Trung tuần tháng 7 vừa qua chúng tôi có chuyến công tác lên các bản làng vùng cao Tàu Tiên, Nà Làng thuộc xã Đồn Đạc cách trung tâm huyện lỵ Ba Chẽ chừng 15km. Đang những ngày hè, nhưng ở trường học chính Tàu Tiên chúng tôi vẫn nghe thấy tiếng giảng bài của cô giáo.
Trong cái nắng oi nồng của lúc chính Ngọ (giữa trưa) 3 lớp học toàn là những học sinh lớn tuổi đang học say sưa. Thì ra đây là các lớp bổ túc trong chương trình duy trì kết quả phổ cập Trung học cơ sở của xã.
Tiếp chúng tôi trong căn phòng nhỏ sau giờ tan học, các cô giáo: Đoàn Thị Hà, Nịnh Thị Thắng và thầy giáo Nguyễn Văn Hiển hồn nhiên cho biết, đây là mùa hè thứ 6 (từ 2003) các thầy cô không có ngày hè vì mục tiêu thực hiện chương trình phổ cập THCS và sau đó là để tiếp tục giữ vững kết quả này. Hỏi sao lại học vào đúng lúc trưa nắng nóng như thế này các thầy cô phân trần: Thì nghỉ hè cũng là lúc nông thôn vào vụ gặt chiêm, tiếp ngay là gieo cấy vụ mùa, thời vụ khẩn trương như vậy nên học sinh chỉ có thể học vào lúc trưa và chiều tối, để còn có thời gian ra đồng vì họ đều là lao động chính trong gia đình. Được biết các buổi học chỉ kéo dài chừng hơn 2 tiếng đồng hồ; trưa từ 10 giờ đến hơn 12 giờ, chiều từ 17 giờ đến hơn 19 giờ. Cô giáo Đoàn Thị Hà cười rất tươi nói với chúng tôi: Những trưa nóng như thế này may mà đã có điện lưới, dùng được quạt máy chứ không thì chúng em chắc đã bị “luộc” nhừ rồi. Qua những câu chuyện tâm tình chúng tôi hết sức cảm phục sự tận tuỵ, đức hy sinh và lòng thương yêu học sinh của họ. Cô Nịnh Thị Thắng cho biết gia đình các thầy cô đều ở dưới Thị trấn Ba Chẽ, mỗi ngày đi về tổng cộng quãng đường chừng gần 30km; bây giờ đường đã tốt còn đỡ chứ những năm trước đường đất, đèo dốc ngày 2 lần đi về, khô ráo thì còn được, nhưng mưa thì rất vất vả và thường là phải ở lại trường.
Những học sinh có hoàn cảnh khó khăn nghỉ đến buổi học thứ 2 là phải lặn lội đến tận nhà vận động để các em trở lại học theo cho kịp chương trình. Có những đêm từ nhà học sinh trở về trường gặp mưa to, chờ cho lũ xuống qua được suối thì đã gần nửa đêm.
Hỏi về chế độ thù lao, các thầy cô cứ cười hoài rồi cho biết: Theo chế độ hiện hành mỗi tiết dạy (45 phút) được thù lao 10.000 đồng, thời giá như hiện nay đủ để mua 3 mớ rau các anh ạ và thế lại cùng nhau phá lên cười vui vẻ. Thầy Hoàng Văn Thoả, Phó Hiệu trưởng nhà trường đang trong thời gian trực lãnh đạo thấy chúng tôi vào thăm trò chuyện vui vẻ đã bỏ cả giờ nghỉ trưa dốc bầu tâm sự: Thầy cho biết xã có 3 lớp bổ túc THCS một lớp 7 có 20 học sinh và 2 lớp 9 có 45 học sinh; các thầy cô đang tập trung sức hoàn thành chương trình cho số học sinh lớp 9 để xét tốt nghiệp vào tháng 10 tới đây. Thầy cũng cho biết học sinh đi học các lớp phổ cập đều là học sinh lớn do trước đó đã phải bỏ học giữa chừng, nên việc học tập khó khăn lắm, các thầy cô biết vậy nên cũng rất thông cảm và tìm mọi cách khắc phục, do đó các em cũng rất quyết tâm học tập. Một số em tốt nghiệp những năm trước đã tiếp tục học lên THPT, đi học nghề hoặc đi lao động nước ngoài. Chúng tôi tâm niệm với nhau: Thôi thì mình chịu thiệt thòi một chút để góp phần giữ vững kết quả phổ cập THCS của địa phương và nhất là giúp cho con em đồng bào có trình độ văn hoá để vào đời còn thù lao được bao nhiêu cũng quý.
Cuộc gặp gỡ không hẹn trước với những giáo viên tiếp tục “cõng” chữ lên non trong những ngày hè oi ả đã để lại trong tâm trí chúng tôi hình ảnh đẹp về những con người bình thường mà có lẽ sống cao thượng, nơi mảnh đất vùng cao còn nhiều gian khó này.
