Quảng Ninh cho tới nay có 57 di tích, danh thắng đã được xếp hạng cấp quốc gia, trong đó chỉ có 2 di tích khảo cổ học, đó là di tích Đầu Rằm và di tích Hòn Hai - Cô Tiên. Trong đó, di tích Đầu Rằm là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa của người Việt cổ thời Hùng Vương bên bờ Vịnh Hạ Long.
Đầu Rằm là tên gọi hai dãy núi đá vôi nằm chếch nhau tựa cung lông mày nay thuộc phường Hà An, thành phố Quảng Ninh. Phạm vi di tích tập trung chủ yếu ở khu vực Đầu Rằm nhỏ, trên khu vực yên ngựa giữa hai ngọn núi và ở khu vực bãi cát dưới chân núi về phía nam. Theo nhận định điều tra đây là một di tích cư trú - mộ táng của cư dân Việt cổ thời đại kim khí, cách ngày nay 3.500-2.000 năm.
Đầu Rằm có cảnh quan môi trường rất phù hợp với điều kiện sống của người cổ. Phía trước hai dãy núi Đầu Rằm lớn và Đầu Rằm nhỏ là sông Cửa Đình, một dòng sông nhỏ hòa vào sông Bến Giang. Xung quanh khu Đầu Rằm còn có rất nhiều dãy núi đá vôi như Miêu Sơn, Hàm Long, Tượng Sơn, Hạc Sơn tạo thành vành đai bao quanh.
Di tích Khảo cổ Đầu Rằm là một địa điểm khảo cổ học quan trọng của Quảng Ninh cũng như của khu vực Đông Bắc Việt Nam. Ngay từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX, trong quá trình khai thác đá nhân dân địa phương đã tình cờ phát hiện được một số di vật chất liệu bằng đá, đồng như rìu, bôn đá, giáo đồng và đồ gốm.
Sau các đợt khảo sát vào tháng 8/1997 và tháng 3/1998, vào tháng 5/1998, Viện Khảo cổ phối hợp cùng Bảo tàng Quảng Ninh tiến hành khai quật di chỉ Đầu Rằm, với tổng diện tích là 120m2. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn mở thêm một số hố thám sát tại khu vực bãi cát và trong hang đá vôi tại khu vực Đầu Rằm lớn.
Năm 2005, Viện Khảo cổ và Bảo tàng Quảng Ninh tiếp tục tiến hành khai quật Đầu Rằm lần thứ hai với diện tích 50m2. Năm 2009, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh phối hợp cùng Viện Khảo cổ tiến hành khai quật di tích khảo cổ Đầu Rằm lần thứ 3.
Quá trình khai quật, thám sát tại Đầu Rằm đã phát hiện nhiều hiện vật có giá trị. Trước hết phải đặc biệt kể tới bình gốm mang đậm nét đặc trưng, tiêu biểu của văn hóa Phùng Nguyên được đánh giá là một hiện vật tiêu biểu của Đầu Rằm. Bình gốm được đặt tên là Bình gốm Đầu Rằm, hiện trưng bày ở Bảo tàng Quảng Ninh và đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Ngoài ra, còn rất nhiều đồ đồng như mũi tên, lưỡi câu, sanh, giáo, rìu. Đồ đá có rìu, vòng tai, vòng tay, hạt chuối, khuyên tai. Đồ gốm có các loại mảnh đồ gia dụng như nồi, bình, hũ, dọi xe sợi, chì lưới cùng rất nhiều tàn tích thức ăn người xưa để lại như vỏ hàu, hà, ốc, xương cá, rùa, động vật...
Qua những cuộc điều tra, khảo sát, thăm dò và khai quật đã tiến hành trên khu vực Đầu Rằm, các nhà nghiên cứu đã thống nhất nhận định: Đây là một di chỉ cư trú - mộ táng thuộc thời đại kim khí, phân bố trên diện rộng. Cư dân cư trú tại đây thuộc hai giai đoạn sớm và muộn. Lớp sớm tương đương với cư dân Tràng Kênh tức là tương đương văn hoá Phùng Nguyên muộn - Đồng Đậu sớm; Lớp cư dân muộn thuộc giai đoạn Đông Sơn điển hình. Cư dân nơi đây có trình độ văn minh cao. Họ đã biết kết hợp kinh tế nông nghiệp với khai thác tài nguyên biển và săn bắt thú rừng. Họ cũng là những người thợ thủ công tài giỏi thể hiện trong việc chế tác đồ trang sức, đồ gốm. Các di vật rất phong phú, độc đáo, đặc trưng yếu tố biển. Đầu Rằm được đánh giá là di chỉ khảo cổ vô cùng quý giá góp phần nghiên cứu lịch sử văn hoá trong thời kỳ dựng nước và giữ nước đầu tiên của Việt Nam ở khu vực Đông Bắc.
Việc phát hiện di chỉ Đầu Rằm đã góp phần minh chứng cho quá trình phát triển liên tục từ thời tiền sử tới sơ sử tại Quảng Ninh. Các di chỉ khảo cổ được phát hiện tại Quảng Ninh từ Tấn Mài, Giáp Khẩu đến hang Soi Nhụ, Hà Giắt, Thoi Giếng, Ngọc Vừng, Hòn Hai - Cô Tiên cho tới Đầu Rằm không chỉ thể hiện sự liên tục về mặt thời gian mà còn là sự kết nối về văn hóa giữa các giai đoạn, sự giao lưu kinh tế, văn hóa giữa các cộng đồng người cư trú tại những địa điểm khác nhau.
Theo các nhà khoa học, di tích Đầu Rằm đã góp phần làm sáng tỏ con đường phát triển độc đáo của thời đại kim khí ở vùng Đông Bắc Việt Nam. Tìm hiểu di tích Đầu Rằm cũng là tìm hiểu con đường lan toả của văn hoá biển, sự hoà đồng, hội nhập của vùng Đông Bắc vào văn hoá của khu vực sông Hồng.
