Khi ký ức riêng trở thành tài sản chung

Những bức tranh, đồng tiền cổ, tấm vé đã ố màu... được gìn giữ qua nhiều năm, khi được trao tặng cho Bảo tàng Quảng Ninh, chúng có thêm cơ hội kể tiếp câu chuyện lịch sử, văn hóa Vùng mỏ với nhiều thế hệ.

Gần đây, những đợt tiếp nhận đã bổ sung cho Bảo tàng Quảng Ninh nhiều tư liệu lịch sử, văn hóa. Bên cạnh cổ vật, tranh vẽ, còn có công cụ lao động, vật dụng sinh hoạt bình dị lưu dấu những thời kỳ đã qua. Sự đa dạng ấy giúp bức tranh về Vùng mỏ thêm đầy đặn, chân thực. Theo ông Đỗ Quyết Tiến, Giám đốc Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh, đóng góp của các cá nhân, gia đình rất đáng trân trọng, giúp bổ sung tư liệu còn thiếu, làm phong phú bộ sưu tập, phục vụ nghiên cứu, trưng bày và đưa di sản đến gần với công chúng.

bqn_tl_699.jpg
Các nhà sưu tập hiến tặng hiện vật cho Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh tại trưng bày chuyên đề “Tinh hoa cổ vật - Di sản văn hóa vùng Đông Bắc.

Một minh chứng là những bức tranh của họa sĩ Ngô Phương Cúc, ghi lại nhịp sống lao động, khai trường và sự đổi thay của Vùng mỏ. Năm 2025, ông Ngô Dương Hải, con trai họa sĩ Ngô Phương Cúc đã trao tặng 23 tác phẩm sơn dầu của cha cho 2 bảo tàng, trong đó Bảo tàng Quảng Ninh tiếp nhận 14 bức. Nhờ vậy, những sáng tác được gia đình gìn giữ có thêm điều kiện bảo quản, giới thiệu rộng rãi.

Cùng tâm nguyện ấy, tháng 9/2026, ông Trần Trọng Hà, nguyên Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh, đã trao tặng 31 hiện vật gồm 19 đồng tiền thời Tây Sơn và 12 đồ gốm, sứ. Từng tiếp nhận di sản, nay ông Hà trao lại bộ sưu tập để công chúng, nhất là thế hệ trẻ được chiêm ngưỡng, tìm hiểu lịch sử.

Bên cạnh tranh và cổ vật, sự sẻ chia còn được thực hiện với những món đồ bình dị. Tiêu biểu là 8 hiện vật của ông Lê Quang Thái (phường Việt Hưng), gồm 2 viên gạch thời Pháp và 6 vé xem nghệ thuật năm 1980. Cùng với những dụng cụ khai thác than, vật dụng thời bao cấp, các hiện vật góp thêm tư liệu về kiến trúc, lao động, sinh hoạt của người dân Vùng mỏ.

bqn_tl_anh52306.jpg
Viên gạch từ công trình thời Pháp thuộc được hiến tặng cho Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh. Ảnh: Baotangthuvienquangninh.vn.

Tuy nhiên, trao việc tặng mới là bước đầu. Để kỷ vật gia đình trở thành tư liệu chung, sau khi đã kết nối, vận động người sở hữu trao gửi, bảo tàng còn phải tìm hiểu xuất xứ, kiểm kê, lập hồ sơ khoa học, đánh giá hiện trạng và bảo quản phù hợp. Thông tin về nơi tìm thấy, người sử dụng, hoàn cảnh lưu giữ cũng được ghi chép cẩn trọng, làm rõ bối cảnh lịch sử của hiện vật.

Cùng với bảo quản, sự trân trọng người hiến tặng cũng sẽ được thể hiện qua cách giới thiệu hiện vật, ghi rõ tên người trao tặng trên chú thích trưng bày. Cách làm ấy cũng khuyến khích các gia đình tiếp tục chia sẻ những dấu tích quý đang lưu giữ.

Trong các không gian trưng bày, hiện vật tiếp nhận còn góp phần bổ sung những mảng tư liệu còn thiếu. Xe goòng, đường ray, dụng cụ khai thác than làm giàu thêm câu chuyện về lịch sử nghề mỏ, đời sống của thợ mỏ; những bức tranh Vùng mỏ, biển đảo đem đến góc nhìn nghệ thuật rõ nét hơn... Thực tế, khi được kết nối với tư liệu cùng chủ đề, chúng giúp người xem hiểu sâu hơn lịch sử, văn hóa Quảng Ninh.

Bên cạnh trưng bày thường xuyên, các triển lãm chuyên đề mở rộng cơ hội đưa hiện vật đến với công chúng. Đầu tháng 11, triển lãm “Vùng mỏ anh hùng - 90 năm Kỷ luật và Đồng tâm” tại Cẩm Phả giới thiệu khoảng 300 ảnh tư liệu, ảnh hiện vật, sách báo, trong đó có 7 hiện vật lần đầu trưng bày.

Những tư liệu, hiện vật được kết nối trong không gian tái hiện đời sống thợ mỏ, giúp công chúng hiểu thêm lịch sử lao động, đấu tranh và truyền thống Vùng mỏ. Trước đó, hiện vật than đá mỹ nghệ được hiến tặng cũng xuất hiện tại các cuộc trưng bày cả trong và ngoài thành phố.

bqn_tl_59.jpg
Nhiều hiện vật được hiến tặng góp phần làm phong phú nội dung, nâng cao giá trị các không gian trưng bày.

Gần đây nhất, ngày 15/11 vừa qua, trưng bày chuyên đề “Tinh hoa cổ vật - Di sản văn hóa vùng Đông Bắc” tại Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh đã giới thiệu 200 hiện vật, từ dấu tích tiền sử, văn hóa Đông Sơn, đến tiền đồng, gốm sứ nhiều triều đại và gốm ngoại nhập. Đáng chú ý, ngay tại sự kiện, bảo tàng tiếp tục tiếp nhận hiện vật do các nhà sưu tập địa phương hiến tặng, mở thêm cơ hội kết nối nguồn sưu tập tư nhân với công tác bảo tồn, phát huy di sản.

Qua bảo tồn, nghiên cứu và trưng bày, những hiện vật được trao tặng tiếp tục kể chuyện, bồi đắp hiểu biết và niềm tự hào về lịch sử, văn hóa Vùng mỏ.

Tạ Quân

Cùng chuyên mục