Trong không gian phát triển mới của thành phố Quảng Ninh, khu vực Móng Cái (gồm các phường Móng Cái 1, 2, 3) đang đứng trước những cơ hội lớn để phát huy vị thế cửa ngõ giao thương quốc tế, trung tâm logistics, thương mại, dịch vụ và du lịch ở địa đầu Đông Bắc Tổ quốc. Từ một vùng đất biên viễn với những con phố nhỏ, hoạt động giao thương phụ thuộc nhiều vào cửa khẩu, khu vực Móng Cái đang khoác lên mình diện mạo một đô thị hiện đại, năng động và hội nhập.
Từ phố biển đến đô thị năng động
Hơn 60 năm gắn bó với Móng Cái, bà Lê Thị Thu Anh, Bí thư Chi bộ, Trưởng khu phố Hòa Lạc, phường Móng Cái 1, chứng kiến từng bước chuyển mình của vùng đất địa đầu Tổ quốc từ những con phố nhỏ, hạ tầng đơn sơ, hoạt động giao thương chưa sôi động, đến một đô thị biên giới hiện đại, năng động với nhịp sống mới đang hiện hữu từng ngày. Trong ký ức của bà Thu Anh, Móng Cái những năm trước đây không có những tuyến đường rộng rãi, những khu đô thị mới hay những khu công nghiệp tấp nập như hôm nay. Hoạt động buôn bán, dịch vụ chủ yếu tập trung ở khu vực trung tâm và quanh cửa khẩu. Những vùng ven đô, ven biển còn hoang sơ, không được khai thác triệt để và không gian đô thị cũng chưa được mở rộng như hiện nay.
Bà Lê Thị Thu Anh chia sẻ: Khu vực Móng Cái trước kia có nhiều dư địa để phát triển, nhưng việc khai thác, nâng tầm còn hạn chế, chưa tương xứng; hạ tầng và giao thương cũng chưa phát triển như hiện nay. Qua thời gian, với sự vào cuộc của các cấp chính quyền, sự chung tay, đồng thuận từ phía người dân, doanh nghiệp, nhịp sống mới, Móng Cái đang hiện hữu rõ nét với hệ thống cửa khẩu được đầu tư hiện đại, các tuyến phố thương mại khang trang, những khu đô thị, khu công nghiệp sầm uất... Không chỉ diện mạo đô thị hiện đại hơn mà đời sống người dân cũng ngày càng nâng lên. Với tôi, được chứng kiến quê hương đổi thay, phát triển từng ngày là niềm tự hào rất lớn.
Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, sau việc thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính, đã mở ra một không gian phát triển mới cho khu vực Móng Cái. Phường Móng Cái 1 được hình thành trên cơ sở sắp xếp các phường, xã Trần Phú, Hải Hòa, Bình Ngọc, Trà Cổ và Hải Xuân; phường Móng Cái 2 được hình thành từ các phường, xã: Ka Long, Ninh Dương và Vạn Ninh; phường Móng Cái 3 được hình thành từ Hải Yên và Hải Đông. Ba phường mới không chỉ mở rộng không gian quản lý mà còn tạo nên một cấu trúc phát triển đa dạng, bền vững. Trong đó, Móng Cái 1 là trung tâm đô thị, cửa khẩu, thương mại, dịch vụ và du lịch; Móng Cái 2 có lợi thế về không gian đô thị, thương mại, dịch vụ và kết nối sản xuất; Móng Cái 3 hội tụ thế mạnh công nghiệp, logistics cùng nông nghiệp, thủy sản. Những lợi thế ấy bổ trợ cho nhau, tạo thành một không gian kinh tế liên hoàn, năng động ở khu vực biên giới.
Đi dọc những tuyến đường trung tâm hôm nay, có thể dễ dàng nhận thấy sự thay đổi rõ rệt của diện mạo đô thị. Những tuyến phố được chỉnh trang, các khu dân cư mới hình thành, hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện. Những công trình trường học, nhà văn hóa, hạ tầng khu dân cư được đầu tư, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Ông Phạm Văn Khởi, phường Móng Cái 2 chia sẻ: Trên địa bàn phường, nhiều công trình hạ tầng, giao thông, trường học đã được triển khai, tạo thêm những điểm nhấn mới cho diện mạo đô thị. Điều người dân chúng tôi cảm nhận rõ nhất là đời sống ngày càng được nâng lên, thuận tiện, môi trường đô thị ngày càng khang trang.
