Trên những triền đồi trải dài ở xã Đường Hoa, cây chè đã gắn bó với đời sống người dân qua nhiều năm. Không chỉ là cây trồng quen thuộc, chè còn trở thành một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực, góp phần tạo sinh kế cho nhiều hộ gia đình và hình thành nên nét đặc trưng riêng của vùng đất này.
Toàn xã hiện có khoảng 120ha chè, trong đó trên 100ha là diện tích đang kinh doanh, sản lượng chè búp tươi đạt khoảng 1.400-1.500 tấn mỗi năm. Nhờ điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng đồi núi ven biển, thường xuyên chịu ảnh hưởng của gió từ vịnh Bắc Bộ, chè Đường Hoa có hương vị riêng biệt, thanh dịu, hậu ngọt sâu.
Tuy nhiên, sản xuất chè tại địa phương vẫn còn những hạn chế nhất định. Nhiều diện tích chè sử dụng giống cũ như Trung du, LDP đã thoái hóa, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Phần lớn hoạt động sản xuất vẫn mang tính nhỏ lẻ, với khoảng 85% là hộ cá thể, việc liên kết trong tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế. Các cơ sở chế biến chủ yếu ở quy mô nhỏ, thiết bị chưa đồng bộ, sản phẩm phần lớn dừng ở mức sơ chế.
Bà Trịnh Thị Nghĩa, thôn Quảng Long 9, chia sẻ: “Gia đình gắn bó với cây chè từ năm 1995. Có lúc tiêu thụ thuận lợi nhưng cũng có lúc doanh nghiệp, công ty không tiêu thụ kịp thì cũng khó khăn.” Thực tế đầu ra chưa ổn định khiến việc duy trì sản xuất của nhiều hộ còn phụ thuộc vào thị trường.
Không chỉ vậy, lực lượng lao động làm chè hiện nay chủ yếu là người trung niên và lớn tuổi. Ông Đinh Văn Hải, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Quảng Long 9 cho biết: “Thôn có 175 hộ dân thì chỉ khoảng 45 hộ trực tiếp làm chè, chủ yếu là lao động trung tuổi trở lên, còn lớp trẻ phần lớn đi làm tại các khu công nghiệp”.
Điều này đặt ra yêu cầu phải có hướng đi mới để duy trì và phát triển vùng chè trong điều kiện hiện nay. Trước thực tế đó, xã Đường Hoa đã xây dựng và triển khai Đề án phát triển, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của vùng chè giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040. Mục tiêu là phát triển cây chè theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng, gắn sản xuất với thị trường và từng bước hình thành chuỗi giá trị.
Theo định hướng của đề án, địa phương sẽ ổn định và phát triển vùng nguyên liệu tập trung quy mô khoảng 100ha; cơ cấu lại giống, giảm tỷ lệ giống chè cũ, tăng diện tích giống chất lượng cao như Ngọc Thúy, Hương Bắc Sơn, phấn đấu đến năm 2030 đạt trên 80% diện tích giống chất lượng cao. Đồng thời, từng bước áp dụng các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và ứng dụng công nghệ trong quản lý vùng trồng.
Cùng với sản xuất, khâu chế biến cũng được định hướng nâng cấp theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, phát triển các dòng chè đặc sản, chè cao cấp, chè hữu cơ, tăng tỷ lệ chế biến sâu lên khoảng 20-30% vào năm 2030. Một số cơ sở chế biến trên địa bàn được xác định là hạt nhân trong liên kết sản xuất và tiêu thụ.
Trên thực tế, một số cơ sở đã chủ động tìm hướng đi mới. Bà Phạm Thị Thanh Hương, CEO Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và thương mại Việt Tú, cho rằng: “Việc kết hợp đưa du lịch vào để tham quan, trải nghiệm tại vùng sản xuất sẽ tạo niềm tin cho khách hàng đối với sản phẩm. Tuy nhiên, để làm được cần bảo đảm tốt quy trình sản xuất và an toàn thực phẩm”. Theo bà Hương, nếu được tổ chức bài bản, hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp quảng bá sản phẩm mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa cho cả vùng chè.
Định hướng này cũng được địa phương xác định là một trong những hướng phát triển quan trọng. Ông Nguyễn Sơn Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho biết: “Địa phương tập trung duy trì diện tích chè hiện có, thay thế bằng giống chè chất lượng cao và từng bước chuyển sang sản xuất theo hướng hữu cơ. Đồng thời, mỗi hộ sản xuất chè sẽ được định hướng trở thành một điểm đến để du khách có thể trải nghiệm hái chè, sao chè và thưởng thức sản phẩm tại chỗ”.
Hưởng ứng định hướng này, nhiều hộ dân đã chủ động chuyển đổi giống, nâng cao chất lượng vùng chè. Ông Trần Sỹ Dũng, thôn Quảng Long 8 chia sẻ: “Gia đình đã trồng các giống chè chất lượng cao, đồng thời cải tạo lại vườn chè để phù hợp với định hướng phát triển trong thời gian tới”. Đây được xem là những bước chuyển ban đầu trong quá trình nâng cao giá trị vùng chè.
Bên cạnh đó, địa phương cũng định hướng xây dựng thương hiệu “Chè Đường Hoa”, phát triển sản phẩm OCOP, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, truy xuất nguồn gốc. Việc phát triển theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao tính bền vững của ngành chè.
