Ngày 17/9, Nga và Trung Quốc phủ quyết một nghị quyết của Liên hợp quốc nhằm cho phép các chuyên gia LHQ tiếp tục giám sát việc thực thi các lệnh trừng phạt đối với Iran, được tái áp đặt vào năm ngoái liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này.
Các lệnh trừng phạt của Hội đồng Bảo an LHQ vẫn có hiệu lực, bao gồm việc phong tỏa tài sản của Iran ở nước ngoài, đình chỉ các thỏa thuận buôn bán vũ khí với Tehran và trừng phạt mọi nỗ lực phát triển chương trình tên lửa đạn đạo của nước này, cùng nhiều biện pháp khác.
Pháp, Đức và Anh đã viện dẫn một điều khoản trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Iran, qua đó kích hoạt cơ chế ‘khôi phục lệnh trừng phạt’, qua đó tái áp đặt các lệnh trừng phạt vào ngày 27/9/2025. Động thái này cũng khôi phục ủy ban trừng phạt của Hội đồng Bảo an và cho phép thành lập một hội đồng chuyên gia LHQ để giám sát quá trình thực thi.
Mỹ đã soạn thảo một nghị quyết nhằm gia hạn nhiệm kỳ của nhóm chuyên gia LHQ thêm 1 năm. Tuy nhiên, đề xuất này đã bị bác bỏ với tỷ lệ 11 phiếu thuận và 2 phiếu chống, trong khi Somalia và Pakistan bỏ phiếu trắng, do vấp phải quyền phủ quyết của Nga và Trung Quốc.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang ráo riết tìm cách cô lập Tehran với các đối tác kinh tế còn lại, nhất là khi cuộc xung đột kéo dài hơn nửa năm qua ở Iran đã rơi vào bế tắc. Cũng trong ngày 17/9, Mỹ tiếp tục đánh vào các mạng lưới tiền ảo mà họ cho là đang tiếp tay bất hợp pháp, giúp các tổ chức bị trừng phạt của Iran chen chân vào hệ thống tài chính quốc tế.
Cùng ngày, Bộ Tài chính và Bộ Ngoại giao Mỹ công bố lệnh trừng phạt nhắm vào 2 công ty là BitBank và Công ty Thương mại Điện tử Pishtaz Simorgh, cùng ba cá nhân có liên quan đến Babak Zanjani - cựu giám đốc BitBank từng bị trừng phạt. Nhóm này bị cáo buộc đóng vai trò là "cầu nối" giúp Iran lách các lệnh trừng phạt.
Tại Liên hợp quốc, phái đoàn Iran đã gửi lời cảm ơn Trung Quốc và Nga vì đã phủ quyết nghị quyết của Mỹ. Trên mạng xã hội, phái đoàn này tuyên bố hai nước đã “ngăn chặn thêm một âm mưu đầy toan tính nữa của Mỹ và các đồng minh nhằm lạm dụng Hội đồng Bảo an vì mục đích chính trị của họ”.
Kể từ khi Israel và Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6/2025, các thanh sát viên hạt nhân của LHQ đã không thể xác minh tình trạng kho dự trữ urani làm giàu của nước này. Cơ quan giám sát hạt nhân LHQ cho biết Iran vẫn duy trì kho dự trữ 440,9 kg urani được làm giàu ở mức độ lên tới 60%, chỉ còn cách mức làm giàu cấp độ vũ khí 90% một bước kỹ thuật.
Theo Phó Đại sứ Mỹ tại LHQ Jennifer Locetta, kết quả phủ quyết hôm 17/9 không nằm ngoài dự đoán của Mỹ, vì nhóm chuyên gia lâu nay vẫn "vạch trần" sự thông đồng vi phạm lệnh cấm giữa Iran với các bên liên quan. Bà cho rằng việc chặn đứng hoạt động giám sát và cản trở bổ nhiệm nhân sự thực chất là động thái nhằm “bóp nghẹt các bản báo cáo vạch trần hành vi hậu thuẫn các chế độ chuyên quyền”.
Vào tháng 3/2024, quyền phủ quyết của Nga đã đặt dấu chấm hết cho hoạt động giám sát của LHQ đối với các lệnh trừng phạt chống lại Triều Tiên liên quan đến chương trình hạt nhân nước này. Tại Mali, các lệnh trừng phạt cũng đã bị chấm dứt; và bà Locetta cho biết thêm rằng tại Yemen và Cộng hòa Trung Phi, việc bổ nhiệm chuyên gia đã bị trì hoãn hoặc từ chối.
Mặc dù hội đồng chuyên gia về Iran đã được thông qua từ một năm trước và Tổng thư ký Antonio Guterres đã đề xuất các thành viên, nhưng danh sách này chưa bao giờ được phê chuẩn. “Nếu không có một hội đồng chuyên gia độc lập, hội đồng này sẽ mất đi nguồn cung cấp báo cáo khách quan, dựa trên bằng chứng chủ chốt về các hành vi vi phạm lệnh trừng phạt, tạo ra một khoảng trống giám sát chỉ mang lại lợi ích cho chế độ Iran và những kẻ trục lợi từ việc lách các biện pháp đó”, bà Locetta cảnh báo.
Đại sứ Nga tại LHQ Vassily Nebenzia tái khẳng định lập trường của Moskva rằng việc "khôi phục" lệnh trừng phạt chống lại Iran là bất hợp pháp, do đó nghị quyết gia hạn nhiệm kỳ của nhóm chuyên gia “mang những khiếm khuyết trầm trọng và hoàn toàn thiếu cơ sở pháp lý”.
Nga và Trung Quốc từng mạnh mẽ thúc giục Mỹ và các đồng minh không đưa nghị quyết ra biểu quyết vì điều đó chỉ làm gia tăng căng thẳng trong hội đồng, ông Nebenzia cho hay, nhưng Washington đã “quyết định chọn con đường đối đầu”.
Đại sứ Pháp tại LHQ Jerome Bonnafont, Chủ tịch Hội đồng Bảo an đương nhiệm, cho biết việc thực thi các lệnh trừng phạt là “một công cụ cốt lõi để thúc ép Iran” quay trở lại với các nghĩa vụ hạt nhân của nước này. Ông cho biết Pháp sẽ nghiên cứu các phương án để đảm bảo lệnh trừng phạt được tuân thủ nghiêm ngặt.
Một khả năng có thể xảy ra là lặp lại cách làm sau khi nhóm chuyên gia về Triều Tiên bị giải thể: lập một đội ngũ giám sát quy tụ Pháp, Đức, Anh và Mỹ.