Khơi “mạch nguồn” kinh tế cửa khẩu
Cùng với sự đổi thay về hạ tầng hiện hữu, việc phát huy các thế mạnh về kinh tế cửa khẩu đang thực hiện mạnh mẽ, tạo chuyển biến rõ nét qua từng năm. Đặc biệt hơn, việc phát triển kinh tế cửa khẩu đang dần chuyển từ tư duy phát triển đơn thuần sang phát triển chuỗi kinh tế cửa khẩu hiện đại, với hạ tầng đồng bộ, thương mại, logistics, dịch vụ, du lịch và kinh tế đô thị cùng phát triển hỗ trợ nhau.
Hiện, Cửa khẩu quốc tế Móng Cái vẫn là “mạch nguồn” quan trọng, đóng góp mạnh mẽ vào sự phát triển kinh tế của địa phương và của thành phố Quảng Ninh. Từ đây, hàng hóa được kết nối với thị trường Trung Quốc và đi sâu vào các trung tâm sản xuất, tiêu dùng của khu vực. Những năm gần đây, cùng với cải cách thủ tục hành chính, việc tổ chức thông quan linh hoạt hơn, đầu tư hạ tầng và thúc đẩy chuyển đổi số đang giúp "dòng chảy" hàng hóa qua cửa khẩu ngày càng thuận lợi.
Đáng chú ý, ngày 11/2/2026, Việt Nam và Trung Quốc khởi động xây dựng Cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng tại khu vực cầu Bắc Luân II. Đây được kỳ vọng là bước phát triển mới trong nâng cao năng lực thông quan, thúc đẩy thương mại biên giới và tăng cường kết nối giữa hai địa phương hai bên biên giới. Từ ngày 7/3/2026, khu vực cầu Bắc Luân II còn thí điểm thông quan hàng hóa thường xuyên cả thứ bảy và chủ nhật. Sau khi triển khai, số phương tiện, tờ khai và kim ngạch qua cửa khẩu đều tăng đáng kể, cho thấy hiệu quả của việc mở rộng thời gian thông quan và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tính riêng từ đầu năm đến giữa tháng 8/2026, hoạt động XNK qua địa bàn thành phố Quảng Ninh ghi nhận sự tăng tốc mạnh mẽ với tổng kim ngạch đạt trên 17,8 tỷ USD, tăng 36,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, tổng kim ngạch hàng hóa XNK qua cửa khẩu cầu Bắc Luân II, phường Móng Cái 1 đạt 11,324 tỷ USD.
Trong những ngày nghỉ lễ Quốc khánh, hoạt động tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái vẫn diễn ra sôi động. Tại khu vực cầu Bắc Luân II, hàng hóa và phương tiện qua lại nhộn nhịp, hối hả. Riêng trong 3 ngày nghỉ lễ, gần 14.000 tấn hàng hóa được thông quan qua cầu Bắc Luân II; lượng người xuất nhập cảnh tăng cao, đạt gần 20.000 lượt người mỗi ngày... Điều đó cho thấy nhịp giao thương và giao lưu qua khu vực cửa khẩu liên tục duy trì sôi động.
Những con số trên đã phản ánh sức nóng và sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động XNK. Hiện, chuỗi dịch vụ logistics, kho bãi, vận tải, giao nhận, tài chính, thương mại… đang cùng phát triển, tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân và thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp. Ông Lưu Văn Đô, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Đô Vân, cho biết: Doanh nghiệp thực hiện thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái nhiều năm và cảm nhận rất rõ sự thay đổi. So với trước đây, việc đi lại, vận chuyển và làm thủ tục cho hàng hóa đã thuận lợi, nhanh chóng hơn rất nhiều. Đặc biệt, việc từng bước triển khai mô hình Cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng tại khu vực cầu Bắc Luân II đã góp phần hiện đại hóa quy trình thông quan, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Sự đổi thay ấy không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí mà còn tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, mở rộng hoạt động.
Tại Móng Cái 3, lợi thế lại được mở rộng theo hướng kết nối giữa công nghiệp, logistics với không gian sản xuất nông nghiệp, thủy sản. Sự hình thành của các khu, cụm công nghiệp và hệ thống giao thông kết nối với các đầu mối cửa khẩu tạo điều kiện để hàng hóa từ khu vực sản xuất được đưa nhanh vào chuỗi xuất nhập khẩu; đồng thời mở ra dư địa thu hút các dự án chế biến, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ hậu cần. Đây cũng là không gian có ý nghĩa trong việc mở rộng không gian đô thị và kinh tế của Móng Cái 3, giảm áp lực cho khu vực trung tâm, đồng thời tạo sự liên kết giữa các vùng sản xuất với cửa khẩu và hệ thống logistics. Khi các tuyến kết nối tiếp tục được đầu tư, lợi thế của Móng Cái 3 sẽ không chỉ nằm ở quỹ đất phát triển, mà còn ở khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của một đô thị cửa khẩu hiện đại.
