Ngay sau khi thông tin "Giá sách giáo khoa in năm 2008 sẽ tăng bình quân 10% so với giá bìa đã được giữ ổn định từ năm 2002 - 2007" do NXB Giáo dục đưa ra, hàng vạn gia đình nghèo có con đi học thêm bồn chồn, lo lắng.
Trong khi lãnh đạo Bộ GD&ĐT trả lời báo chí là sẽ báo cáo Chính phủ về vấn đề này, người dân đang chờ quyết định cuối cùng thì nhiều nơi đã bán sách theo giá mới, thậm chí cả sách cũ cũng được bán theo giá mới.
Tại sao không giữ nguyên giá, tăng 10% rồi lại phải nghĩ ra nhiều cách để tặng sách, phát hành phiếu giảm 10%?
Giữa lúc cơn “bão giá” đang được chính phủ cố gắng kiềm chế, người dân đang xoay xở cố gắng đảm bảo mỗi bữa cơm không quá đạm bạc thì thông tin trên khiến họ thấy nản. Mấy ngày nay, tại các cửa hàng sách ở Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng… người dân và con em họ đổ xô đi mua sách để… chạy giá. Có những gia đình dù con mình chưa học đến lớp đó nhưng vẫn mua dự phòng cho chắc. Người dân ngỡ ngàng khi các sách cũ đã qua sử dụng cũng được bán theo đúng giá bìa.
Sáng nay 14/5, khi mua sách cho con và cháu tại nhà sách 187 Giảng Võ, tôi thấy nhiều cuốn sách đã có giá mới như: Tiếng Việt lớp 1 là 10.700 đồng (giá cũ là 9.000 đồng), Ngữ văn lớp 6 tập 2 giá 7.400 đồng (giá cũ 6.600) đồng… Nếu tính cụ thể thì mỗi bộ sách (chưa kể sách tham khảo) sẽ tăng 3.000 - 12.000 đồng tùy theo mỗi cấp lớp, ví dụ: bộ sách giáo khoa (SGK) lớp 1 giá cũ 37.400 đồng, nay tăng 40.800 đồng; SGK lớp 2 có giá cũ 35.600 đồng, nay tăng 38.900 đồng… Nhiều cha mẹ phải tranh thủ giờ nghỉ trưa mua sách cho con. Có người thì chỉ đến xem vì cho rằng, giá sách chưa được chính phủ quyết định nên chờ nó xuống trở lại như… giá gạo.
Đối với những gia đình nghèo hoặc những gia đình có con em đang trong độ tuổi đi học thì con số trên không phải nhỏ. Chính lý do không đủ điều kiện cho con đến trường vì giá cả leo thang chóng mặt thời gian qua đã khiến hàng chục ngàn học sinh trên cả nước bỏ lớp.
Theo tôi, tăng giá sách rất dễ xảy ra tình trạng đầu cơ hoặc tăng giá vô tội vạ của các cửa hàng sách. NXB Giáo dục vẫn phát hành sách thông qua công ty sách - thiết bị trường học các tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, chắc chắn một điều những gia đình nghèo sẽ lựa chọn phương án mua sách ở ngoài những nơi trên với giá rẻ hơn. Ai dám đảm bảo những sách mua rẻ này không phải là của đầu nậu in chất lượng kém, vì lợi nhuận mà làm ẩu, nội dung không đúng với sách chuẩn? Không quản lý được SGK sẽ rất nguy hiểm vì nếu ai đó cố tình làm sai lệch nội dung sách có thể sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường về kiến thức cũng như đạo đức, tư tưởng của mỗi học sinh.
Gần đây nhất, ý kiến của người đứng đầu Ủy ban Văn hóa Giáo dục thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội, chuyện tăng giá trong thời điểm hiện nay là không nên. Trong khi nhiều hàng hóa khác quan trọng hơn, cấp bách hơn còn chưa tăng giá thì không lý do gì SGK phải tăng giá cả. Trong bối cảnh cần phải giữ ổn định nền kinh tế, dù có cơ sở là NXB gặp lỗ thật thì cũng không nên tăng chứ đừng nói gì đến chưa có cơ sở xác định có lỗ hay không.
Theo ý kiến của nhiều nhà xuất bản khác, giá giấy tăng không ảnh hưởng nhiều đến mức phải tăng giá. Các nhà xuất bản khác vẫn không tăng giá các loại sách mà tìm nhiều giải pháp khác để giảm chi phí sản xuất, cân bằng được giá thành để ổn định đầu ra. Sự cạnh tranh bắt buộc các nhà xuất bản phải tính toán và cân nhắc kỹ trước các quyết định tăng giá. Họ từng khẳng định nếu như họ được tham gia thì giá thành sách sẽ thấp hơn rất nhiều so với giá sách mà Nhà xuất bản Giáo dục đang bán. Ngay cả trong trường hợp giá giấy tăng, họ có nhiều cách để giảm giá thành sản xuất để ổn định giá. Rõ ràng một lần nữa lại cho thấy, việc cắt bỏ khối u độc quyền mới góp phần nâng cao chất lượng và hạ giá thành sách giáo khoa.
Bên cạnh những ý kiến phản hồi, NXB Giáo dục cho biết quyết định trích 3,5 tỉ đồng để mua SGK tặng thư viện trường học ở các xã nghèo, vùng sâu, vùng xa (học sinh được mượn sách của thư viện để học, không cần phải mua); học sinh nghèo ở vùng khó khăn, học sinh con liệt sĩ, con thương binh loại 4/4 được tặng mỗi em một bộ SGK; tổ chức phong trào vận động học sinh dùng lại SGK cũ theo hướng học sinh lớp trước tặng lại học sinh lớp sau; tăng cường củng cố tủ SGK dùng chung trong các thư viện trường học để cho học sinh thuê, mượn. Công ty sách - thiết bị trường học tỉnh, thành cũng sẽ mua SGK cũ của học sinh (loại sách còn dùng được, in năm 2006, 2007, không bị rách bìa, không bị mất trang) và bán lại cho người có nhu cầu với giá rẻ (khoảng 35-40% so với giá bìa; phát hành không hạn chế số lượng phiếu giảm giá 10%/bộ SGK.
Câu hỏi được đặt ra là, với nhiều biện pháp hỗ trợ như trên của NXB Giáo dục, vậy sao không giữ nguyên giá, tăng 10% rồi lại phải nghĩ ra nhiều cách để tặng sách, phát hành phiếu giảm 10% để “ban ơn” chăng? Để kiềm chế lạm phát, Thủ tướng Chính phủ đưa ra giải pháp quyết liệt là các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước không tăng giá những mặt hàng thiết yếu. Nhà xuất bản Giáo dục độc quyền xuất bản sách giáo khoa mấy chục năm qua, lợi nhuận mang lại từ kiểu kinh doanh này rõ ràng không hề nhỏ. Nay, không những “lỡ hẹn” với Chính phủ về việc sẽ giảm giá SGK (Thủ tướng đã yêu cầu Bộ GD&ĐT chỉ đạo NXB Giáo dục nghiên cứu phương án giảm giá SGK trong công văn ngày 21/5/2007), NXB Giáo dục còn "góp gió" trong cơn bão giá đang mỗi lúc một tăng cao.
