Theo thống kê, đến ngày 31-5-2017 trên địa bàn tỉnh có 1.911 phụ nữ có HIV; trong đó phần lớn ở tuổi sinh đẻ, nhiều người trong số họ khao khát được làm mẹ. Nhờ triển khai tốt chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, nên những phụ nữ mang thai (PNMT) nhiễm HIV trên địa bàn tỉnh được tư vấn, chăm sóc và điều trị dự phòng kịp thời, giúp tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con giảm xuống thấp. Từ đó, rất nhiều trẻ được sinh ra an toàn, thoát khỏi căn bệnh HIV/AIDS.
NHỮNG HOẠT ĐỘNG DỰ PHÒNG SỚM
Bác sĩ Lê Thị Hoa, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS (Sở Y tế), cho biết: Nếu không được điều trị, tỷ lệ trẻ sinh ra bị lây truyền HIV từ mẹ chiếm khoảng 30-35%. Nếu được điều trị đầy đủ, tỷ lệ này giảm xuống còn từ 2 đến 5%. Chính vì vậy, việc xét nghiệm HIV trong thời kỳ mang thai là vô cùng quan trọng để có các biện pháp dự phòng, can thiệp kịp thời nhằm giảm thiểu tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con.
Chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con được triển khai tại Quảng Ninh từ năm 2004. Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh phối hợp với Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản (Sở Y tế) thực hiện tư vấn, xét nghiệm HIV cho PNMT trong quá trình quản lý thai nghén tại tất cả các xã, phường trên địa bàn tỉnh. PNMT nhiễm HIV sẽ được tư vấn, chuyển tiếp đến các cơ sở chăm sóc điều trị để được điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Các bé sinh ra từ mẹ nhiễm HIV được dùng thuốc điều trị dự phòng, được hỗ trợ sữa ăn thay thế, được thực hiện các xét nghiệm để phục vụ chẩn đoán và điều trị HIV/AIDS. Toàn tỉnh có 8 đơn vị y tế cung cấp dịch vụ trọn gói dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con (cung cấp thuốc điều trị, sữa ăn thay thế cho trẻ sơ sinh, chuyển tiếp các dịch vụ): Bệnh viện Đa khoa tỉnh, Bệnh viện Đa khoa Cẩm Phả, Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí, Trung tâm Y tế các địa phương Vân Đồn, Tiên Yên, Móng Cái, Quảng Yên, Đông Triều.
Trong năm 2016, các cơ sở tư vấn và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con đã tư vấn cho 47.329 lượt PNMT. Có 73 PNMT nhiễm HIV; trong đó 71 người được điều trị ARV (50 người điều trị ARV trước khi có thai; 17 người bắt đầu điều trị ARV trong thời kỳ mang thai; 4 người bắt đầu điều trị ARV trong khi chuyển dạ, đẻ). Số trẻ đẻ sống từ mẹ nhiễm HIV là 60, trong đó có 58 trẻ được dự phòng ARV.
Chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con là chương trình được ưu tiên và đầu tư nguồn kinh phí rất lớn, song vẫn chưa đạt được chỉ tiêu như mong muốn: Tỷ lệ trẻ em nhiễm HIV được điều trị ARV năm 2016 là 96,6% (chỉ tiêu là 100%). Mặc dù chương trình truyền thông được triển khai rộng rãi, nhưng vẫn còn PNMT nhiễm HIV không được điều trị, vẫn còn các bà mẹ nhiễm HIV tự kỳ thị bản thân, không cho bản thân và con tham gia điều trị; mạng lưới cán bộ y tế được đào tạo tập huấn tại các tuyến có sự thay đổi, nên nhiều cán bộ mới chưa cập nhật được các hoạt động của chương trình, vì vậy hiệu quả công tác tư vấn và chuyển tiếp PNMT chưa cao.
ĐẨY MẠNH TUYÊN TRUYỀN TRONG CỘNG ĐỒNG
Hướng tới mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con, PNMT được tuyên truyền, vận động đến các cơ sở y tế để được tư vấn và làm xét nghiệm HIV. Để nâng cao nhận thức cho người dân về HIV/AIDS, Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh đẩy mạnh công tác tuyên truyền, mở rộng đến địa bàn các xã vùng sâu, vùng xa, hải đảo; ưu tiên PNMT và phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Trong năm 2016, Trung tâm đã phối hợp với trung tâm y tế và phòng y tế các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh tổ chức các hoạt động: Tập huấn cho cán bộ y tế cơ sở về chương trình điều trị HIV/AIDS, điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, truyền thông và xét nghiệm lưu động cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, hải đảo...
Trung tâm đã tổ chức 4 buổi truyền thông trực tiếp về dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con cho 350 người dân, trong đó có 280 PNMT, phụ nữ độ tuổi sinh đẻ tại các xã Đồng Tâm (huyện Bình Liêu), Cái Chiên (huyện Hải Hà), Kỳ Thượng (huyện Hoành Bồ) và Quan Lạn (huyện Vân Đồn), tư vấn và lấy máu lưu động xét nghiệm HIV được 24 mẫu. 6 tháng đầu năm nay, Trung tâm phối hợp với Trung tâm Y tế và Phòng Y tế huyện Ba Chẽ tổ chức truyền thông tại xã Lương Mông cho hơn 150 người dân, tư vấn và lấy máu lưu động xét nghiệm HIV được 34 mẫu. Ngày 16-6 vừa qua, Trung tâm triển khai truyền thông về phòng chống HIV/AIDS tại huyện đảo Cô Tô.
Thời gian tới, Trung tâm tiếp tục phối hợp với các đơn vị y tế trên địa bàn tỉnh đẩy mạnh hoạt động truyền thông về phòng, chống HIV/AIDS, tập trung về vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn; trong đó chú trọng tư vấn cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ về sức khoẻ sinh sản, cách phòng tránh HIV; đẩy mạnh công tác truyền thông lồng ghép với tư vấn và thu thập mẫu xét nghiệm HIV lưu động cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, PNMT. Các đơn vị tiếp tục thực hiện tốt công tác quản lý, theo dõi và chăm sóc PNMT nhiễm HIV tại xã, phường; giới thiệu hoặc chuyển gửi họ đến các phòng khám ngoại trú để được điều trị ARV và các dịch vụ y tế khác khi cần thiết... nhằm góp phần giảm thiểu lây truyền HIV từ mẹ sang con, mang lại hạnh phúc cho những bà mẹ có HIV.
Hoàng Quý
