Một số thành phố tại Mỹ đang thử cách giảm tai nạn giao thông bằng việc “thưởng” đèn xanh sớm hơn cho những tài xế tuân thủ tốc độ, thay vì chỉ dựa vào việc phạt người chạy quá nhanh. Kết quả ban đầu tại Albuquerque và Portland cho thấy giải pháp này có thể giúp giảm tốc độ trung bình và số vụ tai nạn trên một số tuyến đường.
Trong nhiều năm, giới chức thành phố Albuquerque, bang New Mexico, loay hoay tìm cách hạn chế các vụ tai nạn do chạy quá tốc độ trên một hành lang giao thông đi qua khu dân cư. Việc tăng cường xử phạt những tài xế chạy nhanh dường như không mang lại hiệu quả như mong muốn.
Giải pháp cuối cùng lại là “thưởng” cho những người tuân thủ luật bằng cách giúp họ gặp ít đèn đỏ hơn.
Thành phố áp dụng một biến thể của mô hình điều khiển giao thông thường được gọi là “rest in red”, theo đó tín hiệu giao thông mặc định ở trạng thái đỏ cho đến khi có phương tiện tới gần. Albuquerque và Portland, bang Oregon, đã tiến thêm một bước khi lắp cảm biến tốc độ để cho đèn xanh sớm hơn với các xe chạy bằng hoặc dưới tốc độ cho phép.
Bà Jennifer Turner, Giám đốc Phát triển đô thị Albuquerque, cho biết hệ thống này được triển khai trên hai tuyến đường một chiều song song Lead và Coal.
“Chúng tôi nhận thấy chính công nghệ này là cách quảng bá hiệu quả nhất” - bà Turner nói. “Nếu bạn lái xe trên tuyến đường đó ở Albuquerque lúc này, bạn sẽ nhanh chóng hiểu rằng nếu chạy quá tốc độ, bạn sẽ phải dừng lại”.
Ông Isaac Romero, một người sống dọc tuyến đường, cho biết tình hình đã thay đổi rõ rệt. Trước đây, ông đôi khi tỉnh giấc giữa đêm vì tiếng xe tăng tốc để vượt đèn hoặc đua nhau trên đường. Ông từng chứng kiến nhiều vụ ô tô đâm va, lật xe, thậm chí một chiếc lao vào sân nhà hàng xóm.
“Có vụ tai nạn làm rung cả căn nhà vì một chiếc xe đâm thẳng vào cây” - ông Romero kể. “Giờ đây đã khác rất nhiều vì không còn nhiều người phóng xe qua đây như trước”.
Portland gần đây cũng áp dụng hệ thống này vào ban đêm trên đại lộ Southeast Powell, một tuyến đường đông xe và từng ghi nhận nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng.
Ông Peter Koonce, phụ trách hệ thống tín hiệu và chiếu sáng đường phố của thành phố, gọi giải pháp này là “gờ giảm tốc ảo”.
Theo ông, tại giao lộ đầu tiên được thử nghiệm, tốc độ trung bình của phương tiện giảm từ 39 dặm/giờ, tương đương khoảng 63 km/giờ, xuống còn 30 dặm/giờ, tức khoảng 48 km/giờ, đúng bằng giới hạn tốc độ trên tuyến.
Các nhà nghiên cứu của Đại học Bang Oregon đang đánh giá hiệu quả hệ thống. Giáo sư kỹ thuật giao thông David Hurwitz cho rằng kết quả bước đầu tích cực nhưng vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận rộng.
“Lựa chọn này nhằm tăng mức độ tuân thủ tốc độ dường như đang hoạt động rất tốt và có tiềm năng” - giáo sư Hurwitz nói, đồng thời nhấn mạnh cần tiếp tục nghiên cứu để xác định liệu lợi ích đó có đi kèm những hệ quả khác như tăng tình trạng vượt đèn đỏ hay không.
Tuy nhiên, một số chuyên gia cũng tỏ ra thận trọng.
Ông Jay Beeber, phụ trách chính sách của Hiệp hội Người lái xe Quốc gia, cho rằng hệ thống có thể hiệu quả tại một số địa điểm và thời điểm nhất định, nhưng nghi ngờ tài xế có thực sự hiểu vì sao họ gặp đèn đỏ và thay đổi hành vi nếu không có chiến dịch tuyên truyền rộng rãi.
“Tôi nghĩ sẽ hơi lạc quan khi cho rằng tài xế đủ chú ý để tự hiểu rằng họ cần thay đổi tốc độ dựa trên việc đèn có chuyển đỏ hay không” - ông Beeber nói. “Có thể họ chỉ dừng lại ở đèn đỏ và cảm thấy khó chịu mà không biết lý do.”
Nhiều thành phố Mỹ, trong đó có Albuquerque và Portland, từ lâu đã sử dụng camera tốc độ để hạn chế hành vi chạy quá nhanh. Albuquerque còn lắp ba camera gần khu vực áp dụng “rest in red”, và giới chức cho rằng việc kết hợp các biện pháp giúp tăng hiệu quả.
Một số thành phố khác như Boulder, bang Colorado, và Long Beach, bang California, cũng từng thử những biện pháp quy mô nhỏ dựa trên việc tăng khả năng gặp đèn đỏ đối với xe chạy nhanh.
Theo bà Rebecca Sanders, chuyên gia an toàn giao thông của công ty tư vấn Fehr & Peers, phương pháp này phù hợp nhất với các tuyến đường có lưu lượng lớn ban ngày nhưng vắng hơn vào ban đêm, khi tài xế dễ tăng tốc.
Một nghiên cứu năm 2023 trên năm tuyến đường đô thị và nông thôn ở bang North Carolina cho thấy tổng số vụ tai nạn giảm 43% sau khi áp dụng “rest in red” suốt ngày đêm.
Hệ thống tại North Carolina không sử dụng cảm biến tốc độ để “thưởng” đèn xanh cho tài xế đi đúng tốc độ. Thay vào đó, đèn luôn mặc định ở màu đỏ cho đến khi phương tiện tiến tới, buộc người lái phải giảm tốc.
Dù cho thấy hiệu quả nhất định, mô hình này vẫn chưa được nhiều thành phố áp dụng rộng rãi.
Ông Romero cho rằng giải pháp có thể hữu ích tại nhiều khu vực khác ở Albuquerque và các thành phố khác, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc tất cả tài xế cùng tuân thủ, bởi chỉ một xe chạy quá nhanh cũng có thể kích hoạt đèn đỏ cho cả dòng xe.
“Nếu mọi người đều bình tĩnh chạy ở tốc độ quy định, tôi có thể đảm bảo bạn sẽ gặp đèn xanh suốt tuyến” - ông Romero nói. “Nhưng chỉ cần một người chạy quá nhanh, cả hành trình của mọi người sẽ thay đổi”.
