản lý tài nguyên khoáng sản của Công ty CP Than Mông Dương với diện tích 38.000m2. Địa hình nơi đây trũng, thấp hơn rất nhiều so với khu vực bãi thải. TP Cẩm Phả đã tiến hành kiểm đếm, lên phương án và đang tiến hành GPMB khu vực này. Mặc dù vậy, đến nay vẫn còn một số hộ chưa di dời. Cụ thể như trường hợp gia đình ông Nguyễn Văn Nhịp (tổ 1, khu 4, phường Mông Dương). Giữa những căn nhà hoang đổ nát, từng ụ đất đá ùn lên, con đường vào nhà ông trở nên gập ghềnh, cát lún lấp hết đường bê tông, lầy lội nước mưa và các loại nước thải. Ông Nhịp cho biết: “Chúng tôi vẫn biết khu vực này rất nguy hiểm. Nhưng, do còn khúc mắc trong công tác bàn giao mặt bằng và di dời, nên chúng tôi vẫn chưa chuyển đi. Chỉ mong các cơ quan sớm hoàn tất kinh phí GPMB và các khoản chi phí để chúng tôi sớm di dời trước khi mùa mưa bão đang đến gần”.
Khác với một số hộ ở TP Cẩm Phả; các hộ dân ở các tổ 3, 4, 5, 6 khu Đồi Chè (phường Cao Xanh, TP Hạ Long) đều đã di chuyển tái định cư ở nơi khác, trong đó một số hộ dân tái định cư ở Khu đô thị Cao Xanh - Hà Khánh B. Mặc dù vậy, cuộc sống của họ ở nơi mới vẫn chưa thực sự ổn định do công tác hỗ trợ, bồi thường chưa được giải quyết dứt điểm. Chia sẻ với chúng tôi, bà Bùi Thị La (lô A3, Khu đô thị Cao Xanh - Hà Khánh B) không giấu được sự chán nản: “Chúng tôi chuyển đến đây đã gần 1 năm, nhưng cuộc sống vẫn chưa đâu vào đâu. Nhà có 3 gia đình với 10 người mà chỉ chen chúc trong căn nhà cấp bốn 70m2 vẫn đang xây dở do các khoản bồi thường chưa được chi trả đầy đủ. Vợ chồng chúng tôi đã già phải lợp tạm cái lán đối diện để có chỗ sinh hoạt vì căn nhà nhỏ quá. Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị với thành phố nhưng vẫn chưa được giải quyết”. Nhìn cái lán lụp xụp, bà La chỉ biết lắc đầu rơm rớm nước mắt.
Vì sự an toàn của người dân
Thống kê của Sở Xây dựng cho thấy, hiện trên địa bàn tỉnh có 371 vị trí sạt lở, ngập lụt nguy hiểm. Trong đó, có 85 vị trí có nguy cơ sạt lở ngập lụt nghiêm trọng nằm ở chân các bãi thải và khai trường khai thác than; trên sườn dốc, đồi cao và khu vực ven suối, có địa hình thấp, bao gồm cả khu vực nguy hiểm do lũ quét. Tổng số 2.122 hộ dân có nhu cầu di dời.
Theo tiến độ của Đề án di dân, năm 2016 là cấp bách nhất, cần tích cực tuyên truyền, vận động, thuyết phục người dân di dời. Các địa phương phải hoàn thành công tác chuẩn bị đầu tư các dự án hạ tầng khu tái định cư, kè chống sạt lở, cải tạo hệ thống thoát nước thuộc phạm vi Đề án. Đồng thời, hoàn thành việc di dời, bố trí, ổn định cuộc sống, sản xuất cho 431 hộ dân trong khu vực bị sạt lở chân bãi thải, khai trường khai thác than, khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt nguy hiểm do thiên tai (chiếm khoảng 20% tổng số hộ dân cần di dời). Tại cuộc họp của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ ngày 15-3 để nghe và cho ý kiến về Đề án di dân tổng thể, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ đã nhấn mạnh: “Mùa mưa lũ năm 2016 đã đến gần, không để các hộ dân bị nguy hiểm do sạt lở đất đá, mưa lũ. Vì vậy cùng với việc tiếp tục hoàn thiện Đề án, phải triển khai ngay việc di dời dân ở những vị trí nguy hiểm có nguy cơ sạt lở cao, là các tổ 3, 4, 5, 6 khu Đồi Chè (phường Cao Xanh, TP Hạ Long), thôn Bản Sen (xã Bản Sen, huyện Vân Đồn), dưới chân bãi thải của ngành Than ở TP Cẩm Phả…
Đến thời điểm này, các địa phương liên quan đang tiến hành GPMB, di dời, bố trí tái định cư cho các hộ dân trong vùng có nguy cơ sạt lở cao. Tuy nhiên, việc hỗ trợ, bồi thường cho các hộ dân chưa được triệt để; công tác GPMB chưa thực hiện dứt điểm, cộng thêm ý thức của một số hộ dân chưa cao, nên vẫn còn tình trạng nhiều hộ chưa chịu di dời và nhiều hộ dù tái định cư vẫn chưa có cuộc sống ổn định.
Để đảm bảo tiến độ triển khai Đề án, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Mạnh Tuấn, cho biết: Sở Xây dựng đã đề nghị Trung ương, tỉnh cho phép các địa phương có các điểm sạt lở, ngập lụt đặc biệt nguy hiểm ứng vốn làm trước (hoàn vốn sau) đảm bảo tiến độ nêu trong Đề án. Đồng thời, cho phép triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng khu tái định cư, công trình hạ tầng khắc phục, phòng tránh thiên tai bằng hình thức chỉ định thầu. Từ đó, kịp thời di dân ra khỏi vùng sạt lở, ngập lụt nguy hiểm đảm bảo an toàn tính mạng, khắc phục tình trạng sạt lở, ngập lụt tại các địa phương.
Hoàng Quỳnh
