Quảng Ninh đang từng bước chuyển trọng tâm phát triển lâm nghiệp từ mở rộng diện tích, sang nâng cao chất lượng, giá trị rừng và hình thành vùng nguyên liệu ổn định phục vụ công nghiệp chế biến gỗ. Đây là hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh của thành phố.
Trong 7 tháng năm 2026, Quảng Ninh trồng được 11.271,96ha rừng tập trung, đạt 90,17% kế hoạch cả năm (mục tiêu cả năm là 12.500ha). Trong đó, rừng đặc dụng là 2ha, rừng phòng hộ 893,36ha và rừng sản xuất 10.376,6ha. Kết quả cho thấy rừng sản xuất tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong phát triển kinh tế lâm nghiệp, trong khi rừng phòng hộ, rừng đặc dụng góp phần bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai và cân bằng sinh thái.
Đối với kinh tế rừng, diện tích không phải yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả. Bài toán đặt ra là làm thế nào để rừng được trồng tạo ra giá trị cao hơn, cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến và mang lại thu nhập tốt hơn cho người dân.
Thực tế, rừng sản xuất vẫn tập trung nhiều vào các loại cây sinh trưởng nhanh, chu kỳ khai thác ngắn. Mô hình này giúp người dân sớm có nguồn thu, nhưng giá trị gỗ chưa cao, trong khi vùng nguyên liệu phục vụ chế biến sâu còn hạn chế. Vì vậy, phát triển rừng gỗ lớn, nâng chất lượng giống, kéo dài chu kỳ sản xuất và tăng cường liên kết giữa người trồng rừng với doanh nghiệp là hướng đi cần thiết.
Những loài cây có giá trị như lim, giổi, lát được khuyến khích đưa vào những diện tích phù hợp, từng bước thay đổi cơ cấu cây trồng. Rừng gỗ lớn đòi hỏi thời gian chăm sóc và vốn đầu tư cao hơn, nhưng khi đến tuổi khai thác sẽ cho giá trị gỗ lớn hơn, đồng thời tăng trữ lượng carbon, giữ đất, giữ nước và nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước thiên tai.
Cùng với trồng rừng, khai thác gỗ rừng trồng đang cung cấp nguồn nguyên liệu đáng kể cho thị trường. Trong 7 tháng năm 2026, sản lượng khai thác gỗ rừng trồng đạt 519.000m³, bằng 61,79% kế hoạch cả năm, với mục tiêu 840.000m³.
Tuy nhiên, nhu cầu nguyên liệu tăng cao cũng đặt ra nguy cơ khai thác rừng non. Theo ông Nguyễn Văn Bông, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố, hiện nay các xưởng khan hiếm nguyên liệu, giá thu mua tăng, người trồng rừng có thể chịu sức ép khai thác sớm để có nguồn thu. Đặc biệt, sau những thiệt hại do bão khiến nhiều diện tích keo của người dân bị ảnh hưởng, trong khi chi phí khắc phục, trồng lại và đầu tư cho vụ sản xuất mới rất lớn. Nhu cầu có nguồn thu ngay để trang trải cuộc sống, tái đầu tư có thể khiến người dân khai thác rừng keo non ngay trong năm tiếp theo.
Đây là vấn đề đáng lo ngại bởi khai thác keo non gây thiệt hại cả về kinh tế và môi trường. Khi cây chưa đủ tuổi, sản lượng và giá trị gỗ chưa đạt mức tối ưu, người trồng rừng mất đi một phần giá trị đáng kể. Việc rút ngắn chu kỳ rừng cũng làm giảm độ che phủ, ảnh hưởng khả năng giữ đất, giữ nước và gia tăng tác động của thiên tai đến sản xuất, đời sống.
Từ thực tế này, việc khai thác gỗ rừng trồng, nhất là những diện tích mới trồng trong thời gian gần đây cần được cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương rà soát, điều tiết hợp lý. Cùng với đó, cần có chính sách hỗ trợ, động viên người trồng rừng giữ rừng đến đủ tuổi khai thác, nhất là các hộ bị thiệt hại do thiên tai và đang thiếu nguồn lực để khôi phục sản xuất.
Bên cạnh gỗ, lâm sản ngoài gỗ đang mở thêm dư địa nâng cao giá trị kinh tế từ rừng. Trong 7 tháng năm 2026, sản lượng nhựa thông đạt 908,95 tấn, hạt sở đạt 25 tấn, hoa hồi 394 tấn và vỏ quế là 1.711 tấn. Phát triển các sản phẩm này, kết hợp với sản xuất dưới tán rừng, dịch vụ môi trường rừng và du lịch sinh thái có thể tạo thêm nguồn thu, giúp người dân giảm phụ thuộc vào khai thác gỗ ngắn hạn.
Có thể thấy lâm nghiệp Quảng Ninh tiếp tục duy trì quy mô sản xuất, với hơn 11.271ha rừng tập trung được trồng và 519.000m³ gỗ rừng trồng được khai thác. Cùng với duy trì diện tích rừng, yêu cầu đặt ra hiện nay là nâng cao chất lượng rừng, tăng giá trị gỗ và hình thành nguồn nguyên liệu ổn định cho công nghiệp chế biến, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người trồng rừng.
Phát triển lâm nghiệp theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị rừng và ổn định vùng nguyên liệu là yêu cầu đặt ra đối với Quảng Ninh. Cùng với phát triển rừng gỗ lớn, đa dạng lâm sản và tăng liên kết chế biến, cần có giải pháp để người dân giữ rừng đến đủ tuổi khai thác, qua đó vừa nâng hiệu quả kinh tế, vừa bảo đảm giá trị môi trường và phát triển lâm nghiệp bền vững.
