Với hệ thống cửa khẩu, cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp và mạng lưới giao thông ngày càng đồng bộ, Quảng Ninh có nhiều lợi thế để phát triển hoạt động XNK và dịch vụ logistics. Tuy nhiên, thực tế hoạt động của các đại lý hải quan và doanh nghiệp logistics trên địa bàn cho thấy năng lực cung ứng dịch vụ vẫn chưa theo kịp tiềm năng thị trường.
Theo Chi cục Hải quan khu vực VIII, giai đoạn 2024-2026, trên địa bàn Quảng Ninh có khoảng 73 doanh nghiệp đại lý làm thủ tục hải quan và 152 nhân viên đại lý được cấp mã số. Con số này cho thấy mạng lưới đại lý hải quan đã được hình thành tương đối rộng. Thế nhưng, số doanh nghiệp thực sự phát sinh hoạt động dịch vụ lại khá khiêm tốn.
Riêng năm 2026, mới có 17 doanh nghiệp đại lý phát sinh hoạt động dịch vụ, với 27 doanh nghiệp sử dụng dịch vụ đại lý. Tỷ trọng doanh nghiệp sử dụng dịch vụ đại lý trong tổng số doanh nghiệp làm thủ tục tại Chi cục Hải quan khu vực VIII chỉ đạt 0,89%, trong khi tỷ trọng tờ khai qua đại lý chỉ đạt 0,27%. Điều này cho thấy, số lượng doanh nghiệp làm đại lý hải quan không nhỏ, nhưng mức độ tham gia thực tế vào chuỗi dịch vụ XNK còn rất hạn chế.
Không chỉ thị trường sử dụng dịch vụ còn nhỏ, chất lượng cung ứng cũng chưa đồng đều. Một số đại lý còn hạn chế về tính chuyên nghiệp, năng lực tư vấn và hỗ trợ chuyên sâu. Trong lĩnh vực logistics, sự liên kết giữa đại lý hải quan với vận tải, kho bãi, cảng biển, cửa khẩu còn lỏng lẻo, khiến dịch vụ logistics tích hợp, trọn gói chưa phát triển.
Thực tế từ doanh nghiệp cho thấy rõ khoảng trống này. Ông Ngô Hoàng Bân, Giám đốc Công ty TNHH Schenpens Supply Chain Việt Nam, cho biết: Tháng 7/2026, doanh nghiệp nhập khẩu 13.800 tấn đá vôi nghiền qua cảng Cẩm Phả để phục vụ các dự án hạ tầng trong nước. Tuy nhiên, doanh nghiệp gặp không ít khó khăn trong tìm kiếm đơn vị vận tải, kho bãi. Nếu không có sự hỗ trợ tích cực của Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả thì việc thông quan không đạt tiến độ và mục tiêu đặt ra.
Trong khi đó, nhu cầu thị trường đang tăng nhanh. Hiện Quảng Ninh có 80 doanh nghiệp FDI sản xuất, XNK. 8 tháng năm 2026, nhóm doanh nghiệp này chiếm 50,7% tổng số tờ khai, tương đương 83.970/165.331 tờ khai; chiếm 33,3% kim ngạch XNK, tương đương gần 6,1 tỷ USD và đóng góp 379 tỷ đồng tiền thuế vào NSNN.
Sản xuất tại Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam (KCN Đông Mai).
Theo đại diện Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam, quy mô và tần suất hoạt động XNK của các doanh nghiệp đặt ra nhu cầu lớn về khai báo hải quan, tư vấn chính sách, xử lý chứng từ, vận chuyển, lưu kho, giao nhận và các dịch vụ logistics liên quan. Vì vậy, cơ quan hải quan đã làm cầu nối xây dựng các kênh liên kết trực tiếp giữa doanh nghiệp sản xuất và các công ty logistics uy tín. Sự hỗ trợ này đã giúp các bên tối ưu hóa quy trình, tạo bệ đỡ vững chắc cho doanh nghiệp ổn định sản xuất và phát triển bền vững.
Từ thực tế kiến nghị của các doanh nghiệp cho thấy, việc nâng chất lượng và khả năng cung ứng dịch vụ để giữ dòng dịch vụ XNK ở lại trên địa bàn là rất cần thiết. Với nhóm doanh nghiệp FDI, lợi thế về vị trí, hạ tầng, hay chính sách đầu tư mới chỉ là một phần của dự án. Họ còn cần một hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ đủ năng lực, chuyên nghiệp và cạnh tranh để phục vụ toàn bộ chuỗi cung ứng.
Ông Ngô Tùng Dương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VIII, cho biết: Ngành Hải quan đang triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III và dự kiến tiếp tục mở rộng trong toàn ngành vào năm 2027. Sự thay đổi về phương thức quản lý sẽ kéo theo yêu cầu mới đối với cộng đồng doanh nghiệp. Ngành Hải quan xác định phát triển đại lý hải quan và chuỗi logistics là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và thúc đẩy XNK. Trọng tâm trước mắt là tăng cường kết nối doanh nghiệp XNK, doanh nghiệp FDI với các đại lý hải quan và doanh nghiệp logistics có năng lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp sử dụng dịch vụ ngay trên địa bàn thay vì phải tìm kiếm từ các trung tâm logistics ngoài thành phố.
Cùng với nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp của doanh nghiệp dịch vụ, Quảng Ninh đặt ra yêu cầu hình thành một đầu mối đại diện, kết nối cộng đồng logistics, trong đó Hiệp hội Doanh nghiệp logistics Quảng Ninh được kỳ vọng phát huy vai trò xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp logistics với doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đối tác quốc tế. Hiệp hội cũng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, góp phần nâng cao năng lực của ngành.
