Đặc sắc văn hoá các dân tộc Quảng Ninh

Sự giao thoa giữa văn hóa biển đảo, văn hóa nông nghiệp đồng bằng Bắc Bộ và văn hóa các dân tộc miền núi đã tạo cho Quảng Ninh một dòng chảy di sản phong phú, vừa giàu bản sắc bản địa, vừa cởi mở và giàu sức sống.

bqn_tr_87ee0.jpg
Phục dựng trang phục chú rể trong đám cưới người Dao Thanh Y xã Quảng La.

Quảng Ninh có 43 thành phần dân tộc, trong đó 42 DTTS chiếm 12,31% dân số và cư trú ở hơn 85% diện tích toàn thành phố. Các dân tộc anh em cùng chung sống trải dài từ vùng núi cao, biên giới Bình Liêu, Móng Cái, đến vùng đồng bằng ven biển Tiên Yên, Vân Đồn, Quảng Yên. Mỗi cộng đồng dân tộc đều mang theo những trầm tích lịch sử, phong tục tập quán và lối sống riêng biệt, tạo ra một bức tranh văn hóa đa sắc màu.

Trong số đó, có 6 dân tộc, có số lượng hàng nghìn người trở lên (gồm Kinh, Dao, Tày, Hoa, Sán Dìu, Sán Chay) cư trú thành những cộng đồng và có ngôn ngữ, có bản sắc dân tộc rõ nét. Đặc biệt, trong một số dân tộc lại chia ra các nhánh phong phú. Người Dao Quảng Ninh có 3 nhóm là Dao Thanh Y, Dao Thanh Phán và Dao Lô Gang. Người Sán Chay gồm 2 nhóm Sán Chỉ và Cao Lan với ngôn ngữ và văn hóa khác nhau.

Các dân tộc khác như: Nùng, Mường, Thái, Mông… có số lượng không đông và không quần cư thành các bản làng tập trung. Cư dân sinh sống trong các thôn, xã, bản làng, biết khai phá làm ruộng bậc thang để canh tác nông nghiệp, trồng cây công nghiệp, ngư nghiệp.

Sự phong phú đó tạo ra một bản sắc văn hóa mang đậm nét DTTS vùng Đông Bắc, đó là tam giáo đồng nguyên (đạo giáo, phật giáo và nho giáo) cùng dạy con người phải chịu khó lao động, tu nhân, tích đức, hướng thiện, xây dựng gia đình, xã hội cùng phát triển.

Nhìn chung, từ nhiều đời nay các dân tộc trên địa bàn Quảng Ninh đã sinh sống đoàn kết, gắn bó và tương trợ lẫn nhau, tạo nên bức tranh văn hoá đa sắc tộc, thống nhất trong sự đa dạng. Đồng bào các dân tộc Quảng Ninh có đặc trưng về canh tác nông nghiệp, kinh tế tự nhiên, kinh tế phụ gia đình, phương tiện vận chuyển, nhà ở, trang phục, đồ gia dụng, công cụ lao động sản xuất truyền thống, nếp ăn, nếp ở, cách ăn mặc, tập tục chu kỳ đời người, tín ngưỡng, phong tục, lễ hội, văn học nghệ thuật dân gian...

bqn_tr_22bdb.jpg
Trên địa bàn xã Hải Hòa, đồng bào Kinh và Dao đoàn kết gắn bó. Trong ảnh: Phụ nữ xã Hải Hòa chụp ảnh lưu niệm tại lễ khánh thành Nhà văn hóa cộng đồng các dân tộc xã Hải Hòa.

Theo quan điểm của TS Trần Quốc Hùng, giảng viên Học viện Dân tộc, văn hoá các dân tộc ở Quảng Ninh nổi bật ở tính đa dạng nhưng vẫn gắn kết chặt chẽ với môi trường sinh thái miền núi, trung du và ven biển. Mỗi tộc người đều lưu giữ kho tàng phong tục, tiếng nói, dân ca, tri thức dân gian rất đặc sắc. Điểm chung là tính cộng đồng bền chặt, đời sống văn hoá gắn với lao động sản xuất và tín ngưỡng bản địa. Khi đặt trong tổng thể cùng văn hoá công nhân mỏ và văn hoá biển, nó đã tạo nên một bức tranh vừa truyền thống vừa hiện đại, vừa bản địa vừa mở. Chính sự đan xen này làm nên bản sắc riêng, giàu sức sống của văn hoá Quảng Ninh.

Nhắc đến bản sắc văn hóa các dân tộc Quảng Ninh là nhắc đến kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, tiêu biểu như: Hát đúm của người Kinh, hát then, đàn tính của người Tày, những nghi lễ cầu an, cấp sắc của cộng đồng người Dao, hát soọng cô của người Sán Dìu...

Cùng với nghệ thuật trình diễn dân gian, hệ thống lễ hội truyền thống tại Quảng Ninh diễn ra quanh năm, tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng gắn kết và giàu tính nhân văn. Tiêu biểu nhất có thể kể đến là các lễ hội: Tiên Công, Bạch Đằng, đình Trà Cổ, đình Quan Lạn, đình Lục Nà, hội Kiêng gió của người Dao... Mỗi lễ hội còn là nơi phô diễn những trò chơi dân gian đặc sắc như ném còn, đẩy gậy, bắn nỏ, đánh quay, đua thuyền chải, góp phần thắt chặt tình đoàn kết giữa các bản làng.

bqn_tr_88.jpg
Thiếu nữ người Dao, Tày và Sán Chỉ cùng xem ảnh triển lãm tại rừng sở xã Lục Hồn.

Diện mạo văn hóa các dân tộc Quảng Ninh còn hiện hữu rõ nét qua nghệ thuật kiến trúc dân gian, trang phục và ẩm thực mang đậm dấu ấn địa phương. Những ngôi nhà trình tường bằng đất nện, mát về mùa hè, ấm về mùa đông của người Sán Chỉ, người Dao ở vùng biên ải, hay kiến trúc nhà gỗ truyền thống, đình chùa miếu mạo của người Kinh ở đồng bằng. Bên cạnh đó, văn hóa ẩm thực cũng phong phú với bánh chưng gù, khâu nhục, xôi ngũ sắc, phở xào, bánh gio, sá sùng Quan Lạn, chả mực Hạ Long, nem chua Quảng Yên...

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế du lịch mạnh mẽ hiện nay, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc đang được Quảng Ninh quan tâm, gắn kết chặt chẽ với phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Nhiều làng văn hóa DTTS được đầu tư phục dựng, các câu lạc bộ được duy trì hoạt động thường xuyên. Đó là môi trường để cho những nét đẹp văn hóa truyền thống của các dân tộc Quảng Ninh không chỉ được gìn giữ nguyên vẹn trong đời sống đương đại, mà còn trở thành động lực nội sinh quan trọng, góp phần quảng bá hình ảnh một Quảng Ninh giàu bản sắc.

Phạm Học

Cùng chuyên mục