Mang nhiệt huyết tuổi đôi mươi đến vùng đất còn nhiều gian khó, cụ Bùi Quang Tuyên (SN 1940) cùng lớp người tiên phong góp sức gây dựng vùng chè Đường Hoa nức tiếng. Hơn sáu thập niên trôi qua, cụ vẫn một lòng gắn bó với hương chè Đường Hoa.
Nhắc đến buổi đầu gây dựng vùng chè, ông Bùi Văn Chãi, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đường Hoa, cho biết: Theo tư liệu địa phương, Nông trường chè Đường Hoa được hình thành vào đầu thập niên 1960. Để có được thành quả, vùng đất trù phú như ngày nay, có sự đóng góp, nhiệt huyết cả đời của những người mở đất như cụ Tuyên.
Theo ghi chép, năm 1961, khoảng 400 cán bộ, đoàn viên, thanh niên từ Hải Hưng cùng lực lượng thanh niên, học sinh Hải Ninh đã đến xây dựng nông trường. Đó là thời kỳ phong trào khai hoang, phát triển kinh tế mới đưa những người ở nhiều miền quê tìm đến vùng trung du Hà Cối (xã Đường Hoa nay), cùng mở đất, gây dựng cuộc sống.
Cụ Tuyên là một trong những người tiên phong đặt chân đến Đường Hoa trong thập niên 1960. Khi ấy, cụ mới ngoài hai mươi tuổi, mang theo sức trẻ và niềm tin vào vùng đất mới. Cụ Tuyên kể: Trước mắt những người đi khai hoang không phải những đồi chè xanh ngút ngàn như hôm nay, mà là đất đồi còn hoang hóa, đường sá khó đi, điều kiện ăn ở, sản xuất đều thiếu thốn. Với kinh nghiệm nông nghiệp, sức trẻ, chúng tôi cống hiến hết nhiệt huyết cho vùng đất mới.
Ở vùng đất mới, khó khăn không chỉ ở việc phát dọn, làm đất, mà còn ở câu hỏi trồng cây gì, chăm sóc thế nào để có thể sống được bằng nghề trên vùng đất này. Máy móc hiếm hoi, phần lớn công việc trông vào cuốc, xẻng và đôi bàn tay người lao động.
Trong những năm đầu, nông trường vừa khai hoang vừa tìm hướng sản xuất thích hợp. Đến khoảng năm 1963, chè được đưa vào trồng thử nghiệm; người lao động học kỹ thuật, lựa chọn giống chè trung du, từng bước làm quen với cách trồng, chăm bón trên đất mới. Khoảng năm 1965, diện tích chè dần được mở rộng, chuyển sang trồng đại trà.
Những mốc thời gian ấy kể về một quá trình dài của tập thể, còn trong cuộc đời cụ Tuyên, đó là những năm tháng gắn bó với công việc nặng nhọc và đòi hỏi sự bền bỉ. Hết khai hoang, làm đất lại đến trồng, chăm sóc, thu hái; qua mỗi vụ, người trồng chè thêm hiểu tính đất, tính cây. Có những thành quả không thể tính bằng một mùa thu hoạch, bởi phải đổi bằng nhiều năm vun trồng, gìn giữ. Cụ cũng như bao người cùng thế hệ đã góp sức đặt nền móng cho vùng chè Đường Hoa.
Từ những luống chè ban đầu, nông trường dần hình thành xóm làng, mái ấm. Những người đến từ nhiều miền quê trở thành hàng xóm, người thân, gắn bó với nhau bằng công việc và những mùa chè. Cây chè vì thế không còn đơn thuần là cây trồng mang lại sinh kế. Nó đi vào nếp sống, câu chuyện của mỗi gia đình, trở thành ký ức chung của cả một cộng đồng. Với cụ Tuyên, ở lại cùng chè cũng là ở lại với vùng quê mà chính mình đã góp công gây dựng.
Khó khăn chưa hết, trong giai đoạn bao cấp những năm 1980, thiếu lao động, việc sản xuất thô sơ, khi đó cụ Tuyên cùng con cháu vẫn hàng ngày sao chè bằng tay không, góp phần hoàn thành sản lượng của HTX. Kiên trì bám trụ với nghề, cụ đã truyền nhiệt huyết nghề cho các thế hệ con cháu.
Từ mô hình nông trường, nghề chè phát triển qua các hộ trồng, cơ sở chế biến, sản phẩm có thương hiệu. Giữa những đổi thay ấy, giá trị mà thế hệ đi trước để lại không chỉ là diện tích chè, mà còn là sự cần cù, kinh nghiệm chăm cây và ý thức giữ gìn chất lượng. Một vùng chè có thể được biết đến bởi tên gọi, nhưng muốn hương trà đi xa phải bắt đầu từ sự chỉn chu của người làm nghề.
Trong Lễ hội trà Đường Hoa 2026, cụ Tuyên được mời tham gia nghi thức “Khởi sinh”, cùng đại diện cộng đồng tưới nước cho cây chè và trao cây giống cho lớp trẻ. Hình ảnh ấy gợi một cuộc trao truyền lặng lẽ: Từ bàn tay từng góp sức khai phá đất đai đến những mầm xanh được gửi gắm cho tương lai.