Tới nay, 3 phường với ba không gian phát triển liên hoàn trên một chỉnh thể phát triển thống nhất, đã tạo nên một không gian phát triển toàn diện. Từ cửa khẩu quốc tế đến logistics, kho bãi, trung chuyển hàng hóa, các khu công nghiệp, sản xuất… sự phát triển không còn bó hẹp trong khu vực trung tâm, mà lan tỏa ra các không gian mới, tạo nên một đô thị biên giới có cấu trúc ngày càng rõ nét.
Mở rộng không gian phát triển
Nếu kinh tế cửa khẩu là một “mạch nguồn” thì du lịch, văn hóa và giao lưu nhân dân lại chính là “dòng chảy” tạo nên sức sống riêng cho thành phố nơi địa đầu Tổ quốc. Hiện nay, các phường Móng Cái 1, 2, 3 sở hữu hệ thống tài nguyên đa dạng, từ cửa khẩu quốc tế, sông Ka Long, phố đi bộ, các không gian thương mại, các biển Trà Cổ, Mũi Sa Vĩ, rừng ngập mặn, đình Trà Cổ, đình Bình Ngọc, chùa Nam Thọ, chùa Xuân Lan… Đây là khu vực cực Đông Bắc của Quảng Ninh nằm trong vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, là điểm kết nối quan trọng trong hợp tác “Hai hành lang, một vành đai” giữa Việt Nam và Trung Quốc. Vị trí địa lý đặc biệt không chỉ tạo thuận lợi cho giao thương mà còn tạo nền tảng để hình thành những tuyến du lịch liên hoàn, kết nối đô thị - cửa khẩu - biển - văn hóa - thương mại.
Thực tế đang cho thấy, hướng đi phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch ngày càng hiện rõ. Nổi bật, phường Móng Cái 1 đang đề xuất xây dựng 15 điểm du lịch, tạo thành hệ thống điểm đến gắn với cửa khẩu, thương mại, phố đi bộ, phố ẩm thực, cầu Ka Long, Sa Vĩ, Trà Cổ và các di tích văn hóa. Mục tiêu là thúc đẩy phát triển du lịch hiện đại, đẳng cấp và phát triển bền vững.
Bà Nguyễn Thị Hiền, Bí thư Đảng ủy phường Móng Cái 1, cho biết: Lợi thế lớn nhất của địa phương là vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế, cùng hệ thống hạ tầng, tài nguyên du lịch và truyền thống văn hóa phong phú. Trong giai đoạn phát triển mới, các phường khu vực Móng Cái có rất nhiều thời cơ để phát triển. Điều quan trọng là phải phát huy tốt nhất lợi thế sẵn có và đồng thời khai thác hiệu quả không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính. Địa phương xác định, cùng với phát triển kinh tế, địa phương đặc biệt quan tâm xây dựng môi trường đô thị văn minh, giữ gìn bản sắc văn hóa, phát huy vai trò của người dân trong phát triển du lịch và thương mại. Mục tiêu cuối cùng của mọi sự phát triển là nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo thêm việc làm, thu nhập và để người dân thực sự được hưởng lợi từ những thành quả đổi mới.
Thành phố Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới, khu vực các phường Móng Cái 1, 2, 3 được định vị là cực thương mại biên giới, đô thị kinh tế cửa khẩu và hội nhập quốc tế. Đây là một vị trí đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc phát triển chung. Từ một vùng đất biên viễn tại nơi địa đầu của Tổ quốc đang dần hình thành một đô thị năng động, hiện đại. Và trong hành trình ấy, các phường Móng Cái 1, 2, 3 đang cùng tạo nên một diện mạo mới: Năng động hơn về kinh tế, hiện đại hơn về đô thị, giàu bản sắc hơn về văn hóa và rộng mở hơn trong hội nhập kinh tế quốc tế. Qua đó, tạo thêm động lực tăng trưởng trong thời kỳ mới, nhất là khi Quảng Ninh trở thành thành phố.
