Từng coi Trung Quốc là mối đe dọa đối với kinh tế Mỹ và áp dụng hàng loạt biện pháp cứng rắn để gây sức ép với Bắc Kinh, Tổng thống Donald Trump giờ đây lại dành nhiều lời khen cho Chủ tịch Tập Cận Bình và chuẩn bị trải thảm đỏ đón nhà lãnh đạo Trung Quốc tại Nhà Trắng. Điều gì đã khiến cách tiếp cận của ông Trump với đối thủ địa chính trị này thay đổi?
"Ông ấy là một quý ông tuyệt vời; chúng tôi rất hòa thuận”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói về Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tháng này.
Trước những thông tin cho rằng Trung Quốc đã cung cấp hình ảnh vệ tinh cho Iran, ông Trump chỉ nói nhẹ nhàng: "Tôi nghĩ ông ấy đã hành xử khá hợp lý”. Sau khi cáo buộc Bắc Kinh tiếp cận dữ liệu cử tri Mỹ vào năm 2020, ông Trump cho thấy mình ngần ngại trong việc trả đũa: “Tôi nghĩ Trung Quốc có lẽ đã khác một chút so với thời điểm đó”.
Sự rộng lượng của ông Trump diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh vị thế lãnh đạo toàn cầu, trong khi một số đồng minh truyền thống của Mỹ đang xem xét lại chiến lược của mình. Trung Quốc đã mở rộng vị thế thống trị trong lĩnh vực sản xuất và thúc đẩy các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và xe điện, những lĩnh vực tạo ra rủi ro đối với các nền kinh tế của Mỹ, Đức, Italy, Pháp, Hàn Quốc và Nhật Bản, cùng nhiều nước khác.
Ông Trump gây sức ép với Trung Quốc bằng thuế quan nhưng không đạt mục tiêu
Ông Trump khẳng định Mỹ đang dẫn trước Trung Quốc một cách đáng kể, nhưng những nỗ lực của ông hồi năm ngoái nhằm gây sức ép với Bắc Kinh bằng hàng loạt biện pháp tăng thuế đã không đạt mục tiêu. Trung Quốc nắm vị thế thống lĩnh nguồn cung đất hiếm được sử dụng trong các thiết bị điện tử và đã tận dụng lợi thế này, góp phần khiến chính quyền Trump phải đạt một thỏa thuận đình chiến thương mại.
Không thể khiến Trung Quốc thay đổi hành vi bằng sức ép kinh tế, ông Trump chuyển sang cách tiếp cận mềm mỏng hơn. Ông đã tới Bắc Kinh hồi tháng 5 và hai nhà lãnh đạo có thể sẽ gặp nhau thêm hai lần trong năm nay tại các hội nghị thượng đỉnh quốc tế. Trước chuyến thăm của ông Tập, ông Trump còn chuẩn bị một bãi đáp trực thăng trên Bãi cỏ phía Nam của Nhà Trắng, đồng thời tiếc nuối vì phòng khiêu vũ sẽ chưa kịp hoàn thành để đón nhà lãnh đạo Trung Quốc.
“Ông Trump đã thay đổi đáng kể cách tiếp cận với Trung Quốc vì nỗ lực ban đầu của ông nhằm sử dụng mức thuế rất cao và các biện pháp hạn chế xuất khẩu đã không thành công”, ông Michael Kovrig, cố vấn cấp cao tại International Crisis Group, nhận định.
Quan hệ giữa ông Trump và ông Tập mang lại một số thắng lợi mang tính biểu tượng
Mối quan hệ thân thiện với ông Tập giúp ông Trump có thể chỉ ra một số thắng lợi mang tính biểu tượng. Trong khi ông Tập đã có ba cuộc gặp bên lề các hội nghị thượng đỉnh quốc tế với Tổng thống thuộc đảng Dân chủ Joe Biden, ông Trump sẽ đạt được hai chuyến thăm cấp nhà nước mang tính đáp lễ. Điều này cho thấy lãnh đạo của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang duy trì kênh trao đổi thuận lợi.
Việc ông Trump tiếp tục áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc cũng không thể kiềm chế lĩnh vực sản xuất của nước này. Trung Quốc đã tìm được những thị trường mới và gia tăng xuất khẩu sang các thị trường khác trên thế giới, với thặng dư thương mại toàn cầu lên tới 1.200 tỷ USD trong năm ngoái. Trong khi đó, xe điện giá rẻ của Trung Quốc đang gây sức ép lên ngành ô tô của Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Chưa rõ chuyến thăm của ông Tập sẽ mang lại kết quả gì?
Cả Trung Quốc và Mỹ đều đang tận dụng lệnh đình chiến thương mại để củng cố nội lực. Trung Quốc đang tăng cường năng lực quân sự và năng lực AI, bất chấp việc bị hạn chế tiếp cận các loại chip máy tính tiên tiến. Chính quyền ông Trump cũng đang thúc đẩy các quan hệ đối tác để phát triển nguồn đất hiếm.
Ông Trump đặt cược vào việc Mỹ đẩy mạnh phát triển AI, bất chấp sự phản đối của cử tri đối với các trung tâm dữ liệu và những cảnh báo an toàn đáng lo ngại gần đây từ các công ty AI hàng đầu. Trong tuần này, ông viết trên mạng xã hội rằng bất kỳ ai làm chậm quá trình phát triển AI đều đang giúp Trung Quốc, bởi công nghệ này sẽ là “động lực phát triển kinh tế vĩ đại nhất trong lịch sử, lớn hơn dầu mỏ, vàng, kim cương hay thậm chí cả Internet”.
Trong khi đó, Trung Quốc cũng bị cáo buộc cho phép các công ty AI của nước này huấn luyện mô hình dựa trên các mô hình của Mỹ. Điều này có thể trở thành thách thức đối với ông Trump và nền kinh tế Mỹ nếu AI trở thành yếu tố then chốt quyết định vị thế dẫn đầu toàn cầu.
Thông thường, các chuyến thăm cấp nhà nước đi kèm với những "thành quả” cụ thể về chính sách hoặc thương mại. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ chuyến thăm Mỹ lần này của ông Tập sẽ mang lại điều gì. Theo ông Evan Medeiros, giáo sư tại Đại học Georgetown, thành quả chính có thể nằm ở việc duy trì mối quan hệ giữa hai bên, thay vì những mục tiêu chính sách rõ ràng và có thể đo lường được.
